O'NEAL

Göktürk (Orkun) Yazıtları



Gök Türkler'in dil ve edebiyatları konusunda Türkçe bilgi veren tek kaynak Moğolistan'da Orkun Irmağı yakınında Koşo Tsaydam bölgesinde bulunan Orkun Yazıtlarıdır. (Orkun Bengü Taşları Orkun Kitabeleri Orkun Abideleri şeklinde de adlandırılır)... Kül Tigin Yazıtı 732 yılında Bilge Kağan Yazıtı 735 yılında Bilge Tonyukuk Yazıtları (iki tane yazıtı vardır) 720'li yıllarda (tam tarihi bilinmiyor) dikilmiştir.

Orkun Yazıtları bir çeşit siyasi hatırat tarih ve beyanname niteliği taşımaktadır. Orkun Yazıtlarında ve Orkun-Yenisey bölgelerindeki çeşitli çağlara ait diğer yazılı belgelerde işlek bir nesir dili göze çarpar. Bu durum Türkler arasında Gök Türkler'den önce de bir okuma-yazma durumu olduğunu gösterir. Orkun yazıtları hitâbet üslubu ile yazılmıştır. Bilge Kağan'ın yeğeni Yollığ Tigin'in yazdığı Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarında Bilge Kağan atalarının nasıl devlet kurduklarını tahta geçtiği sırada devletin ne durumda olduğunu kendisinin ne gibi önemli faaliyetlerde bulunduğunu bir dereceye kadar milletine hesap verir gibi zaman zaman gururlu bir anlatımla ortaya koymuştur. Kül Tigin ve Bilge Kağan Yazıtlarının önemli bir kısmı aynıdır. (Kül Tigin Yazıtı güney yüzü = Bilge Kağan Yazıtı kuzey yüzü Kül Tigin Yazıtı doğu yüzü = Bilge Kağan Yazıtı doğu yüzü)... Kül Tigin Yazıtının diğer bölümlerinde yine Bilge Kağan Kül Tigin'in başarılı hizmetlerinden söz etmektedir. Kül Tigin ve Bilge Kağan Yazıtlarında adı geçmeyen Bilge Tonyukuk kendi yazıtında Bilge Kağan'ın askeri başarılarında büyük rol oynadığını yönetimde de yapıcı faaliyetlerde bulunduğunu anlatmaktadır...





BİLGE KAĞAN BENGÜ TAŞI






Türkiye Türkçesi ile Bilge Kağan Bengü Taşı


1. Yüz. (Doğu yüzü)

1- Teñri teg Teñri yaratmış Türk Bilge Kağan; Sözüm: Babam Türk Bilge ..nda al..tı Sir Tokuz Oğuz İyi Ediz otağlı beğleri bodunu .. Türk Teñri ..

2- üstüne kağan oturdum. Oturduğumda ölürcesine sıkılan Türk beğleri bodunu silkinip sevinip yere bakan gözü yukarı baktı. Bu çağda kendim oturup bunca ağır töreyi dört yandaki .......... etdim. Üstte Kök Teñri altta yağız yer kılındığında ikisi arasında kişi oğlu kılınmış.

3- Kişi oğlunun da üstüne atalarım Bumın Kağan İstemi Kağan oturmuş. Oturunca Türk Bodunu'nun ilini töresini tutu vermiş edi vermiş. Dört yan hep yağı imiş. Ordu gönderip dört yandakı bodunu hep almış hep bağlamış. Başlıya baş eğdirmiş dizliye diz çöktürmüş. Doğu'da Kadırkan ormanına kadar Batı'da

4- Temirkapı'ya kadar kondurmuş. İkisi arasında pek düzensiz Kök Türk öylece oturur imiş. Bilge kağan imiş. Alp kağan imiş. Buyruğu bile bilge imiş gerçek alp imiş gerçek. Beğleri bile bodunu bile düz imiş. Onun için ili öyle tutmuş gerçek. İli tutup töre düzenlemiş. Kendisi öylece ölümü bulmuş.

5- Yasçı ağlayıcı Doğu'da gün doğusunda Böklü Çül'lü İl Çin Tibet Apar Rum Kırgız Üç Kurıkan Otuz Tatar Kıtayn Tatabı bunca bodun gelerek ağlamış yaslanmış. Öyle ünlü kağan imiş. Ondan sonra kardeşi kağan olmuş gerçek. Oğulları kağan olmuş gerçek. Ondan sonra kardeşi ağabeği gibi

6- kılınmadığı gerçek oğlu babası gibi kılınmadığı gerçek bilgisiz kağan oturmuş gerçek. Kötü kağan oturmuş gerçek. Buyruğu yine bilgisiz(miş)gerçek kötü imiş gerçek. Beğleri bodunu eğri (olduğu) için Çin bodunu alcı kandırıcı (olduğu) için aldatıcı (olduğu) için kardeşi ağabeğe düşürdüğü için beğle bodunu

7- çekiştirdiği için Türk Bodun illediği ilini elden çıkarmış kağanladığı kağanını yitiri vermiş. Çin Bodunu'na beğlik er oğlanı kul oldu kadınlık kız oğlanı odalık oldu. Türk beğleri Türk adını attı. Çinli beğlercesine Çin adını tutarak Çin kağanına kapılmış. Elli yıl

8- işini güçünü vermiş. Doğu'da gün doğusunda Bökli kağana kadar ordulayı vermiş. Batı'da Demirkapı'ya kadar ordulayı vermiş. Çin kağanına ilini töresini alı vermiş. Türk kara topluluğu bodunu şöyle demiş: "İlli bodun idim. İlim şimdi hani? Kime ili kazanırım" der imiş.

9- "Kağanlı bodun idim. Kağanım hani? Ne kağana işi güçü veririm." der imiş. Böyle deyip Çin kağanına yağı olmuş. Yağı olup kendini derleyip toparlamadığından yine tutsaklaşmış. Bunca işi güçü verdiğini düşünmeden Türk bodununu öldüreyim kazıyaym der imiş. Yokolmaya varır imiş. Üstte

10- Türk Teñrisi Türk kutlu yerini suyunu öyle düzenlemiş. Türk bodunu yok olmasın diye bodun olsun diye babam İlteriş Kağanı anam İlbilge Kadını göğün tepesinde tutup yukarı kaldırmış gerçek. Babam Kağan onyedi erle dışarılamış. "Dışarı yürüyor" diye söz işitip kentteki dışarılamış dağdakı

11- inmiş. Dirilip yetmiş er olmuş. Teñri güç verdiği için babam kağanın çerisi börü gibi yağısı koyun gibi imiş. Doğu'yu Batı'yı çerileyip derlemiş toparlamış. Hepsi yediyüz er olmuş. Yediyüz er olunca ilsizleşmiş kağansızlaşmış bodunu odalıklaşmış kullaşmış bodunu Türk Töresi'ni bırakmış

12- bodunu atam babam töresince yaratmış yerleştirmiş. Tölis Tarduş bodunu orada düzeltmiş. Yabguyu şadı orada vermiş. Güney'de Çin bodunu yağı imiş. Kuzey'de Baz Kağan Dokuzoğuz bodunu yağı imiş. Kırgız Kurıkan Otuztatar Kıtayn Tatabı hep yağı imiş. Babam kağan bunca... kırk artığı

13- yedi yol ordu salmış yirmi savaş savaşmış. Teñri istediği için illiyi ilsizleştirmiş kağanlıyı kağansızlaştırmış yağıyı buyruğunda kılmış. Dizliye diz çöktürmüş başlıya baş eğdirmiş. Babam kağan onca ili töreyi kazanıp ölü vermiş. Babam kağana ilkin Baz kağanı balbal dikmiş. Babam

14- kağan öldüğünde kendim sekiz yaşında idim. Töreye göre üste amcam kağan oturdu. Oturunca Türk bodununu yine düzenledi doyurdu. Yoksulu bay kıldı. Azı çok kıldı. Amcam kağan oturduğunda kendim tigin erk..... iy..... . Teñri istediği için

15- Ondört yaşımda Tarduş bodunu üzerine şad oturdum. Amcam kağan ile Doğu'da Yeşil Irmak Şantuñ yazısına kadar ordu saldık. Batı'da Demir Kapı'ya kadar ordu saldık. Kögmen'den aşıp Kırgız yerine kadar ordu saldık. Topluca yirmibeş (yol) ordu saldık. Onüç (yol) savaştık. İlliyi ilsizleştirdik. Kağanlıyı kağansızlaştırdık. Dizliye

16- diz çökerttik. Başlıya baş eğdirttik. Türgiş kağanı Türk'üm bodunum idi. Bilemediği için bize karşı yanıldığı yağılık yaptığı için kağanı öldü. Buyruğu beğleri yine öldü. On Ok bodunu eziklik gördü. Atalarımızın tuttuğu yerler sular ıssız kalmasın diye Az bodununu eğitip düzenleyip ..... Bars Beğ

17- idi. Kağan adını burada biz verdik. Kız kardeşim eceyi verdik. Kendisi yağılaştı. Kağanı öldü. Bodunu odalık kul oldu. Kögmen yeri suyu ıssız kalmasın diye Az Kırgız budununu eğitip eğitip düzenleyip geldik. Savaştık. ..... ilini yine verdik. Doğu'da Kadırkan ormanını aşıp bodunu öyle düzenledik öyle eğittik. Batı'da

18- Keñü Tarman'a kadar Türk bodununu öyle kondurduk öyle düzenledik. O çağda kul kullu odalık odalıklı olmuş idi. Kardeşi ağabeyini bilmez idi. Oğlu babasını bilmez idi. Öyle kazanılmış öyle edilmiş elimiz töremiz vardı. Türk Oğuz beğleri bodun işit: Üstte Teñri basmazsa aşağıda yer delinmezse

19- Türk bodunu elini töreni kim bozabilir yıkabilir? Türk bodunu irkil uyan. Buyruk dinlemezliğinden eğiten bilgili kağanına bağımsız bunsuz iyi iline kendin yanıldın. Kötülük ettin. Pusatlı nereden gelip (seni) dağıtıp gönderdi. Süngülü nereden gelerek sürüp gönderdi. Kutlu Ötüken ormanının bodunu gitti. Doğu'ya gidenin gitti. Batı'ya

20- gidenin gitti. Gittiğin yerde iyiliğin oydu gerçek. Kanın ırmakça aktı. Kemiğin dağca yığıldı. Beğlik erkek oğlunu kul kıldı. Kadınlık kız oğlunu odalık kıldı. O bilmediği için kötülük (ettiği) için amcam kağan ölüme vardı. İlkin Kırkız kağanını balbal diktim. Türk bodununun adı sanı yok olmasın diye babam kağanı

21- anam katunu yücelten Teñri il veren Teñri Türk bodununun adı sanı yok olmasın diye beni o Teñri kağan oturttu gerçek. Varlıklı bay bodun (üstüne) oturmadım. İçi aşsız dışı giyimsiz düşkün kötü bodunun üstüne oturdum. Kardeşim Költigin iki şad kardeşim Költigin ile konuştuk. Babamızın

22- amcamızın kazandığı bodunun adı sanı yok olmasın diye Türk bodunu için gece uyumadım gündüz oturmadım. Kardeşim Költigin ile iki şad ile öle bite kazandım. Öyle kazanıp bütün bodunu od su yapmadım. Ben kendim kağan oturduğumda her yere gitmiş bodun yayan çıplak öle bite dönüp

23- geldi. Bodunu düzenliyeyim diye Kuzey'de Oğuz bodunu üstüne Doğu'da Kıtayn Tatabı bodunu üstüne Güney'de Çin üstüne oniki (kez) ordu saldım. Savaştım. Ondan sonra Teñri bağışladığı için kutum gücüm var (olduğu) için ölecek bodunu diriltip besledim. Çıplak bodunu giyimli kıldım. Yoksul bodunu varlıklı kıldım.

24- Az bodunu çok kıldım. Değerli illiden değerli kağanlıdan iyi kıldım. Dört yandaki bodunu hep buyruğumda kıldım yağısız kıldım. Hep bana sığındı(lar). Onyedi yaşımda Tañut yönüne ordu saldım. Tañut bodununu bozdum. Oğlunu karısını at sürüsünü (bütün) varlığını orada aldım. Onsekiz yaşımda Altı Çub Soğdak

25- yönüne ordu saldım. Bodununu orada bozdum. Çinli Oñ paşa beş tümen erle geldi. Iduk Baş'da savaştım. O orduyu orada yok ettim. Yirmi yaşımda Basmıl Idıkut soyum (olan) bodun idi. Yüklü deve göndermedi diye ordu saldım. ..... boyun eğdirttim. Varlığını beri getirdim. Yirmiki yaşımda Çin

26- yönüne ordu saldım. Çaça Paşa'nın sekiz tümen ordusu ile savaştım. Ordusunu orada öldürdüm. Yirmialtı yaşımda Çik bodunu Kırgız ile (birleşip) yağı oldu. Kem Irmağını geçip Çik yönüne ordu yürüttüm. Örpen'de savaştım. Ordusunu sançtım. Az bodununu aldım. Boyun eğdirttim. Otuzyedi yaşımda Kırgız yönüne ordu yürüttüm. Mızrak batacak (boydaki )

27- karı sökerek Kögmen ormanını aşıp yürüyerek Kırgız bodunu uykusunda bastım. Kağanı ile Soña ormanında savaştım. Kağanını öldürdüm. İlini aldım. O yıl Türgiş üzerine Altun ormanını aşarak İrtiş ırmağını geçerek yürüdüm. Türgiş bodununu uykusunda bastım. Türgiş kağanının ordusu od gibi bora gibi geldi.

28- Bolçu'da savaştık. Kağanını yabgusunu şadını orada öldürdüm. İlini orada aldım. Otuz yaşımda Beş Balık'a doğru ordu yürüttüm. Altı yol savaştım. .... Ordusunu hep öldürdüm. Beş Balık içinde pek çok kişi .... yok olacağından kişi(ler) beni çağırmaya geldi(ler). Beş Balık onun için kurtuldu. Otuz artığı

29- bir yaşımda Karluk bodunu sıkıntısız bağımsız iken güçlü (bir) yağı oldu. Tamağ Iduk Baş'da savaştım. Karluk bodununu öldürdüm. Orada aldım. Basmıl kara bodunu ..... Karluk bodunu (ile birlikte) toparlanıp geldi. Sançtım öldürdüm. Dokuz Oğuz benim bodunum idi. Gök yer bulandığı için içine

30- kıskançlık değdiği için yağı oldu. Bir yılda dört yol savaştım. En ilki Toğu Balık'ta savaştım. Toğla ırmağını yüzerek geçip ordusu .... . İkinci (olarak) Andırğu'da savaştım. Ordusunu sançtım. İlini aldım. Üçüncü (olarak) Çuş Başı'nda savaştım. Türk bodunu ayak titretti. Kötü

31- olacak idi. Uzanıp yayılıp gelmekte olan ordusunu uçurdum. Pek çok ölecek kişi orada dirildi. Orada Toñra yiğiti bir boyu Toñga Tigin yoğunda çevirip vurdum. Dördüncüsü Ezginti Kadız'da savaştım. Ordusunu orada sançtım yıprattım. ...barım... ..... Kırk yaşımda Amğı Kurgan'da kışladığımızda kıtlık oldu. İlk yazında

32- Oğuz'a doğru ordu yürüttüm. İlk ordu dışarı çıkmıştı. İkinci ordu yerleşik idi. Üç Oğuz ordusu basıp geldi. (Bizim için) Yaya kötü oldular deyip yenmeye geldi. Ordunun yarısı evi barkı yağmalamaya gitti. Ordunun yarısı da savaşmaya geldi. Biz az idik. Güçsüz idik. Oğuz ...t yağı ..... Teñri güç verdiği için orada sançtım.

33- dağıttım. Teñri istediği için ben kazandığım için Türk bodunu kazanmış oldu beliğ. Ben kardeşimle böylece başa geçip kazanmasam Türk bodunu ölecek idi yok olacak idi. Türk beğleri bodunu böyle düşünün böyle bilin. .... Oğuz bodunu ...d... göndermesin diye ordu yürüttüm.

34- Evini barkını bozdum. Oğuz bodunu Dokuz Tatar ile dirilip geldi. Ağu'da iki büyük savaş savaştım. Ordusunu bozdum. İlini orada aldım. Öyle kazanıp .... Teñri buyurduğu için ben otuzüç yaşımda ...uk idi. (Bu) çağda (kendisine) öğüt uğur güç (vermiş olan)

35- doyurmuş alp kağanına baş kaldırdı. Üstte Teñri kutsal yer su ... . amcam kağanın kutunu yeter bulmadı beliğ. Dokuz Oğuz bodunu yerini suyunu koyup Çin'e doğru gitti. Çin ..... bodunu ..... bu yerde (burada) geldi. "Besleyeyim" diye düşünüp ..... bodunu .....

36- kınat... . Güney'de Çin'de adı sanı yok oldu. Bu yerde (burada) bana kul oldu. Ben kendim kağan oturduğum için Türk bodununu ... kılmadım. İli töreyi iyice kazandım. ... toparlanıp yi...

37- orada savaştım. Ordusunu sançtım. Baş eğen baş eğdi bodun oldu. Ölen öldü. Seleñe'den aşağıya yürüyerek Karğan geçidinde evini barkını orada bozdum. ... ormanına çıktı. Uygur ilbaşısı yüz kadar erle Doğu'ya kaçıp gitti. .....

38- ...ti. Türk bodunu aç idi. O at sürüsünü alıp doyurdum. Otuzdört yaşımda Oğuz kaçıp Çin'e girdi. Öfkelenip ordu yürüttüm. Soyunu .... oğlunu karısını orada aldım. İki ilbaşılı bodun .....

39- ..... Tatabı bodunu Çin kağanının buyruğuna girdi. Elçisi iyi sözü yakarışı gelmiyor diye yazın ordu saldım. Bodununu orada bozdum. At sürüsünü ... ordusu toparlanıp geldi. Kadırkan ormanında kon... .

40- ...ğakıña yerine doğru suyuna doğru kondu. Güney'de Karluk bodununa doğru ordu yürüt deyip Tudun Yamtar'ı gönderdim. ... Karluk ilbaşısı yok olmuş kardeşi bir korgana

41- ..... vergisi gelmedi. Onu korkutayım deyip ordu yürüttüm. Koruyucusu iki üç kişiyle kaçıp gitti. (Onun) Kara bodunu "Kağanım geldi" deyip (beni) övdü. ...ka ad verdim. "Küçük" adlı...


2. Yüz. (Güneydoğu yüzü)

Kök Öñ'ü yürüyerek ordu yürütüp geceli gündüzlü yedi çağda Susuz'a geçtim. Çorak'a ulaşıp yağmacı er(ler)i k...bes Keçin'e kadar ... .


3. Yüz. (Güney yüzü)

1- ... Çin atlı ordusunun onyedibin erini ilk gün öldürdüm. Yayan ordusunu ikinci gün hep öldürdüm. Bi... gelip vard... .

2- ..... yol ordu saldım. Otuzsekiz yaşımda kışın Kıtayn üstüne ordu saldım. ..... . Otuzdokuz yaşımda yazın Tatabı üstüne ordu saldım.

3- ...ben öldürdüm. Oğlunu karısını at sürüsünü varlığını ...ar ko.... .

4- bodun(unu) (kağanını oğlunu) karısını yok ettim.

5- yor.... .

6- savaştım. ..... . ..... . üçin [(için) (üçünü)]

7- verdim. Alp erini öldürüp balbal kılı verdim. Elli yaşımda (iken) Tatabı

bodunu Kıtayndan ayrıl... . ...ka... Töñüker dağına

8- Kuğ Paşa buyruğunda kırkbin er geldi. Töñüker dağında karşılaşıp dokundum. Otuzbin eri öldürdüm. Onbinini ... ise ... yola getirdim. Tatabı ....

9- öldürdü. Büyük oğlum ağrılanıp yok olunca Kuğ Paşa'yı balbal (olarak) diki verdim. Ben ondokuz yıl şad (olarak) oturdum. Ondokuz yıl kağan (olarak) oturdum. İl tuttum. Otuzbir...

10- Türk'üme bodunuma iyisini öylece kazanı verdim. Bunca kazanıp babam kağan it yılının onuncu ayının yirmialtısında ölü verdi. Lağzın yılının beşinci ayının yirmiyedisinde yoğ (töreni) yaptırdım. Bukağ buyrukçu .....

11- babası Lisün Tay Paşa başta beşyüz eriyle geldi. Kokuluk ö... altun gümüş gereğinden artık getirdi. Yoğ (töreni) kokusu getirip diki verdi. Sandal ağacı getirip kendi yaraş...

12- Bunca bodun saçını kulağını ya(nağını) biçti. Kendisinin iyi atını kara samurunu gök sincabını sayısız olarak getirip hep bıraktı.

13- Teñri gibi Teñri yaratmış Türk Bilge Kağan sözüm: Babam Türk Bilge Kağan oturduğunda Türk'ün şimdiki beğlerinden başka Tarduş beğleri Köl Çor başta olarak şadpıt beğleri önünde Tölis beğleri Apa Tarkan

14- başta olarak şadpıt beğleri bu... Taman Tarkan Tonyukuk Boyla Bağa Tarkan ile buyruk ...çı buyruğu Sebig Köl İrkin başta olarak buyruk(çu) bunca beğler babam kağanı çok

15- çok de yüceltti(ler). (Babam kağan da) Türk beğlerini bodununu çok de yüceltti övdü. ...Babam kağan ...ça ağır taşı kalınlaştırmış. Türk beğleri bodunu ...irdi. Kendime bunca...


4. Yüz. (Kuzey yüzü)

1- Teñri gibi Teñride olmuş Türk Bilge kağan bu çağda oturdum. Sözümü iyice işit. En çok kardeş yeğenim oğlum bütün soyum bodunum Güney'deki şadpıt beğleri Kuzey'deki tarkat buyruk beğleri Otuz Tatar Dokuz Oğuz beğleri bodunu bu sözümü iyice işit. Katıca dinle. Doğu'da gün

2- doğusuna Güney'de gün ortasına Batı'da gün batısına Kuzey'de gece ortasına onların içindeki bodun(lar) hep bana (iş) görür. Bunca bodunu hep düzenledim. Şimdi onun gibisi yok. Türk kağanı Ötüken ormanında oturursa ilde tasa yok (olmaz). Doğu'da Şantuñ ovasına kadar ordu saldım. Taluy'a geçip ulaşmadım. Güney'de Dokuz

3- Ersin'e kadar ordu saldım. Tibet'e geçip ulaşmadım. Batı'da İnci ırmağı...(nı) geçip Demirkapı'ya kadar ordu saldım. Kuzey'de Yir Bayırku yerine kadar ordu saldım. Bunca yer(ler)e kadar yürüttüm. Ötüken ormanı en yeğ(i) en iyi(si) imiş. İl tutulacak yer Ötüken ormanı imiş. Bu yerde oturup Çin bodunu ile anlaştım. Altunu gümüşü işlenmiş

4- ipeği tasasız (karşı koymadan) verir. Çin bodununun sözü tatlı ipeği yumuşak imiş. Tatlı sözü yumuşak ipeği ile aldatıp uzak bodunu iyice yaklaştırır imiş. Yaklaştırıp kondurduktan sonra kötü bilgilerini o çağda düşünür imiş. İyi bilgili kişiyi iyi alp kişiyi yürütmez imiş. Bir kişi yanılsa soyuna bodununa çocuklarına kadar barındırmaz

5- imiş. Tatlı sözüne yumuşak ipeğine aldanıp çok Türk bodunu öldün. Türk bodunu öleceksin. Güney'de Çoğay ormanına Tögültün ovasına konayım dersen Türk bodunu öleceksin. Orada kötü kişi şöyle öğretir imiş : "Uzak(ta) isen kötü ipek verir yakın(da) isen iyi ipek verir." deyip öyle öğretir imiş. Bilgi

6- bilmez kişi o sözü alıp (inanıp) yakın(ın)a gidip çok kişi öldün(üz). O yerlere gidersen Türk bodunu öleceksin. Ötüken yerinde oturup katar gezgin gönderirsen hiç tasan yok (olmaz). Ötüken ormanını sonsuz il tutarak oturacaksın. Türk bodunu toksan açlığı tokluğu düşünmezsin. Bir doyarsan açlığı düşünmezsin. Öyle olduğun için düzenlemiş kağanının

7- sözünü almadan her yere gittin. Hep oralarda yittin yok oldun. Orada kalanlar her yere hep incelerek ölerek yürüyor idiler. Teñri buyurduğu için kendimin kutu var olduğu için kağan oturdum. Kağan oturunca yok yoksul bodunu hep toplattım. Yoksul bodunu varlıklı kıldım. Az bodunu çok kıldım. Yoksa bu

8- sözümde yalan var mı? Türk beğleri bodunu bunu işitin : Türk bodununu toplayıp il tutacağını burada söyledim. Yanılıp öleceğini yine burada yazdım. Nice nice sözüm varsa sonsuz taşa yazdım. Onu görüp bilin. Türk'ün şimdiki bodunu beğleri bu çağda buyruğumdaki beğler (olarak) mi yanılacaksınız? Babam

9- kağan amcam kağan oturduğunda dört yandaki bodunu öylece düzenlemiş. ... Teñri istediği için kendim oturduğumda dört yandaki bodunu düzenledim yarattım. ...i... kıldım. Ben Türgiş kağanına kızımı çok ulu (bir) tören ile alı verdim. Türgiş kağanının

10- kızını çok ulu törenle oğluma alı verdim. ... çok ulu törenle alı verdim. Ya.. ..t erdirdim. Başlıya baş eğdirttim. Dizliye diz çöktürttüm. Üstte Teñri altta yer (öyle) istediği için

11- gözün görmediği kulağın işitmediği bodunumu Doğu'da gün doğusuna ...ka Güney'de ..... Batı'da ... . Sarı altununu ak gümüşünü işlenmiş ipeğini ipek bezini binek atını aygırını kara samurunu

12- gök sincabını Türk'üme bodunuma kazanı verdim edi verdim. ... sıkıntısız kıldım. .... ...rdi. Erkli ... onca tümen (onbinlerce) oğlu ...ya almın? ...ün beğleri bodununa .....

13- yine besleyip üzmeden incitmeden oturdum. Türk beğleri Türk bodunuma ... at verdim ..ü.. . Şimdiki taşı ..ür.. kazanıp yücelten Türk bodunu bu kağanından bu beğlerinden suyundan ayrılmazsan Türk bodununda ...

14- özünde iyilik göreceksin. Evine girebileceksin. Sıkıntısız olacaksın. Ondan sonra Çin kağanından süsleyiciyi hep getirttim. Benim sözümü kırmadı. Kendisinin süsleyicisi idi. Ona görülmemiş anıt yaptırttım. İçine dışına görülmemiş süs vurdurttum. Taş yazdırttım. Gönüldeki sözümü vurdurttum.

15- On Ok oğluna yabancılara kadar bunu görüp bilin. Sonsuz taş işlettim. ... işlettim yazdırdım. O taş anıtını ...


5. Yüz. (Batı yüzü)

1- ...üstte...

2- Bilge Kağan uçup gitti.

3- yaz olsa üstte Teñri

4- davulu öter gibi öylece dahi

5- dağda yaban geyiği ötse öylece

6- üzülüyorum. Babam kağan

7- taşını kendim kağan ...

8- .....

9- .....


6. Yüz. (Güneybatı yüzü)

... Bilge Kağan'ın (bu) yazısını (ben) Yoluğ Tigin yazdım. Bunca anıtı süsü bezemeyi ... kağanın yeğeni Yoluğ Tigin ben (bir) ay dört gün oturup yazdım süsledim. Yağ...