OECD Rüşvetle Mücadele ve Türkiye


Yolsuzluk ve rüşvetle mücadele konulan son yıllarda uluslararası forumlarda üzerinde en çok çalışılan konuların başında gelmektedir. Özellikle sosyalist bloğun dağılmasından sonra serbest pazar ekonomisinin eski sosyalist ülkelerde ve yükselen ekonomilerde kurulması gelişmiş ülkeler açısından da hakça rekabetin korunması çabaları yolsuzluk ve rüşvetle mücadele konusunun uluslararası planda öne çıkmasına yol açmıştır. Zira rüşvet ve yolsuzluk ilk planda rüşvet verenlerin çıkar sağlamasına sebep olsa da nihai planda bütün ülkelerin zararına sonuç doğurmakta haksız rekabet yaratarak serbest pazar ekonomisinin işleyişini bozmaktadır.

OECD açısından bakıldığında konuya ilişkin kabul edilen ilk uluslararası belge 27 Mayıs 1994 tarihli "Uluslararası Ticari işlemlerde Rüşvetin Önlenmesi Konusundaki OECD Tavsiyeleri"dir. Söz konusu belge 1997 yılında gözden geçirilerek genişletilmiştir.

OECD hukuken bağlayıcılığı olmayan bu belge ile yetinmeyerek aynı yıl "Uluslararası Ticari işlemlerde Yabancı Kamu Görevlilerine Rüşvet Verilmesinin Önlenmesi Sözleşmesi"ni hazırlamıştır. Aralık 1997'de imzaya açılan Sözleşme'ye Türkiye'nin de aralarında bulunduğu 30 OECD üyesi ülke ve altı OECD üyesi olmayan ülke taraftır

SÖZLEŞMENİN HÜKÜMLERİ

Toplam on yedi maddeden ibaret olan OECD Rüşvetle Mücadele Sözleşmesi ilk bakışta kolay anlaşılabilir ve uygulanabilir bir Sözleşme görünümündedir. Ancak Sözleşmenin hükümleri okunduğunda maddelerin açık ve kesin bir biçimde kaleme alınmadığı bu itibarla ilk bakışta göründüğünden çok daha geniş biçimde yorumlanabileceği görülmektedir.

Sözleşme'nin 12. maddesi İle Sözleşme'ye taraf ülkelerin yükümlülüklerini yerine getirmeleri konusundaki denetim ve takip yetkisi OECD Rüşvetle Mücadele Çalışma Grubu'na verilmiştir. Taraf Devletlerin ehil uzmanlarından oluşan bu Çalışma Grubu Akit Devletlerin Sözleşme'ye ne derecede uyduğunu takip etme görevini yerine getirirken ister istemez Sözleşme'nin hükümlerini de yorumlamaktadır. Bu anlayışla işleyen Rüşvetle Mücadele Çalışma Grubu denetim ve takip işlevinin yanı sıra uygulamada Sözleşme'nin hükümlerini her bir takip ve denetim faaliyeti vasıtasıyla yorumlayarak Sözleşme'yi adeta canlı halde tutmaktadır. Bu durum ise Sözleşme'ye ilk bakışta göründüğünden çok daha geniş bir etki alanı yaratmaktadır.

OECD Rüşvetle Mücadele Sözleşmesi'nin amacı Sözleşme'ye taraf ülkelerin tabiiyetini taşıyan gerçek veya tüzel kişilerin yabancı kamu görevlilerine rüşvet vermelerinin engellenmesidir. Bu vasıtayla Sözleşme 'ye taraf ülkelerin uluslararası ticaret yaparken yolsuzluk ve rüşvetten kaçınmaları amaçlanmaktadır. Bir örnek vermek gerekirse (X) ülkesinin tabiiyetini taşıyan bir şirket yetkilisinin ticaret yaptığı (Y) ülkesinin bir kamu görevlisine örneğin milletvekiline veya yargıcına- kendisine çıkar sağlamak amacıyla rüşvet vermesi yabancı kamu görevlilerine rüşvet verilmesi suçunu oluşturmaktadır.

Yabancı kamu görevlilerine rüşvet verilmesi suçu Sözleşme öncesinde bir suç tipi olarak ulusal ceza kanunlarında veya diğer mevzuatta genellikle öngörülmediğinden Sözleşme'ye taraf ülkeler ulusal mevzuatlarında değişiklik yaparak bu yeni suçu kanunlarına dahil etmişlerdir. Bu çerçevede bazı ülkeler ceza kanunlarına ek madde veya maddeler eklemişler bazıları ise konuyu ayrı yasalar çıkararak düzenlemeyi tercih etmişlerdir.
SÖZLEŞME'YE UYUM NASIL SAĞLANMAKTADIR?

OECD Rüşvetle Mücadele Sözleşmesi'ne uyum OECD Rüşvetle Mücadele Çalışma Grubu 'nda yapılan iki aşamalı incelemeler vasıtasıyla sağlanmaktadır.

OECD Rüşvetle Mücadele Sözleşmesi'ne tarafülkelerden Sözleşme'ye 2004 yılında taraf olan Estonya hariç tamamının birinci aşama incelemeleri tamamlanmıştır. Bütün taraf Devletlerin ikinci aşama incelemelerinin ise 2007 yılı sonunda tamamlanması öngörülmektedir.

Birinci Aşama İncelemeleri:

Birinci Aşama İncelemelerinde Taraf ülkenin ulusal mevzuatının Sözleşme 'ye uygun olup olmadığının tespiti yapılmaktadır.

İncelemeler bir soru belgesinin incelenecek ülkeye gönderilmesi ile başlamaktadır. İncelenecek ülke soru belgesini yanıtlayarak lider inceleyici ülkelere ve Sekretarya 'ya göndermektedir. Soru belgesinde Sözleşme'nin her bir maddesinin ulusal hukuka gerektiği gibi yansıtılıp yansıtılmadığının tespitine yönelik aynntı1ı sorular yer almaktadır.

İncelenen ülkenin soru belgesini yanıtlayarak Sekretarya'ya ve lider inceleyici ülkelere iletmesinin ardından Sekretarya ve lider inceleyid ülkeler taslak bir rapor hazırlamaktadırlar. Taslak raporda incelenen ülkenin rüşvetle mücadele konusundaki mevzuatının Sözleşme 'ye ne derecede uygun olduğu ve varsa uygun olmayan hususların hangileri olduğu açıklanmaktadır.

İncelenen ülkenin mevzuatını anlamak ve muhtemel eksiklikleri tespit etmek amacıyla yapılan bu süreç Çalışma Grubu'nda konunun müzakeresi ile sona ermektedir. Çalışma Grubu Toplantısı'nda izlenen usul aşağıdaki şekildedir:

İncelenen ülkeye ait taslak rapor Çalışma Grubu üyelerine; başka bir deyişle OECD Rüşvetle Mücadele Sözleşmesi'ne taraf ülkelere toplantı öncesinde Raporu incelemeleri için yeterince süre verilerek gönderilmektedir. Çalışma Grubu'nda yapılanan incelemenin başında önce lider inceleyici ülkeler incelenen ülkenin mevzuatını Sözleşme'ye uyum açısından değerlendiren genel bir sunuş yapmakta ve mevzuatta yapılan olumlu gördükleri değişiklikleri ve halen Sözleşme'ye uyumlu olmayan noktaları açıklamaktadırlar. Daha sonra incelenen ülkeye söz verilerek özellikle lider inceleyici ülkelerin sunuşlarında eleştirdikleri hususlara cevap vermeleri istenmektedir.

Son olarak Rapor'daki her bir bölüme ilişkin Grup'ta genel görüşme açılmaktadır. Bu çerçevede Çalışma Grubu'na üye ülkeler taslak Rapordaki bilgiler ve lider inceleyici ülkeler açısından dikkat çekilen hususlar açısından görüşlerini dile getirmektedirler. Rüşvet ve yolsuzluk konusunda uzman hukukçulardan oluşan Çalışma Grubu toplantılarındaki bu görüşmeler canlı ve hukuki açıdan çekişmeli geçmektedir. Bu görüşmelerin en dikkat çekici yanı üye ülkelerin görüşlerini hukuki savlarla açıklamaları ve heyetlerin "gergin" bir ortam yaratmama konusunda azami dikkatli davranmalarıdır. Esasen konuya son derece hakim bir Başkan ve uzman kişilerden oluşan Çalışma Grubu'nda incelenen ülkenin sağlam hukuki temellere dayanmayan ve daha ziyade politik nitelik taşıyan müdahalelerde bulunmasının bir yarar sağlamadığı görülmektedir.

Grup'taki görüşmelerin ardından incelenen ülkenin mevzuatının Sözleşme'ye uygunluğuna ilişkin Tavsiyeler ve Ülke Raporları kabul edilmektedir.