Amaç Belirginliği ve Geri Bildirimin Performance Üstündeki Etkis

**O'NEAL** · 03-01-2008, 07:25

Amaç Belirginliği ve Geri Bildirimin Performance Üstündeki Etkisi

Motivasyon teorilerinden olan Amaç Kuramı bireye verilen amaçların onun davranışları dolayısıyla da performansı (iş başarımı) üzerinde önemli bir etkisi olduğu varsayımına dayanmaktadır. Bir ilkokulda yaşları altı olan 20 anasınıfı öğrencisi üzerinde yapılan araştırmada amaç özelliklerinden olan amaç belirginliği ve geri bildirimin deneklerin resim çizme performansı üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Araştırma sonunda ilk aşamada verilen normal amaçlara göre ikinci aşamada verilen belirgin amaçlarda performansın % 97 ve üçüncü aşamada geri bildirim verilmesiyle de performansın % 120 arttığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Amaç Kuramı Performans İş Başarımı

TEORİK ANALİZ

Amaç kuramı bilişsel bir kuram olup bireyin elde etmek istediği amacı belirgin olarak bilme anlama ihtiyacına dayanır. Bu kuram insan davranışlarının bir amaca hedefe dayandığında bu amaçların bireyin enerjisini belirli bir işe yöneltmesini sağlayacağı varsayımına dayanır (YEARTA MAITLIS 1995).

Amaç kuramı amacın net olarak belirlenmesi (amaç belirginliği) organizasyonlarda yaygın olarak kullanılan bir motivasyon tekniğidir. Bireyin çabasını yaptığı işe yönlendiren bir metot olarak organizasyondaki ödül sistemi ile zaman yönetimi stres yönetimi gibi eğitim ve gelişim programlarında da kullanılır (YEARTA MAITLIS 1995).
Amaç Kuramının başlıca iki önermesi vardır. Birincisi bir insanın kendisi için koyduğu amaçlar büyük ölçüde onun davranışını yönlendirir. Birey hem ansal hem fizik enerjisini kendi saptadığı amaca yöneltir. İkincisi ise dışarıdan örgüt tarafından verilen özendiriciler iş görenlerin amaçlarıyla niyetlerini etkileyerek performans üstünde etkili olur (ONARAN 1981).

Amaçlar başlıca iki özellik veya unsur içerir; içerik (content) ve yoğunluk (intensity). Amaç içeriği amacın özelliklerini (amacın zorluğu ve özelliği) amaç yoğunluğu ise amaca erişmede veya onu başarmadaki süreci içerir (YEARTA MAITLIS 1995).

Alan ve laboratuar ortamında yapılan araştırma ve deneylerde amaç belirlemenin aşağıdaki özelliklerden oluştuğu tespit edilmiştir.
Amaç belirginliği; özel amaçlar genellere göre performansı daha çok arttıracaktır.
Amaç zorluğu; erişilebilir oldukları değerlendirildiklerinde zor amaçların kolay olanlara göre performansı daha çok arttıracaktır (BUSBY WILLIAMS 1997). Hem güç hem de belirgin bir amaca ulaşmak için çalışan deneklerin daha iyi iş çıkardıkları görülmüştür (ONARAN 1981).
Amaç kabulü; Amaçlara karşı olumlu tutum besleme amaçları benimseme anlamında düşünülebilecek amaç kabulü iş başarımını arttıracaktır (ONARAN 1981).
Geri bildirim; geri bildirim alan bireylerin performansı artacaktır (BUSBY WILLIAMS 1997).
Amaçların saptanmasına katılma; kurama göre iş görenler amaçların saptanmasına katıldıklarında iş başarımı daha yüksek olacaktır (ONARAN 1981).

Amaç belirginliği; Bir örgütte her görevlinin işiyle ilgili amaçları her zaman açık seçik belli değildir. Bazen amaçların ne olduğu el yordamıyla çıkarılır bazen de nitelikleri iyice açıklanmış belirgin amaçlar konabilir. Yapılan bir çok deneyde amaçların ne kadar belirgin olursa performansın (iş başarımının) da o oranda artacağı sonucuna varılmıştır. Bütün bu deneylerde belirgin güç amaçların ''elinizden geleni yapın'' amacına göre hem iş başarımını artırdığı hem de can sıkıntısını azalttığı başka bir deyişle bu amaçların daha ilginç bulunduğu görülmüştür (ONARAN 1981).

Çalışma ortamı ve koşulları değiştikçe insanlarda buna paralel olarak düşüncelerini değiştirmek zorunda kalmaktadır. Mutlaka hiçbir çalışan bu düşüncelerini oluştururken bağımsız değildir fakat kendisini bu süreçte daha değerli kılabilir. İşinizi yaparken her gün bir çok tercih yaparsınız bu tercihlerinizi daha güvenli doğru ve kapsamlı yapmak da basit ama etkili bir konsepti dikkate alırsanız tahmin ettiğinizden daha çok elinizdedir. Bu konsept ise iş sahibi sizmiş gibi davranmaktır. 5 kişi ile de 5000 kişiyle de beraber çalışsanız katkınızın anlaşıldığı sayılabildiğinizi bilmek önemli bir motivasyon unsurudur. Bu da sahiplenme dediğimiz özellikle yakından ilgilidir. Sahiplenmenin en önemli faktörü ise amaç belirginliğidir. Size göre önemli olan amaçları seçmeniz iş başarımını önemli ölçüde arttıracaktır. Böyle bir süreçte organizasyonda amaç belirlenmesinin birey performansı üzerindeki etkisi daha iyi anlaşılabilir. Çalışanlar kendilerine belirgin bir amaç verildiğinde bu belirginliğe paralel olarak bir sahiplenme duygusu hissedeceklerdir. Amaçların anlaşılması hissedilmesi anlamına gelir ki bu his belirginliği farkındalık ve sahip olma duygusunu ve dolayısıyla da performansı arttıracaktır (WHITTEN 1995).

Amaç belirlenmesi sadece bireyin değil grubun (takımın) da performansını olumlu yönde etkileyecektir. Mühendislik dizaynı gibi bazı işlerde amaç belirginliğindeki zorluk ortaya konsa da bu tip işlerde de amaçların belirginleştirilmeye çalışılması performans üzerinde olumlu etkiler yaratacaktır (BUSBY WILLIAMS 1997). Ayrıca sadece uzun vadede değil kısa vadeli günlük belirlenen amaçların belirgin olması da performansı arttırıcı rol oynar (WILK REDMON 1998).

Amaç üzerine yapılan araştırmaların birçoğu amaç zorluğu ve performans arasındaki ilişkiyi ölçmeye yoğunlaşmıştır. Bu araştırmalarda zor amaçların kolay olanlara göre performansı daha çok arttırdığı ortaya konmuştur (YEARTA MAITLIS 1995). Amaç zorluğunun iş başarımı üzerine etkilerine örnek olarak Sothern Üniversitesinde lisans düzeyindeki 188 erkek denek üzerinde yapılan bir araştırmada deneklere üç seviyede zorlukta amaç verilmiş ve amaç zorluk seviyesinin iş başarımı üzerine etkileri araştırılmıştır. Araştırma sonunda kolay amaçlarda % 10 orta seviyedeki amaçlarda % 20 ve zor amaçlarda ise % 50 oranında performansın arttığı ölçülmüştür (BERGEN BARLOW 1996).

Amacın bir özelliği olarak kabul edilen geri bildirim pozitif ve negatif geri bildirim olarak iki şekilde kullanılabilir. Negatif geri bildirimde o amaca spesifik olarak ulaşma alt ve üstünde bir değer alındığında tekrar tam istenen seviyeye getirmek istenir. Pozitif geri bildiride ise ulaşılan seviye devamlı yükseltilmeye çalışılır. Kimi araştırmacılar geri bildirimin bu iki türü yerine onu bir bütün olarak dış bir zorlama pekiştirici veya ödül olarak kullanmıştır (WING 1990). Negatif geri bildirim alan bireylerin pozitif geri bildirim alanlara göre performansının daha çok arttığı bulunmuştur (MESCH FARH 1994).

2. ARAŞTIRMA

a. Araştırmanın Aşamaları

Araştırmada performans (iş başarımı) ölçüm kriteri olarak Goodenough-Harris adam çizme testi kriterlerindeki 67 puan kriteri kullanılmıştır. Bu testin uygulanabilir yaş grubu 5-12 yaştır (UÇMAN1971). Araştırmada denek olarak yaşları 6 olan 20 ana sınıfı öğrencisi kullanılmış olup Goodenough-Harris Adam Çizme Testinin kriterleri kullanımının uygun olduğu değerlendirilmiştir.

Seçilen denekler yaşları itibariyle çocuk resminin gelişim aşamasında ‘şema öncesi döneme’ denk gelmektedir. Şema öncesi evresinde çocuk canlandırmak istediği obje ya da kavramla ilişki kurma kaygısını yaşamaya başlar. Bu ona büyük bir doyum sağlar. Bu dönemde dairesel ve uzunlamasına çizilen çizgilerin biçimlenmeye başladığı görülür. 5-6 yaşlarında çocuk kendi duygu ve düşüncelerini ortaya koyacak girişimlerde bulunur. En sevdiği konu insan figürüdür (YAVUZER 1992 s.41-42).

Araştırmada Amaç Kuramında belirtilen amaç özelliklerinden amaç belirginliği ve geri bildirimin performans (iş başarımı) üzerine etkisi ölçülmüştür. Fakat deneklerin yaşları ve buna bağlı olarak algılamaları dikkate alındığında amaç belirginliğinin amaç zorluğu gibi değerlendirilebileceğini belirtmekte yarar görüyorum.

Araştırma üç aşamadan oluşmaktadır. Üç denemede de deneklerden bir adam (sadece üçüncü aşamada hem adam hem de kadın çizdirilmiştir) çizmeleri istenmiştir. Her üç aşamada da verilen süre aynı olup bu süre deneklerin istedikleri süreyi kullanmaları şeklinde uygulanmıştır.

İlk aşamada deneklerden bir adam çizmeleri istenmiştir. Bu aşamada söylenen amaç sadece bir adam çizmeleri şeklindedir. Amaç belirginliğini veya amacı zorlaştırıcı herhangi başka bir açıklama yapılmamıştır. Bu aşamada (her aşamada olduğu gibi) deneklere kağıdın büyüklüğünü dikkate alarak resim yapmaları istenmiştir.

İkinci aşamada (bu deneme ilk aşamadan bir gün sonradır) deneklerden gene bir adam resmi yapmaları istenmiştir. Burada verilen amacın belirginliğini (dolayısıyla da zorluğunu) arttırmak maksadıyla yani amacı daha belirgin verebilmek için adamın gerçek bir adama benzemesi ve tam olarak eksik bir parçası kalmadan çizilmesi istenmiştir.

Üçüncü ve son aşamada ise (bu deneme ikinciden altı gün sonradır) deneklerden bir adam ve kadın çizmeleri istenmiştir. Bu aşamada amaç kuramında belirtilen amaç özelliklerinden geri bildirim kullanılmıştır. Geri bildirim olarak özellikle deneklerin yaptıkları resimle ilgili soruları cevaplandırılmıştır.

Öğrencilerin birbirine bakması ve birbirlerinin çiziminden yararlanması mümkün olduğunca engellenmeye çalışılmıştır çünkü birbirlerine bakarak taklit etme yoluyla performansları artabilecek bu da çalışma sonuçlarının güvenirliliğini düşürecektir. Çünkü deneklerin birbirlerine bakması kıyaslama anlamına gelecektir ve bu konuda yapılan araştırmalar kıyaslamanın performansı yükselttiğini göstermiştir (MANN SAMSON 1998).

b. Bulgular

Araştırmanın ilk aşamasında yani normal olarak verilen amaçta denekler performans ölçütü olarak toplam 327 puan almışlardır (Bakınız Tablo-1). Her aşamadaki sonuçların birbirleriyle karşılaştırılabilmesi maksadıyla bu aşamadaki 327’lik puan taban kabul edilerek buna göre yüzde cinsinden bir kıyaslama yapılacaktır.

İkinci aşamada amacı belirgin verilmesinden sonraki performans puanı 646 olmuştur (Bakınız Tablo-2). Bu sonuca göre belirgin amaç verilmesinin performansı % 97 arttırdığı tespit edilmiştir.

Son aşama olarak amacın bir özelliği olarak kullanılan geri bildirim uygulaması neticesinde ise toplam performans puanı 722 (Bakınız Tablo-3) olmuş ve performansın ilk aşamaya göre % 120 arttığı tespit edilmiştir.

3. SONUÇ

Bir çok araştırmacı amaç belirginliği ile performans arasındaki doğru orantılı ilişkiyi kabul ederken bazılarında bu ilişkinin çoğunlukla amacın net belirlenirken (veya zor olarak belirlenirken) deneklerin sürece katılmalarıyla açıklamaktadır (YEARTA MAITLIS 1995). Örnek çalışmamızda böyle bir etkinin olsa dahi çalışmayı olumsuz yönde etkileyeceği değerlendirilmemektedir. Çünkü denek olarak kullanılan çocuklar hep kadın-adam çizmeyi sıkıcı bulmuşlar özellikle iki ve üç safhalardaki uygulamalarda böyle bir amaç belirlemesine (adam-kadın çizimi) katılmamışlardır. Böyle bir yaklaşımın araştırma sonucunu nasıl etkilediği ölçülmedi ise de motivasyonu düşürdüğü için iş başarımını olumsuz yönde etkilediği ve buna rağmen bu aşamalarda performansın gene de artması ise araştırma sonuçlarının güvenirliliğini arttırıcak bir etki yarattığı değerlendirilmiştir.

Özellikle geri-bildirim alan bireylerin kendine güven ve saygıları artmıştır. Kendine saygı ile amaç seviyesi(zorluğu) ve performans arasında doğru orantılı bir ilişki vardır (BERGEN BARLOW 1996). Çocuklarda geri-bildirim onların yaptıkları resimde önemli bir değişken olan kendine saygı ve güvenlerini arttırmış ve resim yapmadaki performansları dolayısıyla da iş başarımları artmıştır.

Zor amaçların verilmesi motor performansını arttırıcı bir rol oynar (JONES 1997). Yapılan çalışmada deneklerin performansında motor yetenekleri önemli bir etken olup zor amaçlar verildiğinde bu yeteneklerin arttığı görülmüştür.

Araştırma sonucunda en büyük performansın üçüncü aşamada yani geri bildirim uygulamasında olduğu görülmektedir. Bu sonuç üzerinde deneklerin yaşlarından kaynaklanan yüksek bir süper ego düzeyinin etkili olduğu değerlendirilmektedir.

KAYNAKLAR

BUSBY J.S. WILLIAMS G.M. The Use Of Frontier Analysis for Goal Setting[Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.]

UÇMAN Perin Goodenough-Harris Resim Testi ile Bir Türk Örneklemi Üzerinde Bir Araştırma Yayınlanmamış Bilim Uzmanlığı ¤¤¤i Hacettepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü Ankara 1971

JONES Graham Goal Difficulty Anxiety and Performance[Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.]

MANN Leon SAMSON Danny A Field Experiment on The Effects of Benchmarking And Goal Setting on Company Sales Performance[Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.]

MESCH Debra J. FARH Jiing-Lih Effects of Feedback Sign on Group Goal Setting Strategies and Performance[Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] 1994 Vol.19

MICHAEL Bar-Eli NOA Levy-Kolker Effect of Goal Difficulty on Performance of Aerobic Anaerobic and Power Tasks [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.]

ONARAN Oğuz Çalışma Yaşamında Güdülenme Kuramları Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları Ankara 1981

PRAY Thomas F. GOLD Steven Goal Setting and Performance Evaluation With Different Starting Positions: The Modeling Dilemma [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] 1991

VON BERGEN C.W. SOPER Barlow The moderating effects of self-esteem and goal difficulty level on performance [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.]

WHITTEN Neal Boosting Your Own Performance [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.]

WILK Leslie A. REDMON William K. The Effects of Feedback and Goal Setting on The Productivity and Satisfaction[Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.]

YAVUZER Haluk Resimleriyle Çocuk: Resimleriyle Çocuk Tanıma Remzi Kitabevi İstanbul 1992

YEARTA Shawn K. MAITLIS Sally An exploratory study of goal setting in theory and practice: A motivational technique that works?[Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.]

SUMMARY

The Goal Theory -one of the motivational theories- assumes that the goals which are given the individuals have an important effect on the performance of those individuals. In this study Goal Theory was investigated by an emprical research. For this reason twenty 6-year old kindergarten pupil were selected and the effect of goal setting and feedback were investigated by the ability of painting performance. ıt was found that the performance increased %97 when difficult goals are given and feedback which was given for performance level increased the performance %120.

Konu Seçenekleri
Yazdırılabilir Sümü Göster Sayfayı E-Mail'le gönder
Modları Göster
Normal Mod Ağaç Modununa Geç Otomatik Konu Moduna Geç

Okuduğunuz Konuya Benzer Konular
Konu	Konuyu Açan	Forum	Cevaplar	Son Mesaj
Herşeyiyle Ç.Savaşı	dαяιυѕ	Çöp Forum	5	09-08-2008 05:28
Herşeyiyle Ç.Savaşı	dαяιυѕ	Tarihimiz	13	19-04-2008 20:23
türk yapımı kabus22	mewtwo_baba	Oyun Hileleri ve Püf Noktaları	13	10-02-2008 16:35
Herşeyiyle Ç.Savaşı	dαяιυѕ	Çöp Forum	7	21-06-2007 13:47
Rap Benİm Hayat Felsefem Aybencezasagopa*fuat	SON_EFSANE	Çöp Forum	4	04-11-2006 11:31

03-01-2008, 07:25	#1 (permalink)
O'NEAL	Amaç Belirginliği ve Geri Bildirimin Performance Üstündeki Etkis Amaç Belirginliği ve Geri Bildirimin Performance Üstündeki Etkisi Motivasyon teorilerinden olan Amaç Kuramı bireye verilen amaçların onun davranışları dolayısıyla da performansı (iş başarımı) üzerinde önemli bir etkisi olduğu varsayımına dayanmaktadır. Bir ilkokulda yaşları altı olan 20 anasınıfı öğrencisi üzerinde yapılan araştırmada amaç özelliklerinden olan amaç belirginliği ve geri bildirimin deneklerin resim çizme performansı üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Araştırma sonunda ilk aşamada verilen normal amaçlara göre ikinci aşamada verilen belirgin amaçlarda performansın % 97 ve üçüncü aşamada geri bildirim verilmesiyle de performansın % 120 arttığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Amaç Kuramı Performans İş Başarımı TEORİK ANALİZ Amaç kuramı bilişsel bir kuram olup bireyin elde etmek istediği amacı belirgin olarak bilme anlama ihtiyacına dayanır. Bu kuram insan davranışlarının bir amaca hedefe dayandığında bu amaçların bireyin enerjisini belirli bir işe yöneltmesini sağlayacağı varsayımına dayanır (YEARTA MAITLIS 1995). Amaç kuramı amacın net olarak belirlenmesi (amaç belirginliği) organizasyonlarda yaygın olarak kullanılan bir motivasyon tekniğidir. Bireyin çabasını yaptığı işe yönlendiren bir metot olarak organizasyondaki ödül sistemi ile zaman yönetimi stres yönetimi gibi eğitim ve gelişim programlarında da kullanılır (YEARTA MAITLIS 1995). Amaç Kuramının başlıca iki önermesi vardır. Birincisi bir insanın kendisi için koyduğu amaçlar büyük ölçüde onun davranışını yönlendirir. Birey hem ansal hem fizik enerjisini kendi saptadığı amaca yöneltir. İkincisi ise dışarıdan örgüt tarafından verilen özendiriciler iş görenlerin amaçlarıyla niyetlerini etkileyerek performans üstünde etkili olur (ONARAN 1981). Amaçlar başlıca iki özellik veya unsur içerir; içerik (content) ve yoğunluk (intensity). Amaç içeriği amacın özelliklerini (amacın zorluğu ve özelliği) amaç yoğunluğu ise amaca erişmede veya onu başarmadaki süreci içerir (YEARTA MAITLIS 1995). Alan ve laboratuar ortamında yapılan araştırma ve deneylerde amaç belirlemenin aşağıdaki özelliklerden oluştuğu tespit edilmiştir. Amaç belirginliği; özel amaçlar genellere göre performansı daha çok arttıracaktır. Amaç zorluğu; erişilebilir oldukları değerlendirildiklerinde zor amaçların kolay olanlara göre performansı daha çok arttıracaktır (BUSBY WILLIAMS 1997). Hem güç hem de belirgin bir amaca ulaşmak için çalışan deneklerin daha iyi iş çıkardıkları görülmüştür (ONARAN 1981). Amaç kabulü; Amaçlara karşı olumlu tutum besleme amaçları benimseme anlamında düşünülebilecek amaç kabulü iş başarımını arttıracaktır (ONARAN 1981). Geri bildirim; geri bildirim alan bireylerin performansı artacaktır (BUSBY WILLIAMS 1997). Amaçların saptanmasına katılma; kurama göre iş görenler amaçların saptanmasına katıldıklarında iş başarımı daha yüksek olacaktır (ONARAN 1981). Amaç belirginliği; Bir örgütte her görevlinin işiyle ilgili amaçları her zaman açık seçik belli değildir. Bazen amaçların ne olduğu el yordamıyla çıkarılır bazen de nitelikleri iyice açıklanmış belirgin amaçlar konabilir. Yapılan bir çok deneyde amaçların ne kadar belirgin olursa performansın (iş başarımının) da o oranda artacağı sonucuna varılmıştır. Bütün bu deneylerde belirgin güç amaçların ''elinizden geleni yapın'' amacına göre hem iş başarımını artırdığı hem de can sıkıntısını azalttığı başka bir deyişle bu amaçların daha ilginç bulunduğu görülmüştür (ONARAN 1981). Çalışma ortamı ve koşulları değiştikçe insanlarda buna paralel olarak düşüncelerini değiştirmek zorunda kalmaktadır. Mutlaka hiçbir çalışan bu düşüncelerini oluştururken bağımsız değildir fakat kendisini bu süreçte daha değerli kılabilir. İşinizi yaparken her gün bir çok tercih yaparsınız bu tercihlerinizi daha güvenli doğru ve kapsamlı yapmak da basit ama etkili bir konsepti dikkate alırsanız tahmin ettiğinizden daha çok elinizdedir. Bu konsept ise iş sahibi sizmiş gibi davranmaktır. 5 kişi ile de 5000 kişiyle de beraber çalışsanız katkınızın anlaşıldığı sayılabildiğinizi bilmek önemli bir motivasyon unsurudur. Bu da sahiplenme dediğimiz özellikle yakından ilgilidir. Sahiplenmenin en önemli faktörü ise amaç belirginliğidir. Size göre önemli olan amaçları seçmeniz iş başarımını önemli ölçüde arttıracaktır. Böyle bir süreçte organizasyonda amaç belirlenmesinin birey performansı üzerindeki etkisi daha iyi anlaşılabilir. Çalışanlar kendilerine belirgin bir amaç verildiğinde bu belirginliğe paralel olarak bir sahiplenme duygusu hissedeceklerdir. Amaçların anlaşılması hissedilmesi anlamına gelir ki bu his belirginliği farkındalık ve sahip olma duygusunu ve dolayısıyla da performansı arttıracaktır (WHITTEN 1995). Amaç belirlenmesi sadece bireyin değil grubun (takımın) da performansını olumlu yönde etkileyecektir. Mühendislik dizaynı gibi bazı işlerde amaç belirginliğindeki zorluk ortaya konsa da bu tip işlerde de amaçların belirginleştirilmeye çalışılması performans üzerinde olumlu etkiler yaratacaktır (BUSBY WILLIAMS 1997). Ayrıca sadece uzun vadede değil kısa vadeli günlük belirlenen amaçların belirgin olması da performansı arttırıcı rol oynar (WILK REDMON 1998). Amaç üzerine yapılan araştırmaların birçoğu amaç zorluğu ve performans arasındaki ilişkiyi ölçmeye yoğunlaşmıştır. Bu araştırmalarda zor amaçların kolay olanlara göre performansı daha çok arttırdığı ortaya konmuştur (YEARTA MAITLIS 1995). Amaç zorluğunun iş başarımı üzerine etkilerine örnek olarak Sothern Üniversitesinde lisans düzeyindeki 188 erkek denek üzerinde yapılan bir araştırmada deneklere üç seviyede zorlukta amaç verilmiş ve amaç zorluk seviyesinin iş başarımı üzerine etkileri araştırılmıştır. Araştırma sonunda kolay amaçlarda % 10 orta seviyedeki amaçlarda % 20 ve zor amaçlarda ise % 50 oranında performansın arttığı ölçülmüştür (BERGEN BARLOW 1996). Amacın bir özelliği olarak kabul edilen geri bildirim pozitif ve negatif geri bildirim olarak iki şekilde kullanılabilir. Negatif geri bildirimde o amaca spesifik olarak ulaşma alt ve üstünde bir değer alındığında tekrar tam istenen seviyeye getirmek istenir. Pozitif geri bildiride ise ulaşılan seviye devamlı yükseltilmeye çalışılır. Kimi araştırmacılar geri bildirimin bu iki türü yerine onu bir bütün olarak dış bir zorlama pekiştirici veya ödül olarak kullanmıştır (WING 1990). Negatif geri bildirim alan bireylerin pozitif geri bildirim alanlara göre performansının daha çok arttığı bulunmuştur (MESCH FARH 1994). 2. ARAŞTIRMA a. Araştırmanın Aşamaları Araştırmada performans (iş başarımı) ölçüm kriteri olarak Goodenough-Harris adam çizme testi kriterlerindeki 67 puan kriteri kullanılmıştır. Bu testin uygulanabilir yaş grubu 5-12 yaştır (UÇMAN1971). Araştırmada denek olarak yaşları 6 olan 20 ana sınıfı öğrencisi kullanılmış olup Goodenough-Harris Adam Çizme Testinin kriterleri kullanımının uygun olduğu değerlendirilmiştir. Seçilen denekler yaşları itibariyle çocuk resminin gelişim aşamasında ‘şema öncesi döneme’ denk gelmektedir. Şema öncesi evresinde çocuk canlandırmak istediği obje ya da kavramla ilişki kurma kaygısını yaşamaya başlar. Bu ona büyük bir doyum sağlar. Bu dönemde dairesel ve uzunlamasına çizilen çizgilerin biçimlenmeye başladığı görülür. 5-6 yaşlarında çocuk kendi duygu ve düşüncelerini ortaya koyacak girişimlerde bulunur. En sevdiği konu insan figürüdür (YAVUZER 1992 s.41-42). Araştırmada Amaç Kuramında belirtilen amaç özelliklerinden amaç belirginliği ve geri bildirimin performans (iş başarımı) üzerine etkisi ölçülmüştür. Fakat deneklerin yaşları ve buna bağlı olarak algılamaları dikkate alındığında amaç belirginliğinin amaç zorluğu gibi değerlendirilebileceğini belirtmekte yarar görüyorum. Araştırma üç aşamadan oluşmaktadır. Üç denemede de deneklerden bir adam (sadece üçüncü aşamada hem adam hem de kadın çizdirilmiştir) çizmeleri istenmiştir. Her üç aşamada da verilen süre aynı olup bu süre deneklerin istedikleri süreyi kullanmaları şeklinde uygulanmıştır. İlk aşamada deneklerden bir adam çizmeleri istenmiştir. Bu aşamada söylenen amaç sadece bir adam çizmeleri şeklindedir. Amaç belirginliğini veya amacı zorlaştırıcı herhangi başka bir açıklama yapılmamıştır. Bu aşamada (her aşamada olduğu gibi) deneklere kağıdın büyüklüğünü dikkate alarak resim yapmaları istenmiştir. İkinci aşamada (bu deneme ilk aşamadan bir gün sonradır) deneklerden gene bir adam resmi yapmaları istenmiştir. Burada verilen amacın belirginliğini (dolayısıyla da zorluğunu) arttırmak maksadıyla yani amacı daha belirgin verebilmek için adamın gerçek bir adama benzemesi ve tam olarak eksik bir parçası kalmadan çizilmesi istenmiştir. Üçüncü ve son aşamada ise (bu deneme ikinciden altı gün sonradır) deneklerden bir adam ve kadın çizmeleri istenmiştir. Bu aşamada amaç kuramında belirtilen amaç özelliklerinden geri bildirim kullanılmıştır. Geri bildirim olarak özellikle deneklerin yaptıkları resimle ilgili soruları cevaplandırılmıştır. Öğrencilerin birbirine bakması ve birbirlerinin çiziminden yararlanması mümkün olduğunca engellenmeye çalışılmıştır çünkü birbirlerine bakarak taklit etme yoluyla performansları artabilecek bu da çalışma sonuçlarının güvenirliliğini düşürecektir. Çünkü deneklerin birbirlerine bakması kıyaslama anlamına gelecektir ve bu konuda yapılan araştırmalar kıyaslamanın performansı yükselttiğini göstermiştir (MANN SAMSON 1998). b. Bulgular Araştırmanın ilk aşamasında yani normal olarak verilen amaçta denekler performans ölçütü olarak toplam 327 puan almışlardır (Bakınız Tablo-1). Her aşamadaki sonuçların birbirleriyle karşılaştırılabilmesi maksadıyla bu aşamadaki 327’lik puan taban kabul edilerek buna göre yüzde cinsinden bir kıyaslama yapılacaktır. İkinci aşamada amacı belirgin verilmesinden sonraki performans puanı 646 olmuştur (Bakınız Tablo-2). Bu sonuca göre belirgin amaç verilmesinin performansı % 97 arttırdığı tespit edilmiştir. Son aşama olarak amacın bir özelliği olarak kullanılan geri bildirim uygulaması neticesinde ise toplam performans puanı 722 (Bakınız Tablo-3) olmuş ve performansın ilk aşamaya göre % 120 arttığı tespit edilmiştir. 3. SONUÇ Bir çok araştırmacı amaç belirginliği ile performans arasındaki doğru orantılı ilişkiyi kabul ederken bazılarında bu ilişkinin çoğunlukla amacın net belirlenirken (veya zor olarak belirlenirken) deneklerin sürece katılmalarıyla açıklamaktadır (YEARTA MAITLIS 1995). Örnek çalışmamızda böyle bir etkinin olsa dahi çalışmayı olumsuz yönde etkileyeceği değerlendirilmemektedir. Çünkü denek olarak kullanılan çocuklar hep kadın-adam çizmeyi sıkıcı bulmuşlar özellikle iki ve üç safhalardaki uygulamalarda böyle bir amaç belirlemesine (adam-kadın çizimi) katılmamışlardır. Böyle bir yaklaşımın araştırma sonucunu nasıl etkilediği ölçülmedi ise de motivasyonu düşürdüğü için iş başarımını olumsuz yönde etkilediği ve buna rağmen bu aşamalarda performansın gene de artması ise araştırma sonuçlarının güvenirliliğini arttırıcak bir etki yarattığı değerlendirilmiştir. Özellikle geri-bildirim alan bireylerin kendine güven ve saygıları artmıştır. Kendine saygı ile amaç seviyesi(zorluğu) ve performans arasında doğru orantılı bir ilişki vardır (BERGEN BARLOW 1996). Çocuklarda geri-bildirim onların yaptıkları resimde önemli bir değişken olan kendine saygı ve güvenlerini arttırmış ve resim yapmadaki performansları dolayısıyla da iş başarımları artmıştır. Zor amaçların verilmesi motor performansını arttırıcı bir rol oynar (JONES 1997). Yapılan çalışmada deneklerin performansında motor yetenekleri önemli bir etken olup zor amaçlar verildiğinde bu yeteneklerin arttığı görülmüştür. Araştırma sonucunda en büyük performansın üçüncü aşamada yani geri bildirim uygulamasında olduğu görülmektedir. Bu sonuç üzerinde deneklerin yaşlarından kaynaklanan yüksek bir süper ego düzeyinin etkili olduğu değerlendirilmektedir. KAYNAKLAR BUSBY J.S. WILLIAMS G.M. The Use Of Frontier Analysis for Goal Setting[Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] UÇMAN Perin Goodenough-Harris Resim Testi ile Bir Türk Örneklemi Üzerinde Bir Araştırma Yayınlanmamış Bilim Uzmanlığı ¤¤¤i Hacettepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü Ankara 1971 JONES Graham Goal Difficulty Anxiety and Performance[Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] MANN Leon SAMSON Danny A Field Experiment on The Effects of Benchmarking And Goal Setting on Company Sales Performance[Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] MESCH Debra J. FARH Jiing-Lih Effects of Feedback Sign on Group Goal Setting Strategies and Performance[Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] 1994 Vol.19 MICHAEL Bar-Eli NOA Levy-Kolker Effect of Goal Difficulty on Performance of Aerobic Anaerobic and Power Tasks [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] ONARAN Oğuz Çalışma Yaşamında Güdülenme Kuramları Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları Ankara 1981 PRAY Thomas F. GOLD Steven Goal Setting and Performance Evaluation With Different Starting Positions: The Modeling Dilemma [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] 1991 VON BERGEN C.W. SOPER Barlow The moderating effects of self-esteem and goal difficulty level on performance [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] WHITTEN Neal Boosting Your Own Performance [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] WILK Leslie A. REDMON William K. The Effects of Feedback and Goal Setting on The Productivity and Satisfaction[Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] YAVUZER Haluk Resimleriyle Çocuk: Resimleriyle Çocuk Tanıma Remzi Kitabevi İstanbul 1992 YEARTA Shawn K. MAITLIS Sally An exploratory study of goal setting in theory and practice: A motivational technique that works?[Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekiyor. Ücretsiz Üye Olmak İçin Tıklayın.] SUMMARY The Goal Theory -one of the motivational theories- assumes that the goals which are given the individuals have an important effect on the performance of those individuals. In this study Goal Theory was investigated by an emprical research. For this reason twenty 6-year old kindergarten pupil were selected and the effect of goal setting and feedback were investigated by the ability of painting performance. ıt was found that the performance increased %97 when difficult goals are given and feedback which was given for performance level increased the performance %120.