*{A R Є S}*

Hayz ilminin önemiKadın erkek her Müslümanın ilmihâl bilgilerini öğrenmesi farzdır. Bunun için kadın ve kocasının hayz ve nifas bilgilerini öğrenmeleri gerekir. Kocası kadına öğretmeli kendisi bilmiyorsa bilen kadınlardan öğrenmesi için izin vermelidir. Kocası izin vermeyen kadının ondan izinsiz gidip öğrenmesi lazımdır. Çünkü abdest namaz Kur'an-ı kerim oruç hac bâlig olmak evlenmek boşanmak iddet beklemek gibi hususlar ve ibadetler için hayz ilmini öğrenmek şarttır.

Bir kız hayz görmeye başlayınca bâliga yani kadın olur. Hayz görmeyen kız 15 yaş tamam olunca büluğa ermiş [bâliga] olur. 8 yaşını tamamlayan kıza anasının anası yoksa ninelerinin ablalarının hala ve teyzelerinin hayz ve nifas ilmini öğretmeleri farzdır. Öğretmezlerse kendileri ve kocaları büyük günaha girerler.

Hayz bilgisi o kadar zor değildir. Zor olsaydı dinimiz âlim cahil herkesin öğrenmesini emretmezdi. Buhara’da Ahmed bin Hafs isminde bir genç evlenmişti. İlk gece kız buna ”Hayz ilmini öğrendin mi?” dedi. Hayır deyince kız “Allahü teâlâ (Kendinizi ve emrinizde olanları ateşten koruyun) buyurdu. Cahil olan nasıl koruyabilir?” dedi. Bu söz gence çok tesir etti. Hanımını Allahü teâlâya emanet ederek Merv’de yıllarca ilim tahsil edip âlim olarak evine döndü. Hocası buna Ebu Hafs-i kebir ismini koydu.

*{A R Є S}*

Özel günler defteriBir kadının hayz ve temizlik zamanı çok defa her ay aynı gün ve sayısında olur. Burada bir ay demek bir hayz başından ikinci hayz başına kadar geçen zaman demektir. Her kadının kendi hayz ve temizlik gün sayılarını yani âdetlerini bilmesi lazımdır. Âdetleri genelde değişmez. Değişirse yeni âdetlerini [hayz ve temizlik günlerini] ezberlemeli ve her ay özel günler defteri’ne veya bir çizelgeye ayın hangi günlerinde temiz hangi günlerinde kan geldiğini yazmalı. Kesinlikle bu defteri veya çizelgeyi ihmal etmemeli. Bir kadının hayzlı mı istihazalı mı olduğu bu defterden anlaşılır.

Hayz bilgilerini öğrenmek için hayzda kullanılan kelime ve deyimleri de bilmek gerekir. Bunlardan bazıları bir sonraki maddede yazılmıştır.

*{A R Є S}*

Hayzla ilgili deyim ve kelimelerHayz: Âdet kanı demektir. Aybaşı veya regl de denir. 9 yaşındaki sağlıklı bir kızdan veya 55 yaşından küçük tam temizlik geçmiş olan kadından gelen ve en az 3en fazla 10 gün devam eden kana denir. Buna sahih kan da denir. Beyazdan başka her renk hayz kanıdır.

Sahih kan: Hayz olan kan.

Fâsid kan: Hayz olmayan istihaza yani özür olan kan. Hayz için geçersiz olan kan.

İstihaza: Yeni başlayan için 10 günden çok sürüp de on günden fazla gelen ve yeni olmayanlarda 10 günü aştığında âdetten sonraki günlerde gelmiş olan kana denir. Gebe ayise ve 9 yaşından küçük kızlardan gelen kanlar istihazadır. Geçersiz kan olan istihazaya fâsid kan da denir. İstihazalıya müstehaza [özürlü] denir. İstihazalı iken her ibadet yapılır.

Özür: Hayz olmayan istihaza kanı. Bu kadın Kur’an okur her ibadeti yapar.

Sahih temizlik: Âdetten sonra başlayan 15 veya daha çok gün içinde hiç kan görülmeyen öncesi ve sonrası hayz günleri olan temiz günlere denir. Buna Tam temizlik de denir.

Tam temizlik: Sahih temizlik.

Fâsid temizlik: 15 veya daha çok temiz günden önce veya sonra yahut iki sahih temizlik arasında fâsid kan olan günlerdir. 15 günden az olan kansız günlere de fâsid temizlik denir.

Âdet zamanı: En az 3 en fazla 10 gün süren hayz kanının görüldüğü andan kesildiği güne kadar olan gün sayısına denir.

Ay: Âdette bir ay bir hayz başından ikinci hayz başına kadar geçen zamandır. Âdeti en az 3 gün temizliği de en az 15 gün olan kadının ayı 18 gündür daha az olamaz. Fakat fazlasının bir sınırı yoktur. Mesela 40 60 70 gün veya daha fazla olabilir.

İstimrar: Her gün akan kan. Bunun âdet kadarı hayz geri kalan istihazadır.

Nifas: Doğumdan sonra gelen kan. Hanefi-Hanbeli’de azami 40 Şafii-Maliki’de 60 gündür.

Kürsüf: Akıntı için kadınların çamaşırlarına koyduğu pamuk bez veya ped.

Cima: Karı kocanın cinsel ilişkisi. Buna vaty de denir.

Ayise: Hayzdan kesilmiş yaşlı kadın demektir. Ayise yaşı Hanbeli’de 50 Hanefi’de 55 Şafii’de 60 Maliki’de 70 tir. Bu yaşlardan sonra gelen kan hayz olmaz istihaza olur.

İddet: Boşanan veya kocası ölen kadının evlenmesi haram olan zamandır. Bu Hanefi ve Hanbeli’de ilk temizlik başından 3. hayzın sonuna kadar olan zamandır. Şafii ve Maliki’de 3 temizlik geçinceye kadardır. Hayz görmeyende iddet süresi talâk [boşanma] için 3 ay ölüm için 4 ay 10 gündür. Hamilede iddet süresi doğum yapana kadardır.

Nokta: Bilindiği gibi rakamlardan sonra gelen nokta (.) inci üncü anlamına gelir. Mesela 2. [ikinci] 3. [üçüncü] 9. [dokuzuncu] gibi.

*{A R Є S}*

Hayz ve Nifaslıya yasak olanlar1- Namaz kılamaz. Hadis-i şerifte de (Hayzlı kadın namaz kılamaz) buyuruldu. (Buhari Müslim Ebu Davud)

2- Oruç tutamaz. [Hazret-i Âişe validemizin naklettiği hadis-i şerifte hayzlı iken tutulamayan oruçlar kaza edilir kılınmayan namazlar affolur. (Buhari)]

3- Kur'an okuyamaz. Hadis-i şerifte (Hayzlı ve cünüp Kur'an-ı kerim okuyamaz) buyuruldu. (Tirmizi)

4- Mushafa el süremez. Kur'an-ı kerimde mealen (Kur'ana temiz olanlardan başkası dokunamaz) buyuruluyor. (Vakıa 79)

Hadis-i şerifte de (Kur'ana ancak hadesten [abdestsizlikten cünüplükten hayz ve nifastan] temiz olan el değdirebilir) buyuruldu. (Nesai Hakim Beyheki Taberani Darekutni)
5- Camiye giremez. Hadis-i şerifte (Cünübe ve hayzlıya mescide girmek helal olmaz) buyuruldu. (İbni Mace)

6- Kâbe’yi tavaf edemez. Hadis-i şerifte (Beytullahı tavaf etmek namaz kılmak gibidir yani abdestli olmak lazımdır) buyuruldu. (Tirmizi)

7- Cima edemez. (Bekara 222)

8- Hayzlı iken de hayzsız iken de kadına dübüründen [anüsünden yani makattan] yaklaşmak haramdır. Oral [ağız ile] ¤¤¤¤ de hayzlı iken de hayzsız iken de caiz değildir.

9- Kadın hayzın başladığını ve bittiğini kocasından gizleyemez. Kocası sorunca söylemezse büyük günah olur. Hadis-i şerifte (Hayzın başladığını ve bittiğini kocasından saklayan kadın melundur) buyuruldu. (Cevhere)

10- Yanında kocası veya mahremi olmayan hayzlı kadın uzun yola çıksa seferi olamaz. Hayz bitince bulunduğu yerden 104 Km’den daha fazla giderse ancak o zaman seferi olur.

Sual: Hat öğreniyorum. Âyet-i kerimeler yazıyoruz. Hayzlı iken âyet-i kerime yazmak caiz mi?
CEVAP
Hayzlının âyet-i kerimeye dokunması caiz olmadığı gibi yazması da caiz değildir. (Halebi)

Sual: Çocuklar sureleri ezberliyor hayzlı günümde takıldıkları yerde nasıl yardımcı olabilirim?
CEVAP
Âyet okunmaz. Bir kelime söylenebilir. Mesela çocuk iyyeke dedi öyle değil iyyake denebilir.

Sual: Bazı ilmihâllerde namaz sureleri aslı ile yazıldığı için âdetli kadın o ilmihâlden okuyabilir mi?
CEVAP
İlmihâllerdeki âyetleri okuyamaz eli ile de dokunamaz ilmihâl bilgilerini okur.

Sual: Muayyen özrü zuhur eden kadın evde kocasının oğlunun veya kızının okuduğu Kur’an-ı kerimi mukabeleyi dinleyebilir mi?
CEVAP
Kur’an-ı kerime dokunmamak şartı ile mukabele dinlemekte mahzur yoktur. Ancak özürlü kadın mukabele dinlemek için camiye gidemez. Camiye girmesi haram olur. Hatta camiye abdestsiz de girilmez. (Mevkufat)

(Evde mukabele okumanın sevabı olmaz) diyenler dinimize iftira ediyorlar. Kadınların camiye gitmeyip evde kadın bir hocanın okuyacağı mukabeleyi dinlemeleri çok sevap olur.

Sual: Bir caminin iki kapısı olsa hayzlının bir kapıdan girip ötekinden çıkması caiz olur mu? Camiye abdestsiz girilebilir mi?
CEVAP
Cünüp veya hayzlı iken camiye girmek hatta cami içinden geçmek haramdır. Geçecek başka yol bulamazsa veya camide uyuyup cünüp olursa veya camiden başka yerde su bulamazsa teyemmüm edip girer ve çıkar. Camiye abdestsiz girmek ise mekruhtur. (Dürer)

Sual: Piyasadaki mealleri tefsirleri hayzlı iken veya abdestsiz iken tutmak caiz mi?
CEVAP
Caiz değildir

Sual: Bazı din kitaplarının sonunda orijinal hâliyle âyetler yazıyor. Hayzlı iken bu kitapların sadece o sayfasına mı el süremeyiz yoksa kitaba mı el süremeyiz?
CEVAP
Kitaba değil sadece o sayfadaki âyetlere el sürülemez.

Sual: Bir bayan hayzlı iken Kur'an-ı kerim öğrenemez mi mesela Kur'an harflerini okuyup yazamaz mı?
CEVAP
Sadece harfleri yazar okur. Âyetlere dokunamaz ve okuyamaz. Âyetlerde geçen kelimeler de aynıdır yani bunlara da dokunamaz ve okuyamaz.

Sual: Hayızlı kadın Kur’an öğretirken âyete dokunabilir mi ve okuyabilir mi?
CEVAP
Hayzlı kadın âyet-i kerimelere eli ile dokunamaz ve okuyamaz. Sadece öğrenciye doğru okuması için âyet-i kerimelerdeki yanlış okunan kelimeleri öyle değil şöyle diyerek bir kelime okuyabilir. Mesela; zalike ülâike müflihun gibi.

*{A R Є S}*

Hayzlıya serbest olanlarYasak edilenlerin dışında her şey yapabilir. Mesela şunları yapar:
1- Hayzlı kadın Besmele salevat-ı şerife kelime-i tevhid istiğfar ve bütün duaları okuyabilir tesbih çeker zikreder. Fâtiha Rabbenâ âtina.. Rabbenağfirli... ve daha başka dua âyetlerini dua niyetiyle ezberden okuyabilir. Hayzlı iken kabir ziyaretine gidebilir dua niyetiyle orada Fatiha okur. Her namaz vaktinde abdest alıp o namazı kılacak kadar zaman oturup zikreder tesbih çekerse en iyi kıldığı namazın sevabını kazanır.

2- Cünübe saç ve tırnak kesmek mekruh ama hayzlıya mekruh değildir. Cünüpken de hayzlı iken de saç boyatabilir. Hayzlı iken yiyip içilebilir; fakat cünüpken ağzını yıkamadan yiyip içmek mekruhtur ve fakirliğe sebeptir. Oruç için sahura kalkan kimsenin vakit dar ise elini ağzını yıkadıktan sonra yiyip içmesi daha sonra gusletmesi günah değildir. (Halebi)

3- Kadın cünüp iken hayz görse cünüplük için gusletmesi iyi olur hayz bitinceye kadar bekleyip sonra ikisi için bir gusletmesi de caizdir. Cünübün ağzını yıkamadan yiyip içmesi tenzihen mekruhtur. Çünkü ağzına aldığı su müstamel olur. Müstamel suyu içmek ise mekruhtur. Hayzlı böyle değildir. Hayz iken gusletmesi emredilmedi. Hayzlı kadın göğsünü yıkamadan çocuğunu emzirebilir. Cünüp kadının yıkamadan emzirmesi mekruhtur. (Hadika)

4- Tilavet secdesini işiten cünüp kimse temizlendikten sonra tilavet secdesi yapar. Fakat hayzlı ve nifaslı olana temizlendikten sonra da tilavet secdesi gerekmez.

5- İstihaza günlerindeki kadın idrarını tutamayan devamlı burnu kanayan veya bir akıntısı olan kadın gibi özür sahibi olur. Namaz kılması ve oruç tutması lazım olur ve kan gelirken de vaty caiz olur. İstihaza kanı hastalık alametidir. Çok akarsa doktora gitmelidir.

*{A R Є S}*

Sual: Abdestsiz iken dua salevat söylenir mi?
CEVAP
Abdestsiz dua okumak istiğfar çekmek salevat-ı şerife getirmekte mahzur yoktur. Boş dururken de iş yaparken de bunları okumak çok iyi olur. Abdestli olursa daha çok sevap olur. Abdestsiz olursa da hatta muayyen özürlü iken de mahzuru olmaz.

Sual: Muayyen günlerde Mektubat İlmihâl okunur mu ve elimizde taşınır mı?
CEVAP
Okunabilir ve ihtiyaç olunca elde taşınır.

*{A R Є S}*

Sual: Mübarek gecelerde namaz kılın gündüz oruç tutun Kur’an okuyun diyorsunuz. Hayzlı kadınlar bunların hiç birisini yapamaz. Bizim ne yapmamızı tavsiye edersiniz?
CEVAP
Hayzlı kadın şunları yapabilir:
1- Sadaka verebilir.
2- Evde birisi Kur’an-ı kerim okursa dinleyebilir.
3- Her çeşit zikir ve dua edebilir.
4- Hepsinden daha kıymetlisi de ilim öğrenebilir. Hadis-i şeriflerde buyuruluyor ki:

(Bir saat ilim öğrenmek gece sabaha kadar ibadet etmekten kıymetlidir. Bir gün ilim öğrenmek üç ay [nafile] oruç tutmaktan kıymetlidir.) [Ebu Nuaym]

(İlim öğrenmek namaz oruç hac ve cihaddan daha kıymetlidir.) [Deylemi]

(İlim öğrenip de amel etmeyen bile; bin rekat [nafile] namaz kılmasından daha fazla sevap alır. Eğer öğrendiği ilimle amel ederse veya başkasına öğretirse hem bunun sevabını alır hem de kıyamete kadar bununla amel edenlerin sevabını alır.) [Hatib]

(İlimden bir mesele öğrenmek dünyadaki her şeyden kıymetlidir.) [Taberani]

İlmin bu önemi ibadetlerin sahih olması içindir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki:
(Fıkhı bilmeden ibadet eden gece karanlıkta bina yapıp gündüz yıkana benzer.) [Deylemi]

Belki ilmi nereden ve nasıl öğrenebiliriz diye sorabilirsiniz. En uygun ilim ilmihal okumaktır. Tam İlmihal Seadet-i Ebediyye kitabı ise en uygun ilim kitabıdır.

*{A R Є S}*

Sual: Hayzlı iken kabir ziyaretinde Fatiha okuyup ölünün ruhuna bağışlayabilir miyiz?
CEVAP
Evet okuyabilir ve bağışlayabilirsiniz.

Sual: Her hafta hatmi tehlil okuyoruz. Hayzlı iken de okuyup hediye edebilir miyiz?
CEVAP
Evet okuyabilir ve hediye edebilirsiniz.

Sual: Hayızlı iken abdest almak veya gusletmek caiz midir?
CEVAP
Evet caizdir. Fakat bu abdest ile namaz kılınmaz Kur’an-ı kerim okunmaz. Hayızlı kadın her namaz vaktinde abdest alıp seccadesi üzerinde o namazı kılacak kadar zaman oturup tesbih okursa salevat getirirse dua ederse veya herhangi bir zikir yaparsa en iyi kılmış olduğu bir namazın sevabını kazanır. (Ey Oğul İlmihali)

*{A R Є S}*

Sual: Hayzlı kadın kabir ziyareti yapabilir mi?
CEVAP
Hayızlı veya cünübün kabir ziyaret etmesinde bir sakınca yoktur. (Hindiye)

Hayzlı iken dua niyetiyle Fatiha okunup ölüye bağışlanabilir. Ancak her duayı abdestli okumak daha iyidir.

Sual: Hayzlı iken kesilen tırnağı ve dökülen saçları guslederken yıkamak gerekir mi?
CEVAP
Hayzlı iken dökülen saçları ve kesilen tırnağı yıkamak gerekmez. Hayzlı iken tırnak kesmek caiz cünüp iken tırnak kesmek mekruhtur.

Sual: Kadınların hayızlı iken kabir veya türbe ziyaret etmelerinde bir mahzur var mıdır?
CEVAP: Kabir ziyaretini abdestli yapmak müstehab ise de hayızlı iken ziyaret etmek de caizdir. Büyük zatların hele kendi hocasının kabrini hayızlı iken ziyaret etmek edebe aykırı olur. Ziyarete giderken abdestli olmalı hatta guslederek gitmek çok iyi olur. Kadınlar her gün kabir ziyareti mi yapıyor da hayızlı iken kabir ziyaretine ihtiyaç duyulsun. Ama bir ihtiyaç olunca hayızlı iken de ziyaret edilir.

*{A R Є S}*

Hayzı düzensiz olanın namazıKız ilk olarak ve kadın âdetinden en az 15 gün sonra kan görmeye başlasa namazı ve orucu bırakır. Eğer 3 gün olmadan kesilse namazın son vaktine [o namazı kılacak] kadar bekler abdest alıp namazını kılar. Kan gelirse namaz kılmaz. 3 güne kadar böyle devam eder gusül gerekmez. Çünkü bunun âdet kanı olmama ihtimali vardır. Yalnız abdest kifayet eder.

Eğer 3 günden sonra kan kesilse yine namaz vaktinin sonuna kadar bekler gelmezse bu üç günün âdet kanı olduğu anlaşıldığından gusledip namazını kılar. Fakat gusletse bile vaty helal olmaz. Kan geldiği müddetçe 10 güne kadar böyle devam eder. 10 günden sonra gusledip namaza başlar. 10 günden sonra gelen kan istihaza olacağı için artık gusletmeden abdest alıp namazını kılar vaty caiz olur.