Tà®àñ†îñø

Üretim araçlarının mülkiyetinin kimde olacağı ve dolayısıyla üretimin hangi kesim tarafından yapılacağı konusunda iki farklı görüş var. İlki kapitalist sistemin, 'üretim özel kesim tarafından yapılmalı ve üretim araçlarının mülkiyeti özel kesimde olmalı' görüşü, ikincisi sosyalist sistemin 'üretim kamu kesimi tarafından yapılmalı ve üretim araçlarının mülkiyeti kamu kesiminin elinde olmalı' görüşü. Bir de bu ikisini karma ekonomik sistem adı altında bir araya getiren 'üretim her iki kesim tarafından da yapılabilir ve üretim araçlarının mülkiyeti her iki kesim elinde de olabilir' görüşü mevcut. Uygulamada ne kapitalist sistem ne de en gözde dönemlerinde bile sosyalist sistem bu yaklaşımlarını tam olarak yaşama geçiremedi ve dünyanın her yerinde her dönemde karma ekonomik sistem uygulama alanı buldu. Bazı ekonomilerde özel kesim ağırlık kazandı, bazılarında kamu kesimi ama her iki kesim de üretrimin içinde yer aldı.
Kamu kesiminin üretim yaptığı birimlere Türkçe'de kamu iktisadi teşebbüsleri deniyor. Bu teşebbüslerin bazıları Türkiye'de olduğu gibi zamanında özel kesimin mevcut olmamasının yarattığı bir zorunluluk nedeniyle ortaya çıkarken, bazıları İtalya'da olduğu gibi siyasal tercih sonucu, bazıları da İngiltere ve Fransa'da olduğu gibi savaş sonrası zorunluluklarıyla yapılan kamulaştırmalarla kuruldu. 1980'lerde İngiltere'nin önderliğinde kapitalist dünyada başlayan devleti esas faaliyet alanına döndürme ve dolaysıyla üretimden çıkarma eğilimleri sonucunda bütün dünyayı saran bir özelleştirme modası yayıldı. Bir çok ülke bu adımları atarak çeşitli nedenlerle kamu kesimi elinde bulunan işletmeleri özelleştirdi. Türkiye de özelleştirme konusunu 1980'lerde İngiltere ile birlikte gündeme getirdi. Ne var ki çeşitli toplumsal ve yasal engeller nedeniyle uzun süre bu konuda yol alamadı. Son yıllarda özelleştirmeler hızlandı ve bütçe açıklarının kapatılmasında büyük katkılar sağladı.
Aşağıdaki tablo Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın sitesinden alınmıştır. Tabloda 1986'dan bu yana yapılan özelleştirmelerden elde edilen gelirler milyar USD cinsinden, uygulanan yöntemler de gösterilmek suretiyle sunulmaktadır. Buna göre Türkiye, 1986 2006 arasında 25.8 milyar dolarlık özelleştirme yapmış, 2007 yılında 4.2 milyar dolarlık özelleştirme gerçekleştirmiştir. Türkiye'nin özelleştirmesinde kullanılan ana yöntem blok satış yöntemidir. Bunu halka arz yöntemi ve varlık satışı yöntemleri izlemektedir. Bu özelleştirme gelirlerinden bütçeye aktarılan tutarlar da şöyledir: 2005 yılında 3.6 milyar YTL, 2006 yılında 10.6 milyar YTL ve 2007 yılında 9 milyar YTL. Görüleceği gibi özelleştirme gelirleri bütçeye ciddi anlamda katkıda bulunmuştur. Bu noktada öteden beri söylediğimiz bir konuyu tekrarlayalım: Özelleştirme gelirleri geçicidir Eğer bunlara güvenip bütçe açığı yaratan konuları çözemezsek ileride özelleştirilecek varlık kalmadığında yeniden kamu maliyesi sorunlarıylla karşı karşıya kalırız