.:G@L@DRI€L:.

İSTANBUL - Referandumun yapılabilmesi için gerekli aşamaların hemen hiçbiri hayata geçirilmezken bu şartlarda düzenlenmesi halinde Kerkük’ün ikinci Bağdat olması ve etnik çatışmaların yoğunlaşması kaçınılmaz gibi görünüyordu.

Kerkük bir Irak kenti. Kerkük’ün geleceği ile ilgili kararı da Iraklılar verecek. Ancak kentin üzerinde yükseldiği toprakların sahip olduğu petrol rezervleri ve bu rezervlerin kontrolünün kime geçeceğinin bilinmemesi hem ülke içinde Araplar Türkmenler ve Kürtler arasında güç mücadelesine yol açıyor hem de sorunu uluslararası bir boyuta taşıyor. Irak içinde ve dışında aralarında ABD Türkiye İran ve Suudi Arabistan’ın bulunduğu birçok aktör Kerkük’le ilgili saf tutuyor ve gizli ya da açık faaliyetlerde bulunuyor.

Kerkük’ün geleceği ile ilgili 140’ncı maddeye göre “Baas rejimi döneminde etnik temizlik ve Araplaştırma politikası çerçevesinde işlerine son verilen memurların yeniden tayin edilmeleri göçertilen ailelerin yerleşimi bölgeye getirilen Arapların eski yerlerine dönüşü ve mülkiyet sorununun çözümlenmesi” öngörülüyor. Bu konuda çalışmalar devam ediyor. Kerkük’ten ayrılması istenen Araplara 15 bin dolar Kerkük’e geri dönecek Türkmen ve Kürt ailelere ise 7 bin dolar tazminat ödeniyor. Şimdiye kadar 100 bin form dağıtılmış; bunların 25 bini Araplara verilmiş. Kerkük’ü terk eden Arapların sayısı net değil. Kente gelen ve getirilen Kürtlerde ise aşırı bir yığılma var.

HİÇBİR KOŞUL YERİNE GELMEDİ
Kentin varoşlarına yığılan yüz binlerce insan kendilerine vaadedilenlere kavuşmak için insanlık dışı koşullarda yaşıyor. Irak Anayasası’nın “daha önce yerlerinden edilenlerin geri dönmesini” öngören 140’ncı maddesinin uygulanması için gün sayıyor. Sayıları 300 bini aşan Iraklı Kürtlerin bir kısmı Saddam Hüseyin döneminde Kerkük’ün Araplaştırılması politikası çerçevesinde kentten kovulan gerçek Kerküklülerden oluşuyor; ellerinde BM tarafından verilmiş belgeler mevcut. Bir kısmı ise kentte çoğunluğu ele geçirmek için Kürt yönetimi tarafından getirilenler. Hepsine farklı sözler verilmiş durumda; ev toprak para v.b. Sürecin uzaması geldikleri bölgelerdeki koşullardan daha kötüsünde yaşayan göçmen Kürtlerin sabrını taşırıyor; hem Kerkük’teki diğer etnik gruplara hem de kendi yönetimlerine karşı tepkileri artıyor. Kısacası kent diken üstünde.

Ekim ayı sonunda referandumun yapılması zaten pratikte mümkün görünmüyordu. Irak’taki Bağımsız Yüksek Seçim Kurulu da referandum için gerekli şartların oluşmadığı gerekçesiyle erteleme yolunu seçti. Çünkü 140’ncı maddeye göre referandumun yapılabilmesi için öncelikle normalleşme ardından nüfus sayımı ve son olarak referandumun yapılması gerekiyor. Mevcut durumda bu aşamaların hiçbiri gerçekleşmiş değil. Kentte güvenlik sağlanmış gibi görünse de özellikle Türkmenler üzerinde büyük baskı var. Ülkedeki gidişata göre her an kaynağı belirsiz bir bomba patlayabiliyor insanlar öldürülebiliyor. Nüfus belli olmadan kimin Kerküklü olduğunu kimin oy kullanacağını tespit etmek mümkün değil. Iraklı Kürtlerin kente nüfus yığmasının gerekçesi de nüfus sayımı ve referandumla ilgili. Şu an itibariyle Kürtler kentte çoğunluğu ele geçirmiş durumda. Başka bir önemli nokta ise referandumun niteliği ve referandumda sorulacak sorular.

140’ncı madde tartışması başladığından beri Kürt Yönetimi’nin teknik aşamaları yerine getirmek için hiçbir adım atmadığının da altının özellikle çizilmesi gerekiyor. Kerkük konusunda bu kadar ısrarcı olan Iraklı Kürtlerin bu davranışı ayrıca manidar. Irak’ta şu anda devam eden Şii-Kürt ittifakı hükümetine Sünnilerin dahil edilmemesinin ileride yaratacağı sorunların da farkında olmak gerekiyor.

HER KOŞULDA KERKÜK’E SAHİP OLMAK
Ancak tartışma bir kentin ve ülkenin geleceğinin belirlenmesini aşarak bir prestij güç gösterisi ve bölgesel soruna dönüşmüş durumda. Kentin tarihi ile bağ kurarak sahip çıkmak isteyen grupların asıl derdi tarihi geçmişten öte başta söylediğimiz petrolü kimin kontrol edeceği. Kerkük’te hem Türkmenler hem de Kürtler kentin tarihi olarak kendilerine ait olduğunu iddia ediyor. Kerkük’ün yönetimine sahip olanın Irak’ın geleceğini de belirleyeceği biliniyor. Ancak bu tarihi bağ Kerkük sorununu çözecek gibi görünmüyor. Referandumda sorulacak sorular da bu yüzden önem taşıyor.

Iraklı Kürtlerin amacı Kerkük’ü bir şekilde Kürt Federal yönetiminin sınırları içine almak Kerkük’ü haritada Irak Kürdistan’ı içinde göstermek. Yani kısa vadede kentin yönetimi farklı güçler tarafından yürütülse bile Kürdistan haritası içindeki Kerkük ileride Kürtler için her zaman avantaj sağlayacak. Referandumun uluslararası anlamda onaylanması ileride Kürtlerin elini çok kolaylaştıracak. Diğer gruplar ise farklı düşünüyor. Türkmenler ve Araplar Kerkük’ün Bağdat ya da özerk bir yönetime bırakılması istiyor. Hükümette zor durumda bulunan Şiiler de Kürtlerin desteğini kaybetmemek için birlikte hareket ediyorlar. Ancak bu Kerkük konusunda tavır almayacakları anlamına gelmiyor. Çünkü bölgede Mukteda el Sadr’ın etkili olduğu ve Türkmenlerin bir kısmının Şii olduğu biliniyor.

KÜRTLER DIŞINDA KİMSE İSTEMİYOR
Erteleme kararı sürpriz değil. Uzun süre önce erteleneceği bilinen ancak gizlenen referandum konusunda taraflar karşılarındaki güce göre tavır alıyor. Irak Kürt Yönetimi bu yılın başında Türkiye’nin Kerkük konusunda “kışkırtıcı” tavır aldığı iddiası ile bu tavrını yumuşatması halinde kendi kamuoylarını erteme konusunda ikna edebileceklerini söylüyorlardı. Yani Türkiye Kerkük konusunda sertleştikçe Kürt yönetimli de ısrarını sürdürdü.

Bu yüzden erteleme kararının teknik nedenlere bağlanması Kürt yönetiminin işine geliyor. Çünkü kendi kamuoylarını ikna etmenin başka yolu yok. Oysa alınan kararın altında ciddi siyasi nedenler yatıyor.

Bugüne kadar referandum konusunda geri adım atmayacağını birçok kez söyleyen yönetimin Kerkük’e yığılan nüfusu biraz olsun yatıştırabilmek verilen sözleri ertelemek için böyle bir yönteme ihtiyacı var.

Aksi takdirde atılan geri adım Iraklı Kürtlerin yönetimlerine karşı güvenini ve de yönetimin prestijini sarsabilir. Bu yüzden Kürt yönetimi durumdan memnun. Bir başka gerekçe ise Amerikan yönetiminin Kerkük referandumu ile ilgili açıktan destek vermemesi ve teknik konularda işleri hızlandırmaması. ABD işgal yönetimi ülkenin genelinde güvenliği sağlamaya çalışırken yeni bir patlama noktası ve sorun istemiyor en azından şimdilik. Petrolün kontrolünü de sadece Kürtlere bırakmanın ileride birçok sorun yaratacağını biliyor. Uluslararası Kriz Grubu’nun bu yılın başında yayınladığı raporunda “referandumun ertelenmesini aksi takdirde etnik gerginliğin had safhaya ulaşacağını bu durumun da hem Irak hem de bölgeyi etkileyeceğini” tavsiye etmişti. Bush yönetimi ICG’nin raporuna soğuk baksa da referandum için bir enerji de harcamadı. Kerkük sorununun bir bölge sorunu olduğunu bilen ABD işleri yavaştan alarak sürüncemeye bıraktı. Bunda tabii ki Türkiye’nin baskı politikası da etkili oldu.

KÜRT YÖNETİMİ VE AKP
9 Eylül tarihinde Süleymaniye’de açıklama yapan Irak Cumhurbaşkanı ve KYB lideri Celal Talabani Barzani ile Kerkük referandumunun ertelenmesi konusunda anlaştıklarının ipuçlarını verdi. Süreç iyi okunduğunda sürecin satır aralarında AKP’nin seçimi kazanması Abdullah Gül’ün Cumhurbaşkanı seçilmesi ile yakından ilgili olduğu görülebilir.

Irak Kürdistanı Bölgesel Yönetimi’nin öteden beri TSK’ya göre AKP’ye daha sıcak baktığı biliniyor. Bunun temelinde AKP’nin Türk Silahlı Kuvvetleri’nin tersine daha ılımlı yaklaşımlar sergilemesi özellikle seçim döneminde sınır ötesi operasyonu taleplerine sıcak bakmaması hayata geçirilmese bile Erbil ile diyalog önerilmesi Kürt yönetiminde bundan sonraki süreci AKP ile daha kolay yürütebilecekleri hissiyatı yaratmış durumda. Bu sadece bir hissiyat değil ayakları yere basan gerçekçi bir durum tespiti. Çünkü Irak Kürt yönetimi DTP’nin Meclise girmesine sevinse de Türkiye’de önümüzdeki dönem en uygun partnerin AKP olduğunu biliyor. Bu yüzden Kerkük referandumu ile gerilmesi muhtemel sürecin TSK’nın ve Türkiye’deki şahinlerin işine yarayacağını tahmin edebiliyor.

Kerkük için alınan erteleme kararının temelinde teknik sorunlar kadar hükümeti sıkıştırmamak elini kolaylaştırmak ve Ankara’nın tepkisini azaltmak yatıyor. İnisiyatifi eline alan bir hükümetle konuşmanın daha kolay olduğu biliniyor. Bu tabii ki Kerkük konusunda AKP’nin taviz vermesi anlamına gelmiyor. Çünkü hükümet zaman zaman en milliyetçi ya da en ayırımcı tavrı takınabiliyor.

Özetle Irak Kürdistan’ı Bölgesel Yönetimi Kerkük hayalinden vazgeçmiş değil. Sadece Irak içinde ve uluslararası alanda biraz daha uygun bir konjonktür bekliyor. Çünkü federatif ya da bağımsız bir Kürt oluşumunun geleceği sadece ve sadece Kerkük petrollerine bağlı. Bunun için her türlü açık ve gizli yöntemi denemekten kaçınılmayacağı da biliniyor. Bilinen bir başka nokta ise tarafların tarihi kaygılarla değil Kerkük’ün zenginliklerinden dolayı bu kadar hassas olduğu. Ayrıca Kürt yönetimi Kerkük için çözüm üretmenin sadece kendilerine bağlı olmadığının farkında. Üstelik işgal altındaki bir ülkede kararların bağımsız alınması da mümkün değil.

Çözümün Kerkük’ün etnik yapısına uygun bağımsız ya da Irak sınırları içinde Bağdat’a bağlı bir yönetim ve bu zenginliğin Kürtler Türkmenler Araplar ve Asuriler arasında eşit şekilde paylaşımından geçtiğini biliyor. Aksini düşünmek ise bir iç savaş anlamına geliyor. Kerkük artık sadece Iraklıların çözemeyeceği kadar karmaşık ve uluslararası bir sorun. Bu şartlarda referandumun 2008’de yapılması da zor görünüyor.

JAPON

PaylaŞim İÇİn Saolss...