satanrium

Türkiye'nin fırsat sektörlerinin hangileri olduğu sorulsa aslında birçok sektörün hâlâ bakir olduğunu ifade etmek mümkün. Bunu birkaç açıdan söylüyorum. Her şeyden önce birçok sektörde verimlilik süreci yeni yeni başlıyor.
Maliyet düşürme ve taze kaynak girdisi dendiği zaman artık adres verimlilik. Bu konuda muazzam bir boşluk var.
İkinci olarak gözümüzü orta-uzun vadede kişi başına düşen gelirin 15 bin dolara çıktığı 80 milyonluk bir ülkeye çevirirsek şimdilerde esamesi okunmayan birçok sektörün yükseleceğini tahmin edebiliriz. Bizim iktisatta Engel Eğrileri dediğimiz tüketicinin gelire göre harcama eğilimini ölçen yaklaşım var. Bir asrı aşmış olmasına rağmen hâlâ kullanıyoruz çünkü insan eskiden olduğu gibi yine insan ve benzer hayat güzergâhında ilerliyor. Buna göre gelir arttıkça toplam harcamalar içinde gıdanın nispî payı azalırken giyim ve konutunki sabit kalmakta kültür eğlence sağlık ulaşım ve eğitiminki ise artmaktadır.
2000 yılını baz alan tüketici endekslerine bakıldığı zaman 2000-2005 arasında bu eğilimi açıkça görmek mümkün. Bu bağlamda ilk tespit etmemiz gereken husus gelirin artması şartıyla gelişmiş ülkeler seviyesine ulaşma yolunda olacak bir Türkiye'de zenginliğin öncelikli olarak hizmet sektörlerinde aranması gerektiğidir. Zaten hiçbir şey yapamıyorsanız bari yabancıların ne yaptıklarına bir bakın işi kavrarsınız.
İşte görüyorsunuz şu sıralar finans sektöründe büyük ölçüde atı alan Üsküdar'ı geçti. Artık bu sektörlerde küçük hareketlerle mesafe almak zor. Büyük bankaların neredeyse tümü burada ve aralarında kıyasıya rekabet başladı bile. Şimdi birbirlerinden pay kapma savaşı başlayacak bu yeni yatırımları ve büyümelerini de beraberinde getirecek. Gıda sektöründe ise yolun ortasına yaklaşıyoruz. Büyük şehirlerde yoğunlaşan rekabet henüz Anadolu'ya yansımadı.
Ancak büyük şehirlerde iyi örgütlenip ölçek maliyet lojistik konularını etkin bir şekilde halledenlerin Anadolu'daki rekabette de öne çıkması muhtemeldir. Gıda sektöründe ipi göğüsleyecek olan bunun kaynağına yani üreticiye en etkin ulaşabilen kaliteyi maliyeti sürekliliği ve standardı burada gerçekleştirenler olacak. İşi bilmeyen tarım kesimini elinden tutacak bu süreç belki tarım kesiminin de ayağa kalkması için bir şans. Ancak hizmet sektöründe eğitim sağlık turizm lojistik-ulaşım gibi geniş yelpazede daha yarışın başlamadığını düşünüyorum. Yabancılar piyasa araştırmalarını derinden sürdürüyor. Benzer şekilde reel sektörde ise aşırı emek yoğun sektörler hariç rekabet daha başlamadı bile. Bu bağlamda enerji tarım inşaat makine ve kimya sanayi başta geliyor. Yalnız burada fırsat veya zenginlik sektörlerinden bahsederken başarılı olmanın şartlarından da biraz bahsetmek gerekiyor. Piyasalarda rekabet küresel platforma kayıyor. Ancak aslında birçok sektörde küresel düzlemde yoğunlaşma da artıyor. Bunun anlamı rekabetin artan oranlarda dev şirketler arasında olmaya başladığıdır. Türkiye'de yabancılar satın almalarla büyüyüp bir yandan sektörün en iyisi olan muhtemel rakiplerini ele geçirirken diğer yandan da yerel bilgiye şebekeye elemana ve piyasaya sahip oluyor. Zaman içinde rekabet yoğunlaştıkça yeni yatırımlara gideceklerini de düşünürsek böyle bir ortamda küçük yerli şirketlere şans kalmıyor. Ya bazı sektörlerde yerliler birleşerek bu mücadeleyi kazanıp global şirket olacaklar ya da şu günlerde zaten birçoğunun yaptığı gibi satıp kaçma yoluna gidecekler. Yerlilerin bir diğer şansı da şu: İç piyasayı iyi biliyorlar küçük oldukları için esneklik sahibidirler de. Yabancının henüz nüfuz edemediği yakalayamadığı birçok alt sektörde hızlı hareket ederek hem büyük balıklara yem olmaktan kurtulurlar hem de kaçınılmaz olarak büyük rakipler kapıyı çaldığında bu yatırımı iyi bir kârla satıp başka yükselen dinamik bir alanda yeni fırsatlara kayabilirler. Zaten büyük özelleştirme ve şirket satın almalar dikkat çekerken arka sokaklarda yaşanan büyük hareketlilik gözden kaçıyor.