çanakkale Geçilmez...

**öℓüм_мєℓєqi** · 18-03-2008, 22:04

Bundan tam 93 yıl önce Türk tarihinin en şanlı sayfalarından biri yazıldı Çanakkale’de. Dünyanın en büyük donanması ile Çanakkale Boğazı’na gelen dev armada

Türk askerinin yüreğindeki vatan sevgisini bilmiyordu. Büyük gemilerine

sınırsız silahlarına karşı duracak tek bir yüreği vardı Mehmetçiğin.
İşte bu yürek ile “Çanakkale Geçilmez” dedi Mehmetçik. İşte hüzün dolu bu savaşın 93. yıldönümü bugün. Çanakkale’de kazanılan bu zafer aslında tüm Türkiye’nin kurtuluş günü ve bu zafer tüm Türkiye’de kutlanıyor. Çanakkale’deki bu zaferin ardından geçen yıllara rağmen Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkına da her geçen gün ilgi artıyor. Bu ilgi ile birlikte Çanakkale’ye büyük önem veren hükümet şehitliklerde ve tabyalardaki yaptığı çalışmalar ile takdir topluyor.

Savaş Öncesi Durumu Gösteren Harita

savaş öncesi durumu gösteren harita

goeben
SAVAŞ ÖNCESİ DURUM
Yirminci yüzyılın başlarında Avrupa sınırlarından taşıyordu. Ekonomik rekabet

sömürgecilik ve milliyetçilik akımları Avrupa’yı ikiye bölüyordu. Almanya-Fransa ve Rusya-Avusturya arasındaki çekişmeler gerginliğe dönüşüyordu. 28 Haziran 1914’te Avusturya-Macaristan İmparatorluğu Veliahdı Arşidük Ferdinand’ın bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesi bu gerginliğe son noktayı koydu.
Avusturya’nın 28 Temmuz 1914’te Sırbistan’a seferberlik ilanının ardından 1. Dünya Savaşı başlamış oluyordu. Bir yandan Almanya

Avusturya-Macaristan ve İtalya’dan oluşan üçlü İttifak Devletleri

bir yanda da İngiltere

Fransa ve Rusya’dan oluşan Üçlü İtilaf Devletleri sonunda Avrupa’yı ikiye bölmüşlerdi.
Savaş ilanlarının ardından İtalya tarafsızlığını ilan ettiyse de bir yıl sonra İtilaf Devletleri’ne katıldı.
Osmanlı İmparatorluğu tarihin gördüğü en geniş sınırlara sahip olmuş

her çeşit milleti ve inanışı içinde barındırmış ve yaklaşık 600 yıl süren saltanatını 20. Yüzyılın başında kaybediyordu. Dışta ve içte yaşadığı mücadeleler Osmanlı Devleti’ni çökertiyor

topraklarını ve gücünü dağıtıyordu. Son olarak Trablusgarp ve Balkan Savaşları ile arka arkaya yenilgiler alan Osmanlı Devleti

Doğu Trakya dışında Avrupa’daki bütün topraklarını kaybetmiş

saygınlığını ve gücünü yitirmişti. Artık Osmanlı Devleti’nin ölümü bekleniyor ve diğer ülkeler tarafından paylaşım planları hazırlanıyordu.
Rusya boğazları ele geçirip sıcak denizlere inmeyi hedeflerken

İngiltere Süveyş Kanalı ve Hint yolunun güvenliği için Filistin’i ele geçirmeyi tasarlıyor

Fransa; Lübnan

Suriye ve Kilikya’nın kontrolünü düşlüyor; Almanlar doğuya yayılma politikası güdüyor

İtalyanlar ise Antalya’ya sahip olmayı istiyorlardı.
Birinci Dünya Savaşı’nın patlamasının ardından Osmanlı Devleti önce İtilaf Devletleri ile birlikte olmaya niyetlendiyse de

Rusya’nın bu duruma soğuk bakması Osmanlı’yı Almanya’ya doğru yönlendirdi ve 2 Ağustos 1914’te yapılan gizli bir antlaşma ile Alman-Türk ittifakı kesinleşti.
Bu tarihten sonra

güvenliği açısından seferberlik ve silahlı tarafsızlık ilan eden Osmanlı Devleti

10 Ağustos 1914’te İngiliz donanmasından kaçan GOEBEN ve BRESLAU adlı Alman savaş gemilerinin boğazlardan geçmesine izin verir ve boğazları tüm yabancı gemilere kapatır.
GOEBEN ve BRESLAU’ın boğazlardan geçmesi itilaf devletlerinin tepkisine yol açar. Bunun üzerine Osmanlı Devleti

bu iki gemiyi

daha önce İngilizlere sipariş ettikleri ve hatta parasını ödedikleri halde alamadıkları iki gemi yerine satın aldıklarını açıklar. Böylece

Yavuz ve Midilli adı verilen bu iki savaş gemisi Osmanlı Donanması’na katılmış olur.
27 Eylül 1914’te Amiral Souchon komutasındaki Yavuz

tatbikat amacıyla çıktığı Karadeniz’de Ruslar’a ait Sivastapol ve Novorosisk limanlarını bombalayınca 1 Kasım 1914’te Ruslar Kafkasya’da sınırı geçerek fiilen savaş başlatmış ve Osmanlı Devleti de sıcak savaşın içine çekilmiş olur.
Osmanlı Devleti’nin elinde bulunan boğazlar

konumları nedeniyle özellikle Avrupa için çok büyük bir önem taşıyorlardı. Tarih boyunca uğurlarında nice savaşlar verilen boğazlar stratejik

ekonomik ve kültürel açıdan paha biçilmez değerdeydiler. Bugün bile bakıldığında değerlerini korumaya devam ettikleri açıktır.
İtilaf Devletleri’nin Boğazları açma nedenlerinin başında

elbette ki boğazların sahip olduğu bu stratejik önem yatıyordu. Rusya’ya yardım edebilmek hedefiyle yapılanan bu düşünce ; aynı zamanda Almanya’dan yeterli yardım alamayacağı ve fazla direnemeyeceği düşünülen Osmanlı’yı tek başına ve planlanmış bir barışa mahkum etmeyi planlıyordu. Ayrıca boğazları kazanmak demek

İstanbul’u ele geçirip Osmanlı ve tüm Avrupa üzerinde manevi bir yıkıma sebep olmak demekti. Tarafsız kalan pek çok ülke bu başarıya kayıtsız kalamayacak ve İtilaf Devletleri’ne katıldıklarını açıklayacaklardı.
Boğazlardan geçilebilirse

kazanılacak olan başarı tüm Müslüman sömürgeleri sindirecek

güneyde sömürge devletlerini rahatsız eden hiçbir şey yaşanmayacaktı.
Bu düşünceyle İngiltere 28 Ocak 1915’te Osmanlı’ya savaş kararı aldı ve bu karara Fransa da katıldı.

18 Mart Genel Harekatı Gösteren Kroki

18 Mart Genel Harekatı Gösteren Kroki

18 Mart Deniz Hârekatında batırılan HMS Ocean

Fransız Savaş Gemisi Bouvet

Türk Mevzilerini Bombalayan HMS Inflexible.

Swiftsure Savaş Gemisi Seddülbahir'de

İngiliz Queen Elizabet Zırhlısı.

Savaşta batırılan İngiliz zırhlısı Irresistable.

Savaşta batırılan İngiliz zırhlısı Irresistable.

deniz harekatı
“ Denizlere hakim olan dünyaya hakim olur.” düşüncesiyle hareket eden İngilizler

boğazları ele geçirmek için donanmanın yeterli olacağına inanıyorlardı. Bahriye Nazırı Churchill’in planları Akdeniz filosu komutanı Amiral Carden tarafından da desteklenince

Lord Fisher’ın şüpheli gördüğü bu harekatın donanma ile yapılmasına karar verildi. Tarihinde hiçbir yenilgi almamış olan İngiliz donanmasının silah

teknoloji ve başarı açısından kendine güveni tamdı. Dünyanın yenilmez donanması

Fransa’nın da desteği ile dünyanın en büyük armadasını oluşturuyordu. Bu donanmaya karşı gelebilecek hiçbir güç düşünülemezdi. Hele ki yıpranmış

teknoloji açısından zayıf ve parçalanmak üzere olan Osmanlı

bu armada ile asla baş edemezdi.

İtilaf Devletleri’nin deniz harekatı 19 Şubat 1915’te başladı. 13 Mart 1915’e kadar düşman gemileri tabyaları top ateşine tuttu

mayın tarama gemileri olabildiğince yol açtı. Boğazları zorlayarak geçebileceklerine inanan düşman kuvvetlerinin

kararlı ve dirençli bir karşılık almaları bu işin o kadar da kolay olmadığını gösteriyordu. Bir ay boyunca yapılan binlerce mermi atışının ardından çok da büyük bir gelişme elde edilememişti.
18 Mart’a kadar geçen bu dönemde boğazın girişinde bulunan Rumeli yakasındaki Seddülbahir ve Ertuğrul tabyaları ile

Anadolu yakasındaki Kumkale ve Orhaniye tabyaları tahrip edilmişti. Boğaza giriş kapıları aralanmış ama hala ilerde olacaklar belirsizdi.
Ve 18 Mart 1915 sabahı geldiğinde kimse günün sonunda neyle karşılaşacağını bilmiyordu.
17 Mart 1915’te Amiral Carden’in yerine Amiral De Robeck’in atanmasıyla 18 Mart da gerçekleşecek plan uygulamaya konuluyordu.
Plana göre; 18 Mart sabahı 3 deniz tümeninden oluşan düşman filosu boğazda belirdi. Filonun en güçlü gemilerinden oluşan 1. Tümen bizzat Amiral de Robeck tarafından kumanda ediliyordu.
Queen Elizabeth

Agamemnon

Lord Nelson muharebe gemileri ve Inflexible muharebe kruvazöründe oluşan 1. Tümen

saat 10:30’da boğazdan içeri girdi. Filonun önündeki muhripler savaş alanını tanıyorlardı. Planlanan noktaya ulaşıldığında Queen Elizabeth’in hedefi Rumeli Mecidiye Tabyası

Lord Nelson’un hedefi Namazgah Tabyası

İnflexible hedefi ise Rumeli Hamidiye Tabyası idi. “A Savaş Hattı” olarak adlandırılan bu plan 11.30’da uygulanmaya başlandı ve 11.30’da merkez tabyalarına ateş başladı.
Bu arada düşman gemileri Kumkale’den gelen tedirgin edici ateş hattına da girmişlerdi. Obüslerden üstlerine ateş yağıyordu. Yine de mesafe uzak olduğundan Türk bataryaları savaş gemilerine karşılık veremiyordu. Saat 12.00 sularında Çimenlik

Rumeli Hamidiye ve Anadolu Hamidiye ateş almıştı. B Hattı diye adlandırılan Amiral Guepratte komutasındaki 3. Tümen Suffren

Bouvet

Goulois

Charlemagne adlı dört Fransız gemisiyle Triumph ve Prince George adlı iki İngiliz muharebe gemisinden oluşuyordu. Plana göre bu tümen 1. Tümenin arkasından hareket geçti ve B hattı önündeki yerini aldı. Yavaş yavaş yaklaşan gemiler bu cesurane ilerleyişlerinde Türk bataryalarından düşen mermi ateşi altında B hattına vardılar. Şiddetli yapılan karşılıklı çatışmalarda aradaki bataryalar sustuysa da merkez bataryalar ateşe devam ediyorlardı. 900 yarda kadar içeri sokulduklarından şiddetli ateş bu gemilerin üzerine yağıyordu. 3. Tümene ait olan iki İngiliz gemisi Triumph ve Prince George A hattının kıç omuzluklarında yerlerini almış Rumeli Mesudiye ve Yıldız Tabyalarını hedeflemişlerdi.
Rumeli merkez bataryaları çok yoğun bir ateş altındaydı. Mermilerin çoğu tabyalar içine düşmüş

telefon hatlarını bozmuş

yangınlar çıkarmıştı. Rumeli Mecidiye tabyası topçuların şehit olması ile devre dışı kalmıştı.
Planın ikinci aşamasında Türk bataryaları üzerinde yeteri kadar üstünlük sağlanabilirse Albay Hayes Sadler komutasındaki 2. Tümen devreye girecekti. Ocean

İrresistible

Albion

Vengeance

Swiftsun ve Majestic’ten oluşan 2. Tümen

3. Tümenin yerini alacak ve B Hattından son olarak yakın muharebe yapılarak Tabyalar içinde olmayıp mayın hatlarını savunan toplar tahrip edilerek bombardımandan hemen sonra mayın tarama işlemlerine başlanacaktı. Fakat 3. Tümenin yerini alacak 2. Tümen gelmeden önce beklenmedik bir şey oldu. Saat 14:00’e doğru Suffren büyük bir hızla boğazı terk etmekte ve Bouvet’de onu izlemekteydi. A hattını geçmek üzereyken Fransız gemisi Bouvet’de bir iki patlama oldu ve Anadolu Hamidiye tabyasınca ateş altındayken 3 dakikada suların altına gömüldü. Derin bir şaşkınlık yaşanıyordu. Queen Elzabeth ve Agamemnon dışındaki bütün gemiler ateşi kestiler. Muhripler ve istimbotlar personeli kurtarmaya gittiklerinde 20 kişi kurtarılabilmiş

603 kişi sulara gömülmüştü. Bu arada 12.30 sularında Goulois isabet almış ve ağır yaralarla boğazı terk ediyordu. 15.30 sularında mayına çarpan Inflexible’ın durumu kötüydü ama yoğun çabayla Bozcaada’ya ulaştı. 2. Tümen İngiliz gemileri

3. Tümenin yerini aldığında bu manzara ile karşılaşmıştı. Saat 14.30’da ateşe başlayarak 10 yardaya kadar yaklaştılar. Namazgah tabyasını bombardıman ediyordu. Saat 15.00’te Rumeli Hamidiye daha sonra da Namazgah aldığı isabetle savaş dışına kalmıştı.
Anadolu Hamidiye tabyası hasar görmemişti ve İrrisistible’a ateş ediyordu. Saat 15.14’de İrrisistible’ın yanında korkunç bir patlama duyuldu. Saat 16.15’te tabyalarda uzaklaşmak isterken bir mayına çarptı. Bu bölgede bir gece önce Nusret’in döktüğü mayınlar hiç hesapta yokken can alıyordu. Bölgenin mayınlı olduğunu anlayan Amiral de Robeck 2. Tümenin geri çekilmesi için emir verdi. 18.05’te geri çekilirken Ocean da mayına çarpmıştı. Güçlü top ateşine rağmen Ocean’ın personeli muhripler tarafından boşaltıldı.
18 Mart’ta yaşananlar şaşkınlık yaratmıştı. Lord Fisher gibi ordusuz bir donanmanın başarıya ulaşamayacağını söylayenler haklı çıkıyor

de Robeck ve Churchill gibi hala donanma ile boğazları zorlayıp İstanbul’a çıkılabileceği düşüncesi yeni hareket planları doğuruyordu.
HAVA HAREKATI

İskenderiye Limanı'nda keşif uçakları gemilere yükleniyor (1915).

İlk motorlu uçağın uçuşundan yedi yıl gibi kısa bir süre geçtikten sonra

1910 yılında uçaklardan askeri amaçlarla yararlanma düşüncesi ortaya çıkmış ve takip eden yıllarda uçak

yeryüzünde etkin bir taarruz silahı olarak kullanılmaya başlanmıştır.
Dünyadaki bu gelişmeyi yakından izleyen ve önemini değerlendiren zamanın Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşa’nın direktifiyle

1911 yılında

Genelkurmay başkanlığı bünyesinde askeri havacılıkla ilgili bir şube oluşturulmuş ve Türk Askeri havacılığı’nın temeli olan teşkilat kurulmuştur.
Bu yeni silahın edinilmesine büyük önem veren Mahmut Şevket Paşa maaşının bir kısmını bağışlayarak uçak alımı için kampanya başlatmış ve bu kampanyaya başta padişah Sultan Reşat olmak üzere Donanma Cemiyeti

subaylar ve bazı zenginler iştirak etmiştir. İki uçaklık para

kısa zamanda toplanmış ve Fransa’dan biri 25 Beygirlik

biri de 50 Beygirlik iki uçak satın almıştır.
Müteakiben

Yeşilköy Safra düzlüğünde Kara tayyare Mektebi

Yeşilköy Feneri yakınlarında da deniz tayyare Mektebi kurulmuş ve havacı personel yetiştirilmek üzere ordu ve donanmadan istekli subaylar seçilmiştir.
Çanakkale Muharebeleri başladığı zaman dünya ve Türk askeri havacılığı mütevazı ve geliştirilmeye muhtaç bir durumda idi.
Çanakkale Muharebeleri havacılık yönünden

yeni silahın gerçek değerinin anlaşıldığı ve bugünkü modern hava kuvvetlerinin temelini atan kahramanları kavramaya çalışırken

icra edilen hava harekatının sadece o günkü müşterek harekata katkısı değil aynı zamanda bugünkü havacılığımıza olan katkısı da düşünülmekte ve hava kuvvetlerinin temelinin atılarak

hava stratejisi ve taktiklerinin oluşturulmaya başlandığı bir harekat noktası olarak değerlendirilmektedir.
Havacılık açısından işte böyle bir ortam içinde

2 Ağustos 1914 günü seferberlik ilan edilmiş ve buna paralel olarak Yeşilköy’de bulunan deniz uçaklarından 2’si İzmir

birisi de Çanakkale Müstahkem Mevzi Komutanlığı emrine verilmiştir.
25 Ağustos 1914 tarihinde Çanakkale Nara Meydanı’na konuşlandırılan Nievport tipi deniz uçağı ile

Deniz Yzb. Savmi

Ütğm. Fazıl ve Ütğm. Cemal’in yaptığı keşif uçuşları sayesinde

bölgedeki İngiliz ve Fransız gemilerinin faaliyetleri izlenmeye başlanmıştır.
18 Mart 1915 tarihine kadar olan dönemde yapılan başarılı hava keşif görevleri hem düşmanın elindeki gemi tip ve miktarını tespit

hem de taarruz hazırlıklarını devamlı takip imkanı sağlamıştır.
18 Mart 1915 günü

havacılarımız erken saatlerde yaptıkları keşif raporunu vermişlerdir.
“ Bozcaada önünde 40 düşman gemisi sayıldı. Bunlardan; 19’u ağır 3’ü hafif olmak üzere 22’si kruvazör diğerleri; şilep destek gemisi ve uçak gemisidir. Sayıları tam olarak saptanamayan denizaltılar görülmüştür. 6 adet zırhlı İngiliz gemisi muharebe düzeninde boğaza doğru ilerlemekte ve Fransız gemileri de demir almaktadır. ”
Bir süre sonra

boğaza giren ve kıyı bataryalarını şiddetle bombardıman eden düşman donanma topçusuna

Ark Royal uçak gemisinden havalanan İngiliz uçakları da ateş tanziminde geniş çapta yardım etmiştir.
18 Mart günü öğleden sonra

havacılarımıza; Limni Adası civarındaki düşman kuvvetlerinin durumunu keşfetmeleri emredilmiştir.
Bir saat içinde görev bölgesine ulaşan pilotlar Mondros Koyu’nda 13 harp

4 nakliye

29 kömür gemisi olmak üzere toplam 46 geminin bulunduğunu

ayrıca Fransızların Gaulois gemisinin sahil topçumuzun ateşi ile Çanakkale ağzında yara aldığını rapor etmiştir.
Çanakkale Muharebeleri süresince

karşılıklı keşif harekatı devam ederken; Türk havacıları

o tarihler için başarılı sayılabilecek diğer hava görevlerini de icra etmişledir. Bu görevlerden biri 18 Nisan 1915’de yapılmıştır.
O gün Çanakkale Boğazı bölgesinde gittikçe kuvvetlenen ve hava üstünlüğü kurmasından endişe edilen düşman hava gücünü tesirsiz hale getirmek maksadıyla

Bozcaada’da 18 düşman uçağının konuşlandığı meydana hava taarruzu planlamıştır. Ancak bu meydandaki uçaklar

keşif görevi için daha önceden kalktığından

havada karşılaşılmış

kısa bir hava muharebesinden sonra zayiatsız olarak meydana dönülmüştür. Bu görev amacına ulaşmadıysa da

asli taktik hava görevlerinden olan “mukabil hava harekatı” nın ilk ve tipik bir uygulaması olması açısından önem taşımaktadır.
Türk uçaklarının meydan taarruzu planlamasından esinlenen İngilizler aynı gün üçer uçaklık iki kol ile meydanımıza taarruz etmişler

ancak uçaklarımız daha önceden meydan içinde dağıtılarak gizlenmiş olduğundan

atılan bombalar hasar meydana getirememiştir. Bu da

ufki dağılma ve gizleme yapılarak

beka tedbirlerinin alınışına güzel bir örnek teşkil etmiştir.
14-19 Mayıs 1915 günleri

güney cephemizdeki karşı taarruzumuzu desteklemek amacıyla; düşman çıkarma gemileri ve ordugahı bombalanmış Mayıs ayı başından itibaren sabit balon ile boğaz gözetlemesi ve topçu atış tanzimi ve birliklerimizi taciz eden manika balon gemisine taarruzlar yapılmış

her hava hücumunda gemi

balonunu toplayıp yer değiştirmek zorunda bırakılmıştır. Böylece bugün “yakın hava desteği” olarak bilinen görev tipinin basit bir uygulaması yapılmıştır.
25 Haziran’da; Arıburnu bölgesindeki düşman karargahı üzerine propaganda amacıyla 300 adet ingilizce yazılı bildiri atılmıştır. Bu görev

hava gücünün psikolojik harpte kullanılmasına ilişkin güzel bir örnektir.
30 Kasım 1915’te ise

Üsteğmen Ali Rıza

Teğmen Orhan’la beraber

Çanakkale girişinde karaya oturmuş bulunan bir düşman kruvazörüne taarruz etmek için görevlendirilmiştir. Tam bu esnada bir düşman uçağının yaklaştığı görülmüş ve yapılan hava muharebesinde Üsteğmen Ali Rıza fransız uçağını makinalı tüfek ateşiyle düşürmeyi başararak Türk havacılık tarihine ilk düşman uçağını düşüren pilot olarak geçmiştir.
Sonuç olarak;
Çanakkale Muharebeleri’nde

kahraman kara ve deniz kuvvetlerimiz gibi havacılarımız da

üstün silah ve teknik olanaklara sahip düşmanları karşısında

kendilerine düşen görevleri cesaret ve üstün görev bilinici içinde başarıyla icra etmişler ve resmi İngiliz harp tarihi kitaplarında:
“Harikulade müdafaasında yılmadan mücadele eden ve sonunda başaran düşmanımıza hayran kaldık” dedirtmişlerdir.
Çanakkale Muharebeleri’nin ileri görüşlü askeri önderleri yeni silahın gereksinimi olan strateji ve taktiklerin oluşturulmasına öncülük etmiştir. Bu kapsamda ulu önder Atatürk şöyle buyurmuştur:
“ GÖKLERDE BİZİ BEKLEYEN YERİMİZİ ALMAK ZORUNDAYIZ. YOKSA O YERİ BAŞKALARI İSTİLA EDER VE İŞTE O ZAMAN BU ÜLKE VE MİLLET ELDEN GİDER. HALBUKİ BİZ TÜRKLER BÜTÜN TARİHİMİZ BOYUNCA HÜRRİYET VE İSTİKLALE ÖRNEK OLMUŞ BİR MİLLETİZ.
TAYYARECİLER! ŞUNU UNUTMAYIN Kİ YARININ EN BÜYÜK TEHLİKELERİ SEMALARDAN GELECEKTİR. BU SEBEPLE SİZLER DAİMA HAZIR BULUNMAYA VE O ŞEKİLDE YETİŞMEYE GAYRET EDECEKSİNİZ.”

ÇANAKKALE ZAFERİNİN ÖNEMİ VE SONUÇLARI.
Çanakkale Cephesi’nin deniz harekatı (Boğaz’ın zorlanması) kuşkusuz sıradan bir askeri harekat ya da muharebe olayı değildir. Boğazlar konumu ve tarihi önemi itibariyle İstanbul Karadeniz kapısı Çanakkale de Ege Denizi kapısı olarak geçmişte taşıdıkları ve çağımızda taşımakta oldukları stratejik önem ve değer açısından daima birlikte mütalaa edilmiş ve edilmektedir.
Her iki boğaz klasik ve dar çerçevede sadece Akdeniz’i Karadeniz’e Avrupa’yı Asya’ya bağlayan su geçitleri ya da köprüler değil Akdeniz’in öteki önemli su geçitlerinden Cebelitarık ve Süveyş kanalı ile de bütünleşerek dünyanın büyük denizlerini (Atlas ve Hint okyanusu gibi) ve büyük kıta kara parçalarını birbirine bağlayan daha geniş anlamdaki jeopolitik konumuyla dünya siyaset ve iktisadiyatı üzerine olan etkilerini bu gün de korumaktadır. Bu nedenlerledir ki Türk Boğazları uluslararası ilişkilere yön vermede daima odak noktası olmuşlardır.
Gerçekten tarihin eski dönemlerinden beri ön planda Avrupa ve Asya ülkeleri arasında başlamış olan ekonomik ticari ve siyasi ilişkilerle askeri hareketler sürekli olarak Boğazlar bölgesinde cereyan etmiştir. Başka bir deyişle Boğazlar dünyanın diğer parçalarında pek görülmemiş ardı arkası kesilmeyen mücadelelere sahne olmuştur.
Boğazların tarihin akışı içindeki stratejik durumu ve jeopolitik konumuyla ilgili yukarıdaki kısa açıklamaların ışığı altında Çanakkale Muharebelerinin sonuçları üzerindeki değerlendirmeler kuşkusuz daha bir önem ve anlam taşıyacaktır. Böylesine bir değerlendirmenin daha gerçekçi ve sağlıklı olabilmesi ise büyük devletlerin Türk Boğazları üzerindeki ulusal emellerine kısaca da olsa bir göz atılmasını gerektirir.
Birinci Dünya Harbi öncesinin başlıca büyük devletlerinden Almanya’nın “Drang Nach Osten (doğuya doğru) politikası” Rusya’nın ılık denizlere ulaşma emelleri; İngiltere’nin “denizlere egemen olan dünyaya hakim olur” teorisine dayanarak özellikle XIX. yüzyıldan bu yana güttüğü Rusya’nın Akdeniz’e çıkmasını engelleme siyaseti hep Türk boğazlarında düğümlenmektedir.
Boğazların bu tartışma götürmez önemi konusunda Napolyon “İstanbul bir anahtardır. Istanbul’a egemen olan dünyaya hükmedecektir. Eğer Rusya Çanakkale Boğazı’nı ele geçirecek olursa Tulon Napoli ve Korfu kapılarına dayanmış olacaktır” [431) demekle Fransa’nın Boğazlar üzerindeki duyarlılığını açık seçik ortaya koymuş olmaktadır.
Rusya’nın görüşüyse Genelkurmay Başkanı Kropatki’nin bir raporunda; XX. yüzyılda Rusya’nın en önemli işinin Istanbul Boğazı’nı ele geçirmek olduğuna işaretle Osmanlı Devleti’ni Boğazı Rusya’ya bırakmaya hazırlamalı ve Almanya ile anlaşma yapmalıdır” şeklinde ifadesini bulmaktadır.
Büyük devletlerin Boğazlar üzerindeki kısaca açıklanan bu emelleri onları kendi aralarında da gizli birtakım mücadelelere yöneltmiştir.
Nitekim Rus Dışişleri Bakanı Sazanof Çar tarafından da onaylanan bir raporunda; “Boğazların güçlü bir devletin eline geçmesi tüm Güney Rusya’nın ekonomik hayatının o devletin egemenliği altına girmesidir” demekte ve bu durumun önlenmesi için Istanbul’un alınmasını önermektedir.
Öte yandan Kasım 1911’de Rusya’nın Osmanlı Hükümeti’ne Boğazlar üzerindeki istekleriyle ilgili bir notasından haberdar edilen Ingiltere ve Fransa Rus isteklerini reddetmişlerdir.
Keza Rusya’nın bu ve buna benzer çeşitli tarihlerdeki yinelenen daha birçok istek ve baskılarının birbirini izlemesi Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’nda Merkez Devletleri safına kaymasında büyük bir etken olmuştu.
Işte Boğazlar üzerindeki bu gizli çıkar çatışmalarıdır ki Ingiliz ve Fransızlar’ı Istanbul’u almaya ve Ruslar’dan önce Karadeniz Boğazı’na el atmaya yöneltmiş ve Çanakkale Cephesi’nin açılmasında başlıca etken olmuştur.Ruslara silah ve malzeme yardımı sorunuysa savaşın sadece görünüşteki nedenini oluşturmuştur.
Böylece büyük devletlerin Türk Boğazları üzerindeki tarihi emellerini ortaya koyarken bu devletlerden Ingiltere’nin bu cephenin açılmasında birinci derecede aktif rol aldığını da belirtmek doğru olur.Nitekim Ingiliz Donanma Bakanı Churchill cephenin açılmasında büyük çaba göstermiş ve etkili olmuştur.Gerçekten o bu cephenin açılmasının baş mimari olmuş Türklerin askeri gücünü ciddiye almamış olayı basit ve sadece “sınırlı bir cezalandırma hareketi” olarak görmüştü. En güçlü ve modern silahlarla donatılmış zırhlılarının Boğaz’da görünüvermesiyle Türklerin direnmekten vazgeçeceğini sanmıştı.
Kuşkusuz bu büyük bir yanılgıydı. Ingilizler Çanakkale’deki Türk savunmasını ve askerini sadece matematiksel ölçülere vurup onun yüksek manevi gücünü görmezlikten gelerek büyük bir hesap hatasına düştüler ve sonunda önce denizde sonra da karada hiç de beklemedikleri amansız cevabı aldılar.Böylece onlar zaferi Boğaz’da Türk top ve mayınlarına karada Türk süngüsüne bırakarak çekilip gittiler.
Anlaşma Devletleri’nin Çanakkale serüveni bu suretle noktalandıktan sonra yukarıdaki açıklamaların ışığı altında Türkiye ve uluslararası politika ve diplomasi tarihi açısından ortaya koyduğu önemli sonuçları da şöylece özetlemek mümkün olur.

**öℓüм_мєℓєqi** · 18-03-2008, 22:04

ASKERİ SONUÇLAR.

.

Genellikle 18 Mart 1915’te geçen Boğaz Muharebesi’nde kazanılan zaferle Birleşik Filo (İngiliz-Fransız donanmaları) nun Marmara’ya girerek İmparatorluğun başkenti İstanbul’u bir ay içinde ele geçirme planları suya düşürülmüş böylece hükümet çevrelerinde beliren ve halka yansıyan İstanbul’u kaybetme korkusu ortadan kalkmıştır.
Boğaz’da elde edilen bu ilk zafer çok geçmeden Gelibolu Yarımadası’na yöneltilen çıkarmalarla başlatılarak dünyanın en güçlü zırhlılarınca sürdürülen cehennemi bombardımanlar altında Türk askeri yılmadan aylarca süren mevzi muharebelerinde yüksek bir moral ve doruğa ulaşan bir mücadele azmi örneği vermiş ve sonunda düşmanlarını yarımadayı terk etmek zorunda bırakmıştır.
Böylece karada kazanılmış bulunan bu ikinci ve nihai zaferle de Türk ordusunun Balkan Savaşı’nda zedelenen ve hatta yok olmaya yüz tutan prestiji kurtarılmıştır.
Deniz ve kara. harekatıyla bir bütün olarak gerçekleştirilip tüm anlamı ve çarpıcılığıyla Türk Harp Tarihi’nde yerini alan Çanakkale Muharebeleri Mustafa Kemal (Atatürk) gibi bir dahiyi yaratmış Birinci Dünya Harbi’nin bitiminden hemen sonra başlayacak Milli Mücadele’nin bu eşsiz liderini Türk ulusuna kazandırmıştır.
Çanakkale Zaferi Anlaşma Devletleri’nin Osmanlı Devleti’ni ilk ağızda savaş dışı bırakarak Almanya’nın güneydoğudan kuşatılmasını amaçlayan stratejisini boşa çıkarmış böylece savaşın en az iki yıl daha uzamasına neden olmuştur.
Çanakkale Boğazı’nın kapatılıp Rusya’ya geçit verilmemesi onu müttefliklerinin silah ve malzeme yardımından yoksun etmekle kalmamış yarım milyonu aşkın İngiliz ve Fransız askerini üzerine çekmekle bu kuvveti Alman cephesinden uzak tutmuş ve Almanya’nın Doğu Cephesi’ndeki Harekatnı kolaylaştırmıştır.
Çanakkale Muharebelerinin diğer bir anlam ve önemi de çöküntü donemini yaşamakta olan İmparatorluğun dünya kamu oyunda yarattığı kötü imajın sonucu olarak Türkün iyice tükendiği sanılan gücünün henüz tükenmemiş koşullar nedenli ağır olursa olsun iyi sevk ve idare edilirse tüm zorlukları yenebilecek güç ve inanca sahip olduğunu bu muharebelerde kanıtlamış olmasıdır.Bir başka deyişle düşman devletler her nedense Osmanlı Devleti’ nın çöküşü olayıyla onun asıl unsurunu oluşturan Türk ulusunun ceddinden miras olan savaş azim ve ruhuyla inanç gücünün birbirinden farklı şeyler olduğunu bu muharebelerde çok daha iyi anlayabilmişlerdir.
Çanakkale Muharebeleri Türk askerinin dünyanın en güçlü zırhlıları ve en modern harp silah araç gereç ve bol cephanesiyle donatılmış deniz ve kara ordularına karşı sergilediği başka ulusların askerleriyle kıyas götürmez direnç azim ve ruhu Türk İstiklal Savaşımızın Kuvayı Milliye ruhuyla eş değer bir anlam taşıması açısından da ayrıca tarihsel bir değere sahiptir.
Gerçekten Boğaz Muharebesi’nde Birleşik Filo’nun kendisi için tehlikeler yaratan yalnız Dardanos Bataryası’nın yok edilmesi için kullandığı 400’ü aşan topçu mermisine karşın sadece iki subayımızın şehit oluşu dışında bataryaya ağır bir hasar verdirilememiştir. Halbuki Boğaz’daki obüs bataryalarımızın tek bir yaylım ateşi sırasında Irresistable gemisinde 138 personelin yaşamını yitirdiği İngiliz tebliğlerinde açıkça belirtilmiştir.
Çanakkale’de Türk askerleri bol cephaneye dayanan yoğun donanma ateşleri altında Türk’e özgü sabır ve serin kanlılıkla görevinin başında kaya gibi dimdik ayakta kalmasını bilmiştir .Öte yandan bu dev armadalar ateş etmesinden bile kuşkuya düşülen eski birtakım demode toplarla alay edercesine savaşıyor karadaki Türk topçusu ona sadece 1900 mermi atabilirken onlar tek bir bataryamıza (Dardanos”a) 4000 mermi kullanıyordu. Ne var ki bu mermi yağmurundan karada hasar gören dört Türk topuna karşı sadece batan düşman gemilerinin üstünde 44 topunun birden Boğaz sularına gömüldüğü görülüyordu.
Aynı Birleşik Filo’n’un 18 Mart Boğaz Muharebesi’nde 18 savaş gemisinden 7’si savaş dışında kalırken Çanakkale Müstahkem Mevkii savaş gücünü olduğu gibi koruyabiliyordu. Keza Filonun mayın arama ve tarayıcıları 11 mayın hattı üzerinde döşenmiş mayınlardan sadece üç adedini etkisiz hale getirebilmişti
Türk tabyalarında hasar gören toplardan çoğu onarılıp kısa sürede ateşe hazır duruma sokuluyor 3. bölgedeki (Boğaz’ın Marmara ile birleştiği kesim) tabya da sapasağlam duruyordu. İşte bu durum karşısında Boğaz’ı geçemeden geri çekilen Birleşik Filo Çanakkale’nin aşılamayan çetin savunması karşısında pes edip yalnız denizden yapılacak zorlamalarla başarıya ulaşılamayacağı gerçeğini kabul etmek zorunda kalmıştır.
Dünyanın en büyük deniz gücüne sahip İngiltere’nin görkemli filosunun Boğaz Muharebesi’nde düştüğü aczi yarınların Çanakkale savunucuları hiç bir zaman hatırından çıkarmamalıdır. Çünkü bu ve buna benzer saldırılar geçmişte olduğu gibi gelecekte de yinelenebilir.Ne varki 18 Martı unutarak böyle bir saldırıyı ileride de göze alabilecek düşmanlar karşılarında dünyanın yeniliklerine gözlerini kapamış bir Osmanlı Devleti yerine bu kez XX. yüzyılın en son bilim ve teknolojisine dayanan en modern silahlarla donatılmış bulunan Cumhuriyet Silahlı Kuvvetleri’ni bulacaktır.
Çanakkale Cephesi deniz ve kara harekatıyla birlikte mütalaa edildiğinde görülür ki bu cephede geçen muharebeler hasım kuvvet olarak katılmış olan Ingiltere ve Fransa’nm bir yıl boyunca Gelibolu Yarımadası’nda yarım milyondan fazla büyük bir kuvveti tutmak zorunda kalmaları ve bunun % 50’sini kaybetmiş bulunmaları haliyle diğer cephelere kuvvet ayırabilme açısından savaşın genel seyrini etkilemiştir.Keza Türklerin de bu cepheye ayırdığı 300.000’den fazla askerden verdiği zayiatın 211.000’e ulaşmış olması diğer cephelerdekinden kıyaslanamayacak bir fazlalık göstermektedir.Bunun insan gücü açısından yarattığı boşluk yalnız Birinci Dünya Harbi sırasında değil onu izleyen Türk İstiklal Harbi boyunca da hissedilmiştir.

**öℓüм_мєℓєqi** · 18-03-2008, 22:05

SİYASİ SONUÇLAR.

.

Çanakkale’de denizde ve karada kazanılmış olan her iki zafer Osmanlı’nın Balkan felatiyle içte ve dışta sarsılmış bulunan devlet prestijini kurtarıp güçlendrmiş hükümetin iktidarda kalış sürelerini uzatmıştı.Anlaşma Devletleri’nin savaşın başından beri bekledikleri hükümet krizi olmamış ve kabine değişikliğine de gidilmemiştir.
Türk ulusunun tarihini süsleyen çok sayıdaki zaferlerine Çanakkale’de bütün dünyanın gözü önünde bir yenisini daha ekleyerek elde ettiği parlak zafer onun eski güç ve dinamıiznıini koruduğunu çöküntü dönemini yaşayan ve can çekişen bir imparatorluk içinde hala kahraman bir ulusun varlığını yeniden ortaya koymuştur. Bir başka deyişle Çanakkale’de ölmesini bilenler Türk milletinin tarihten silinmeden yaşayacağını kanıtlamıştır.
Çanakkale Zaferi Batılıların Doğulu müttefiki Rusya’ya ulaşmasına olanak tanımamış mahsur kalan koskoca Çarlık Rusyası içerden çökerek Bolşevikliğin pençesine düşmüştür.
Çanakkale’de Türk savunması aşılabilse ve Boğaz açılabilmiş olsaydı savaş kısa sürede biter Rus ihtilali patlak vermez verse bile İngiltere ve Fransa’nın işe karışmasıyla bu ihtilal daha başlangıçta boğulabilirdi. Böylece müttefikleriyle birlikte zaferi paylaşmakta gecikmeyecek olan Ruslar Çarlarının taksim planı gereği kendilerine daha işin başında söz verilen Boğazlar ve İstanbul’u işgal etmiş ve Deli Petro’dan beri izledikleri “Açık denizlere ulaşma” politikalarını gerçekleştirmiş olurlardı.
Anlaşma Devletleri’nin Çanakkale’deki başarısızlıkları henüz savaşa katılmamış olan Balkan Devletleri’nin tutumlarını da farklı yönlerde etkilemiştir.Bulgaristan Merkez Devletl’eri’nin yanında yer alırken Romanya Yunanistan ve Italya’nın daha bir süre savaş dışında kalmalarını sağladığı gibi Arap ayaklanmasını bir yıla yakın bir süre geciktirmiştir.
Çanakkale Muharebeleri Ingiltere’nin savaşın başından beri Japonya’dan yapmakta olduğu yardım talebini artırmasını istemesine rağmen Japonya’nın bu istekleri çeşitli bahanelerle kabul etmemesine yol açmıştır.
Birleşik Filo’nun ağır yenilgiye uğrayıp Boğaz’ı geçemeyişi İngiltere ve Fransa’nın siyasi ve askeri prestijini bir hayli sarsmış özellikle Ingiltere’nin denizlerdeki tarıtışılmaz üsıtünlüğü imajını ortadan kaldırmıştı. Bu durum adı geçen devletlerin sömürgelerinde bağımsızlık ve özgürlük akımlarının doğuşuna ve dolayısıyla dünya siyasi haritasını değiştiren bazı gelişmelere yol açmıştır.
Keza Avusturalya ve Yeni Zelanda gibi Ingiliz dominyonu deniz aşırı ülke askerlerinin sırf Ingiliz çıkarları uğruna Çanakkale’de Türklere karsı muharebeye zorlanıp yabancı topraklarda hayatlarını yitirirken kafalarında yer alan bir takım sorular (niçin ve kimin için döğüştükleri gibi) cepheden ailelerine gönderdikleri mektupların zamanla açıklanmasında anlaşılmaktaydı. Bu da onlarda gitgide ulusal blincin kıvılcımlarını oluşturmakta gecikmedi.

Nitekim 9 Eylül 1922’de Yunanlılar lzmir’de denize döküldükten sonra muzaffer Türk ordularının Boğazlar bölgesine yönelip yaklaşmaları üzerine Churchill’in dominyonlardan yeniden yardım istediği Avusturalya başbakanının “Tek bir askerin hayatına tehlikeye koymayacağını ve savaşa karar verilirse dominyondan iş birliği istenmemesi gerektiğini” belirten anlamlı bir yanıtıyla karşılaşmıştı.
Çanakkale Muharebelerinin diğer ilginç bir yanı da iki hasım ordunun döğüşken askerleri arasında yakınlaşmanın getirdiği dostluğun zamanla artmış olmasıdır. Gerçekten Anzak asker ve komutanları Çanakkale’de yiğitçe döğüşen Türklerin hem asker hem de insancıl yönlerini yakından izleyerek onların kendilerine tanıtıldığı gibi barbar bir ulusun çocukları olmadığını görüp anlamak fırsatını bulmuşlardı.İşte bu durum ülkeler arasındaki siyasi ilişkileri de olumlu yönde etkilemiş ve savaş sonrasında Asvusturalya ve Yeni Zelanda ile anlamlı dostlukların oluşmasının başlıca nedeni olmuştur.
Çanakkale Muharebelerinin bir başka ilginç tarafı da Orta Doğu’da bu günkü İsrail Devleti’nin kurulmasında etken bir rol almış olduğudur. Nitekim Siyonist liderlerinden Vladimir Eugeueniç Gelibolu’daki “Gönüllü Yahudi Birliğinin Hikayesi” adlı eserinde konuyu açıkça şöyle dile getirmektedir “Gelibolu’ya yolladığımz 600 kadar gönüllü Yahudi askerlerinin savaşlar sırasında gösterdiği üstün çaba ve başarı davamızın dünyaya tanıtılması ve dikkate alınması bakımından çok yararlı olmuştur.” Gerçekben Birinci Dünya Savaşı henüz sona ermemişken 2 Kasım 1917’de benimsenen “Balfour Bildirisi” bu günkü İsrail’in kurulmsında etken olması açısından önemli bir dönüm noktası olarak değerlendirilmektedir.
Çanakkale Zaferi’nin daha ilginç ve anlamlı bir sonucu da doğunun büyük bir imparatorluğunu oluşturan koskoca Çarlık Rusyası’nın yıkılmasıyla kalmamış ülkesinde güneş batmayan Batılı büyük devlet olan Büyük Britanya Imparatorluğu’nda da ilk yarayı açmaya yetmiş olmasıydı. Böylece emperyalizm tam çökmüş olmasa bile bir hayli sarsılmıştır

**öℓüм_мєℓєqi** · 18-03-2008, 22:05

SOSYO-EKONOMİK SONUÇLAR.

.

Anlaşma Devletleri tarafından Boğazların açılarak Rusya’ya ulaşılması halinde Rusya dış alım-satım olanağına kavuşacağından ekonomik dengesini kurup sıkıntıdan kurtulacak İngiltere-Fransa da Rusya ve Romanya’nın zengin buğday ürünlerinden yararlanıp gerek silahlı kuvvetlerinin gerekse halkının yiyecek gereksinimlerini sağlamış olacaklardı ki bu gerçekleşememiştir.
Keza Boğazlar açılabilseydi Tuna yolu da yeniden trafiğe açılıp Karadeniz’deki 120 parça ticaret gemisinden yararlanma olanağı elde edilecekti. Halbuki Çanakkale Zaferi yalnız Rusya ile İngiltere Fransa’nın değil bunların aynı zamanda diğer Batılı devletlerle olan karşılıklı ticari ve ekonomik ilişkilerini de olumsuz yönde etkilemiş ne İngiltere Fransa müttefiki Rusya’ya ihtiyacı olan silah ve cephaneyi ulaştırabilmiş ne de Rusya Batılıların ihtiyacı olan buğdayını Akdeniz’e aktarabilmişti.
Birinci Dünya Savaşı başında Boğazların kapatılıp bu savaş sonuna kadar açılamaması kuşkusuz uluslararası ticari ilişkileri de olumsuz yönde etkilemişti. Nitekim Karadeniz’de; İngiltere Rusya Fransa Belçika ve İtalya’nın toplam 85; Yunanistan Romanya Danimarka İsveç ve Hollanda’nın toplam 27; Almanya Avusturya-Macaristan’ın toplam 17 olmak üzere genel toplamı l29’u ve toplam tonajı 350.000’i bulan ticaret gemisi mahsur kalmıştı.
Yukarıdaki açıklamaların ışığı altında kısaca denebilir ki Çanakkale’de Türk Zaferi iki yıl uzayan savaş boyunca Doğulu ve Batılı müttefik devletlerin (Rusya-İngiltere-Fransa) ekonomilerinde sıkıntılar yaratmıştır. Bu durum özellikle Rusya’yı bunalıma sürüklemiş ve sonunda rejim değişikliğine (komünizme) kadar gidebilmiş ve böylece de Rusya’nın savaş dışı kalmasına yol açmıştır.
Zaferin yukarıdaki ticari ve ekonomik etkinliklerinin yanında Türk ulusu açısından sosyal alanda da etkileri görülmüştür. Çanakkale deniz ve kara muharebelerinde toplam 211.000 insan zayiatı veren Türk ulusu bu arada binlerce okumuş ve aydınını da kaybetmişti. Kesin olmayan tahmini rakamlara göre 100.000’den fazla öğretmen mülkiyeli tıbbiyeli ve Türk ocaklarında yetişmiş okur-yazar yitirildiği sanılmaktadır. Böylece o günün koşullarında ülkenin beyin takımını oluşturan küçümsenemeyecek bir sayıya ulaşan bu kayıpların olumsuz etkileri savaş sırasında olduğu kadar bu savaşı izleyen Türk İstiklal Savaşı’nda da fazlasıyla hissedilmiştir. Nitekim 1923’te Cumhuriyetin ilanından sonra Atatürk’ün başlattığı inkılaplar ve bunların paralelinde girişilen reformların kitlelere yaygınlaştırılıp mal edilmesinde hayli sıkıntılar çekilmiştir.

**öℓüм_мєℓєqi** · 18-03-2008, 22:06

Birinci Dünya Savaşı’na katılan ülkelerin genel askeri güçleri ve zayiatlarını gösteren tablolar şöyledir:
Orduların Büyüklükleri
ÜlkelerSilah altındaki ve Yedek Kuvvetler
Ağustos 1914
Silah altına alınan Toplam 1914-18
Rusya

5

971

000

12

000

Fransa

4

017

000

8

410

000

İngiltere

975

000

8

905

000

Italya

1

251

000

5

615

000

ABD

200

000

4

355

000

Japonya

800

000

800

000

Romanya

290

000

750

000

Sırbistan

200

000

707

000

Belçika

117

000

267

000

Yunanistan

230

000

230

000

18-03-2008, 22:04	#2 (permalink)
öℓüм_мєℓєqi	Cevap: çanakkale Geçilmez... ASKERİ SONUÇLAR. . Genellikle 18 Mart 1915’te geçen Boğaz Muharebesi’nde kazanılan zaferle Birleşik Filo (İngiliz-Fransız donanmaları) nun Marmara’ya girerek İmparatorluğun başkenti İstanbul’u bir ay içinde ele geçirme planları suya düşürülmüş böylece hükümet çevrelerinde beliren ve halka yansıyan İstanbul’u kaybetme korkusu ortadan kalkmıştır. Boğaz’da elde edilen bu ilk zafer çok geçmeden Gelibolu Yarımadası’na yöneltilen çıkarmalarla başlatılarak dünyanın en güçlü zırhlılarınca sürdürülen cehennemi bombardımanlar altında Türk askeri yılmadan aylarca süren mevzi muharebelerinde yüksek bir moral ve doruğa ulaşan bir mücadele azmi örneği vermiş ve sonunda düşmanlarını yarımadayı terk etmek zorunda bırakmıştır. Böylece karada kazanılmış bulunan bu ikinci ve nihai zaferle de Türk ordusunun Balkan Savaşı’nda zedelenen ve hatta yok olmaya yüz tutan prestiji kurtarılmıştır. Deniz ve kara. harekatıyla bir bütün olarak gerçekleştirilip tüm anlamı ve çarpıcılığıyla Türk Harp Tarihi’nde yerini alan Çanakkale Muharebeleri Mustafa Kemal (Atatürk) gibi bir dahiyi yaratmış Birinci Dünya Harbi’nin bitiminden hemen sonra başlayacak Milli Mücadele’nin bu eşsiz liderini Türk ulusuna kazandırmıştır. Çanakkale Zaferi Anlaşma Devletleri’nin Osmanlı Devleti’ni ilk ağızda savaş dışı bırakarak Almanya’nın güneydoğudan kuşatılmasını amaçlayan stratejisini boşa çıkarmış böylece savaşın en az iki yıl daha uzamasına neden olmuştur. Çanakkale Boğazı’nın kapatılıp Rusya’ya geçit verilmemesi onu müttefliklerinin silah ve malzeme yardımından yoksun etmekle kalmamış yarım milyonu aşkın İngiliz ve Fransız askerini üzerine çekmekle bu kuvveti Alman cephesinden uzak tutmuş ve Almanya’nın Doğu Cephesi’ndeki Harekatnı kolaylaştırmıştır. Çanakkale Muharebelerinin diğer bir anlam ve önemi de çöküntü donemini yaşamakta olan İmparatorluğun dünya kamu oyunda yarattığı kötü imajın sonucu olarak Türkün iyice tükendiği sanılan gücünün henüz tükenmemiş koşullar nedenli ağır olursa olsun iyi sevk ve idare edilirse tüm zorlukları yenebilecek güç ve inanca sahip olduğunu bu muharebelerde kanıtlamış olmasıdır.Bir başka deyişle düşman devletler her nedense Osmanlı Devleti’ nın çöküşü olayıyla onun asıl unsurunu oluşturan Türk ulusunun ceddinden miras olan savaş azim ve ruhuyla inanç gücünün birbirinden farklı şeyler olduğunu bu muharebelerde çok daha iyi anlayabilmişlerdir. Çanakkale Muharebeleri Türk askerinin dünyanın en güçlü zırhlıları ve en modern harp silah araç gereç ve bol cephanesiyle donatılmış deniz ve kara ordularına karşı sergilediği başka ulusların askerleriyle kıyas götürmez direnç azim ve ruhu Türk İstiklal Savaşımızın Kuvayı Milliye ruhuyla eş değer bir anlam taşıması açısından da ayrıca tarihsel bir değere sahiptir. Gerçekten Boğaz Muharebesi’nde Birleşik Filo’nun kendisi için tehlikeler yaratan yalnız Dardanos Bataryası’nın yok edilmesi için kullandığı 400’ü aşan topçu mermisine karşın sadece iki subayımızın şehit oluşu dışında bataryaya ağır bir hasar verdirilememiştir. Halbuki Boğaz’daki obüs bataryalarımızın tek bir yaylım ateşi sırasında Irresistable gemisinde 138 personelin yaşamını yitirdiği İngiliz tebliğlerinde açıkça belirtilmiştir. Çanakkale’de Türk askerleri bol cephaneye dayanan yoğun donanma ateşleri altında Türk’e özgü sabır ve serin kanlılıkla görevinin başında kaya gibi dimdik ayakta kalmasını bilmiştir .Öte yandan bu dev armadalar ateş etmesinden bile kuşkuya düşülen eski birtakım demode toplarla alay edercesine savaşıyor karadaki Türk topçusu ona sadece 1900 mermi atabilirken onlar tek bir bataryamıza (Dardanos”a) 4000 mermi kullanıyordu. Ne var ki bu mermi yağmurundan karada hasar gören dört Türk topuna karşı sadece batan düşman gemilerinin üstünde 44 topunun birden Boğaz sularına gömüldüğü görülüyordu. Aynı Birleşik Filo’n’un 18 Mart Boğaz Muharebesi’nde 18 savaş gemisinden 7’si savaş dışında kalırken Çanakkale Müstahkem Mevkii savaş gücünü olduğu gibi koruyabiliyordu. Keza Filonun mayın arama ve tarayıcıları 11 mayın hattı üzerinde döşenmiş mayınlardan sadece üç adedini etkisiz hale getirebilmişti Türk tabyalarında hasar gören toplardan çoğu onarılıp kısa sürede ateşe hazır duruma sokuluyor 3. bölgedeki (Boğaz’ın Marmara ile birleştiği kesim) tabya da sapasağlam duruyordu. İşte bu durum karşısında Boğaz’ı geçemeden geri çekilen Birleşik Filo Çanakkale’nin aşılamayan çetin savunması karşısında pes edip yalnız denizden yapılacak zorlamalarla başarıya ulaşılamayacağı gerçeğini kabul etmek zorunda kalmıştır. Dünyanın en büyük deniz gücüne sahip İngiltere’nin görkemli filosunun Boğaz Muharebesi’nde düştüğü aczi yarınların Çanakkale savunucuları hiç bir zaman hatırından çıkarmamalıdır. Çünkü bu ve buna benzer saldırılar geçmişte olduğu gibi gelecekte de yinelenebilir.Ne varki 18 Martı unutarak böyle bir saldırıyı ileride de göze alabilecek düşmanlar karşılarında dünyanın yeniliklerine gözlerini kapamış bir Osmanlı Devleti yerine bu kez XX. yüzyılın en son bilim ve teknolojisine dayanan en modern silahlarla donatılmış bulunan Cumhuriyet Silahlı Kuvvetleri’ni bulacaktır. Çanakkale Cephesi deniz ve kara harekatıyla birlikte mütalaa edildiğinde görülür ki bu cephede geçen muharebeler hasım kuvvet olarak katılmış olan Ingiltere ve Fransa’nm bir yıl boyunca Gelibolu Yarımadası’nda yarım milyondan fazla büyük bir kuvveti tutmak zorunda kalmaları ve bunun % 50’sini kaybetmiş bulunmaları haliyle diğer cephelere kuvvet ayırabilme açısından savaşın genel seyrini etkilemiştir.Keza Türklerin de bu cepheye ayırdığı 300.000’den fazla askerden verdiği zayiatın 211.000’e ulaşmış olması diğer cephelerdekinden kıyaslanamayacak bir fazlalık göstermektedir.Bunun insan gücü açısından yarattığı boşluk yalnız Birinci Dünya Harbi sırasında değil onu izleyen Türk İstiklal Harbi boyunca da hissedilmiştir.

18-03-2008, 22:05	#3 (permalink)
öℓüм_мєℓєqi	Cevap: çanakkale Geçilmez... SİYASİ SONUÇLAR. . Çanakkale’de denizde ve karada kazanılmış olan her iki zafer Osmanlı’nın Balkan felatiyle içte ve dışta sarsılmış bulunan devlet prestijini kurtarıp güçlendrmiş hükümetin iktidarda kalış sürelerini uzatmıştı.Anlaşma Devletleri’nin savaşın başından beri bekledikleri hükümet krizi olmamış ve kabine değişikliğine de gidilmemiştir. Türk ulusunun tarihini süsleyen çok sayıdaki zaferlerine Çanakkale’de bütün dünyanın gözü önünde bir yenisini daha ekleyerek elde ettiği parlak zafer onun eski güç ve dinamıiznıini koruduğunu çöküntü dönemini yaşayan ve can çekişen bir imparatorluk içinde hala kahraman bir ulusun varlığını yeniden ortaya koymuştur. Bir başka deyişle Çanakkale’de ölmesini bilenler Türk milletinin tarihten silinmeden yaşayacağını kanıtlamıştır. Çanakkale Zaferi Batılıların Doğulu müttefiki Rusya’ya ulaşmasına olanak tanımamış mahsur kalan koskoca Çarlık Rusyası içerden çökerek Bolşevikliğin pençesine düşmüştür. Çanakkale’de Türk savunması aşılabilse ve Boğaz açılabilmiş olsaydı savaş kısa sürede biter Rus ihtilali patlak vermez verse bile İngiltere ve Fransa’nın işe karışmasıyla bu ihtilal daha başlangıçta boğulabilirdi. Böylece müttefikleriyle birlikte zaferi paylaşmakta gecikmeyecek olan Ruslar Çarlarının taksim planı gereği kendilerine daha işin başında söz verilen Boğazlar ve İstanbul’u işgal etmiş ve Deli Petro’dan beri izledikleri “Açık denizlere ulaşma” politikalarını gerçekleştirmiş olurlardı. Anlaşma Devletleri’nin Çanakkale’deki başarısızlıkları henüz savaşa katılmamış olan Balkan Devletleri’nin tutumlarını da farklı yönlerde etkilemiştir.Bulgaristan Merkez Devletl’eri’nin yanında yer alırken Romanya Yunanistan ve Italya’nın daha bir süre savaş dışında kalmalarını sağladığı gibi Arap ayaklanmasını bir yıla yakın bir süre geciktirmiştir. Çanakkale Muharebeleri Ingiltere’nin savaşın başından beri Japonya’dan yapmakta olduğu yardım talebini artırmasını istemesine rağmen Japonya’nın bu istekleri çeşitli bahanelerle kabul etmemesine yol açmıştır. Birleşik Filo’nun ağır yenilgiye uğrayıp Boğaz’ı geçemeyişi İngiltere ve Fransa’nın siyasi ve askeri prestijini bir hayli sarsmış özellikle Ingiltere’nin denizlerdeki tarıtışılmaz üsıtünlüğü imajını ortadan kaldırmıştı. Bu durum adı geçen devletlerin sömürgelerinde bağımsızlık ve özgürlük akımlarının doğuşuna ve dolayısıyla dünya siyasi haritasını değiştiren bazı gelişmelere yol açmıştır. Keza Avusturalya ve Yeni Zelanda gibi Ingiliz dominyonu deniz aşırı ülke askerlerinin sırf Ingiliz çıkarları uğruna Çanakkale’de Türklere karsı muharebeye zorlanıp yabancı topraklarda hayatlarını yitirirken kafalarında yer alan bir takım sorular (niçin ve kimin için döğüştükleri gibi) cepheden ailelerine gönderdikleri mektupların zamanla açıklanmasında anlaşılmaktaydı. Bu da onlarda gitgide ulusal blincin kıvılcımlarını oluşturmakta gecikmedi. Nitekim 9 Eylül 1922’de Yunanlılar lzmir’de denize döküldükten sonra muzaffer Türk ordularının Boğazlar bölgesine yönelip yaklaşmaları üzerine Churchill’in dominyonlardan yeniden yardım istediği Avusturalya başbakanının “Tek bir askerin hayatına tehlikeye koymayacağını ve savaşa karar verilirse dominyondan iş birliği istenmemesi gerektiğini” belirten anlamlı bir yanıtıyla karşılaşmıştı. Çanakkale Muharebelerinin diğer ilginç bir yanı da iki hasım ordunun döğüşken askerleri arasında yakınlaşmanın getirdiği dostluğun zamanla artmış olmasıdır. Gerçekten Anzak asker ve komutanları Çanakkale’de yiğitçe döğüşen Türklerin hem asker hem de insancıl yönlerini yakından izleyerek onların kendilerine tanıtıldığı gibi barbar bir ulusun çocukları olmadığını görüp anlamak fırsatını bulmuşlardı.İşte bu durum ülkeler arasındaki siyasi ilişkileri de olumlu yönde etkilemiş ve savaş sonrasında Asvusturalya ve Yeni Zelanda ile anlamlı dostlukların oluşmasının başlıca nedeni olmuştur. Çanakkale Muharebelerinin bir başka ilginç tarafı da Orta Doğu’da bu günkü İsrail Devleti’nin kurulmasında etken bir rol almış olduğudur. Nitekim Siyonist liderlerinden Vladimir Eugeueniç Gelibolu’daki “Gönüllü Yahudi Birliğinin Hikayesi” adlı eserinde konuyu açıkça şöyle dile getirmektedir “Gelibolu’ya yolladığımz 600 kadar gönüllü Yahudi askerlerinin savaşlar sırasında gösterdiği üstün çaba ve başarı davamızın dünyaya tanıtılması ve dikkate alınması bakımından çok yararlı olmuştur.” Gerçekben Birinci Dünya Savaşı henüz sona ermemişken 2 Kasım 1917’de benimsenen “Balfour Bildirisi” bu günkü İsrail’in kurulmsında etken olması açısından önemli bir dönüm noktası olarak değerlendirilmektedir. Çanakkale Zaferi’nin daha ilginç ve anlamlı bir sonucu da doğunun büyük bir imparatorluğunu oluşturan koskoca Çarlık Rusyası’nın yıkılmasıyla kalmamış ülkesinde güneş batmayan Batılı büyük devlet olan Büyük Britanya Imparatorluğu’nda da ilk yarayı açmaya yetmiş olmasıydı. Böylece emperyalizm tam çökmüş olmasa bile bir hayli sarsılmıştır

18-03-2008, 22:05	#4 (permalink)
öℓüм_мєℓєqi	Cevap: çanakkale Geçilmez... SOSYO-EKONOMİK SONUÇLAR. . Anlaşma Devletleri tarafından Boğazların açılarak Rusya’ya ulaşılması halinde Rusya dış alım-satım olanağına kavuşacağından ekonomik dengesini kurup sıkıntıdan kurtulacak İngiltere-Fransa da Rusya ve Romanya’nın zengin buğday ürünlerinden yararlanıp gerek silahlı kuvvetlerinin gerekse halkının yiyecek gereksinimlerini sağlamış olacaklardı ki bu gerçekleşememiştir. Keza Boğazlar açılabilseydi Tuna yolu da yeniden trafiğe açılıp Karadeniz’deki 120 parça ticaret gemisinden yararlanma olanağı elde edilecekti. Halbuki Çanakkale Zaferi yalnız Rusya ile İngiltere Fransa’nın değil bunların aynı zamanda diğer Batılı devletlerle olan karşılıklı ticari ve ekonomik ilişkilerini de olumsuz yönde etkilemiş ne İngiltere Fransa müttefiki Rusya’ya ihtiyacı olan silah ve cephaneyi ulaştırabilmiş ne de Rusya Batılıların ihtiyacı olan buğdayını Akdeniz’e aktarabilmişti. Birinci Dünya Savaşı başında Boğazların kapatılıp bu savaş sonuna kadar açılamaması kuşkusuz uluslararası ticari ilişkileri de olumsuz yönde etkilemişti. Nitekim Karadeniz’de; İngiltere Rusya Fransa Belçika ve İtalya’nın toplam 85; Yunanistan Romanya Danimarka İsveç ve Hollanda’nın toplam 27; Almanya Avusturya-Macaristan’ın toplam 17 olmak üzere genel toplamı l29’u ve toplam tonajı 350.000’i bulan ticaret gemisi mahsur kalmıştı. Yukarıdaki açıklamaların ışığı altında kısaca denebilir ki Çanakkale’de Türk Zaferi iki yıl uzayan savaş boyunca Doğulu ve Batılı müttefik devletlerin (Rusya-İngiltere-Fransa) ekonomilerinde sıkıntılar yaratmıştır. Bu durum özellikle Rusya’yı bunalıma sürüklemiş ve sonunda rejim değişikliğine (komünizme) kadar gidebilmiş ve böylece de Rusya’nın savaş dışı kalmasına yol açmıştır. Zaferin yukarıdaki ticari ve ekonomik etkinliklerinin yanında Türk ulusu açısından sosyal alanda da etkileri görülmüştür. Çanakkale deniz ve kara muharebelerinde toplam 211.000 insan zayiatı veren Türk ulusu bu arada binlerce okumuş ve aydınını da kaybetmişti. Kesin olmayan tahmini rakamlara göre 100.000’den fazla öğretmen mülkiyeli tıbbiyeli ve Türk ocaklarında yetişmiş okur-yazar yitirildiği sanılmaktadır. Böylece o günün koşullarında ülkenin beyin takımını oluşturan küçümsenemeyecek bir sayıya ulaşan bu kayıpların olumsuz etkileri savaş sırasında olduğu kadar bu savaşı izleyen Türk İstiklal Savaşı’nda da fazlasıyla hissedilmiştir. Nitekim 1923’te Cumhuriyetin ilanından sonra Atatürk’ün başlattığı inkılaplar ve bunların paralelinde girişilen reformların kitlelere yaygınlaştırılıp mal edilmesinde hayli sıkıntılar çekilmiştir.