Noktalama işaretleri

**O'NEAL** · 31-07-2007, 20:30

NOKTALAMA İŞARETLERİ

NOKTA ( . )

1-Bitmiş cümlenin sonuna konur.
Örnek: Türk Dili Kurumu 1932 yılında kurulmuştur.

2-Cümle değerindeki sözlerin sonuna konur.
Örnek: Gidiyor musunuz ?
- Evet
Adın ne ?
- Ahmet
Dikkatli olun.
- Peki.

3-Kısaltmaların sonuna konur.
Örnek: R. Tevfik Fikret
M. Ali Gülseven
Prof. Dr. Ahmet Kerimoğlu’na muayene oldum.
Alm. Far. Fırat Cad. doğ. mat. (tür adlarının kısaltmalarında genellikle üç harf alınır.)

Uyarı: Kurum kuruluş adlarının kısaltılmasında nokta kullanılmaz.

Örnek: TBMM AT THY
TL
kg
cm
m
nokta kullanılmaz.

Uyarı: Özel isimler kısaltıldığında sonda nokta bulunduğu için ekleri kesme işareti ile ayırmaya gerek yoktur.

Uyarı: Sayıca az olmakla birlikte bazı kurum ve kuruluşların adlarının kısaltılmış biçimlerinde farklı bir yol izlenir.

Örnek: Gen. Kru. Dz. Kuv. K.

4-Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur.
Örnek: 3. (üçüncü) 5. (beşinci) II. Mehmet VII. yüzyıl 20. sok.

5-Bir yazının maddelerini gösteren rakam veya harflerden sonra konur.
Örnek: I. 1. II. 2.

6-Tarihlerin yazımında gün ay ve yılı gösteren sayıların arasına konur.
Örnek: 29.05.1998’de doğmuş.

7-Saat ve dakika gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur.
Örnek: Tren 09.15’te istasyona ulaşır.
Tören 17.30’da başlayacak.

8-Sayıların yazımında sayı basamaklarının arasına konur.
Örnek: Bunun için 15.548.800 lira ödedim.
Ceketi 10.500.000 liraya almış.

9-Çarpı işareti yerine nokta kullanılır.
Örnek: 2.4 = 8 16.2 = 32

10-Tırnak içine alınmış söz grupları bir cümle değeri taşıyorsa cümlenin sonuna nokta konur.
Örnek: Genç sanatçı: “Sanat insanlığın mutluluğu için yapılmalı.” görüşünü savunuyordu.
Öğretmen: “Başarının anahtarı çalışmaktır.” dedi.

Uyarı: Kitap yazı bölüm adlarından başlıklardan sonra nokta konmaz. Gerekiyorsa soru işaret veya ünlem işareti kullanılabilir.

VİRGÜL ()

1-Cümle içinde eş görevli sözcükler ve sözcük öbekleri arasına virgül konur.
Örnek:
Evde elektrik su telefon yoktu.
Semaver’i Sarnıç’ı Şahmerdan’ı ortaokul-dayken okumuştum.
Bahçedeki sarı kırmızı mor çiçekleri görünce içim açıldı.
Fırtınadan soğuktan karanlıktan ve korkudan sonra bu sıcak aydınlık ve sevimli odanın havasında erir gibi oldum.

2-Sıralı cümleler arasında da virgül kullanılır. Sıralı cümlelerde anlam bağı yoksa virgül () sıralı cümlelerde anlam bağı varsa noktalı virgül ( kullanılır.
Örnek: Umduk bekledik düşündük.
Yoldan geçiş otomobillerle yasak olduğundan o da herkes gibi tramvaya biner kimse kendisine dikkat etmez.
Yanıma geldiler adımı sordular.

3-Özneyle yüklem arasına başka öğeler girmişse özneden sonra kullanılır.
Örnek: Adam burnunun altında kanat açmış bir şahin gibi duran bıyığını sıvazladı.
Kadın elini önlüğüne sildikten sonra bize doğru yaklaştı.

4-Cümlede anlam gereği özellikle belirtilmek istenen öğeden sonra kullanılır.
Örnek: O gün hayatı değişti.
Köyümüzde her şey bıraktığım gibi.
Buraya sana yardım etmek için geldim.

5-Anlama güç kazandırmak için tekrarlanan sözcükler arasına konur.
Örnek: Akşam yine akşam yine akşam
Kardeşim benim zavallı kardeşim
Göllerde bu dem bir kamış olsam!
Kardeşim benim zavallı kardeşim
Ne kadar şansızsın.

Uyarı: Virgülden sonra küçük harfle başlar.

6-Cümle içinde ara sözleri ve ara cümleleri ayırmak için konur.
Örnek:
Örnek olsun diye örnek istemez ya söylüyorum.
Bu evi çocukluğumun geçtiği yeri asla satmam.
Seni en çok sevdiğim insanı nasıl unuturum?
Babam kimi ne derse desin yardımsever bir insandı.

Uyarı: Ara söz ve ara cümlelerin başında ve sonunda kısa çizgi veya virgül bulunabilir.
Köyüne – hasret çektiği yere – döndü.
Bu insanları herkes bilir çok severim.
7-Tırnak içine alınmamış aktarma cümlelerinden sonra kullanılır.
Örnek: Çiçekleri sulayalım dedi.
Datça’ya yarın gideceğim diyor.

8-Kendisinden sonraki cümleye bağlı olarak ret kabul ve teşvik bildiren hayır yok yoo evet peki pekala tamam olur hayhay baş üstüne öyle haydi elbette gibi sözcüklerden sonra kullanılır.
Örnek: Peki gideriz.
Olur ben de size katılırım.
Hayhay memnun oluruz.

9-Yazılarda ve mektuplarda seslenme sözcüklerinden sonra kullanılır.
Örnek: Çocuklar buraya gelsenize!
Sevgili babacığım
Sevgili kardeşim
Sayın Başbakan
Sayın Profesör

Alıntının Değişik Noktalamaları:
a-Çiçekleri sulayalım dedi.
b-Ali: “ Çiçekleri sulayalım.” dedi.
c-Ali “ Çiçekleri sulayalım.” dedi.
d-Ali “ Çiçekleri sulayalım.” dedi.
e-Ali:
- Çiçekleri sulayalım dedi.

10-Ünlemlerden ve ünlem değerindeki sözlerden sonra virgül konulabilir. Bu durumda ünlem işareti cümlenin sonuna konur.

Uyarı: - Eyvah! Ev yanıyor.
Eyvah ev yanıyor !
Ay! Ayağıma bastınız !
Örnek: Yoo güvercinlerime dokunmayınız !
Yaşasın yine bizim takım kazandı !

11-Cümlede kullanılan lütfen rica ederim afedersiniz gibi sözlerden sonra konur.
Örnek: Lütfen benimle gelir misiniz ?
Rica ederim beni yanlış anladınız.

12-Yazışmalarda yer adlarını tarihlerden ayırmak için kullanılır.
Örnek: Kuşadası 7 Şubat 1998 İzmir 2 Ocak 1996

13-Yazışmalarda başvurulan makamın adından sonra konur.
Örnek: Türk Dil Kurumu Başkanlığına Borsa Lisesi Müdürlüğüne

14-Anlam karışıklığını gidermek için gereken yerlerde virgül kullanılır.
Örnek: Bu radyonun kaybolan parçasıydı.
Küçük arkadaşlarıyla sinemaya gitti.
Genç kıza uzun süre hayran hayran baktı.
Sizi soran kadının en küçük oğluydu.
Bu gece eğlenceleri içlerine sinmedi.
O adam baktı.

15-Sayıların yazılışında kesirleri ayırmak için konur.
Örnek: 045 7578

Bibliyografik künyelerde yazar eser basım evi vb. maddelerden sonra konur.
Örnek: Falih Rıfkı Atay Tuna Kıyıları Remzi Kitap evi İstanbul 1938.

16-Cümlede “değil” sözcüğüyle yaratılan çelişmelerden sonra kullanılır.
Örnek: İnsanın gerçek asaleti doğuştan değil erdemden gelir. Büyük borçlar insanları değer bilmeye değil kin beslemeye yöneltir.

Uyarı: İkilemelerde sözcükler arasına virgül konmaz.

İyi kötü günde beraber olmaya söz verdik.
Evi barkı satıp İstanbul’a taşındı.
Bebek mışıl mışıl uyuyor.
Dünya alem haline güldü.

Uyarı: İsim ve sıfat tamlamalarının arasına virgül konmaz.

Burnunun üstüne yumruğu yedi. Patron büronun temizlenmesini emretti. Yazar umarsız insanları anlatmış yapıtında. Masmavi denize bakarak hayallere daldı.

Uyarı: Ad tamlamalarında tamlayan ve tamlanan arasına sözcük ya da sözcükler girebilir. Anlam karışıklığının olduğu durumlarda tamlayandan sonra virgül konulabilir.

Doktorun oğlu için ağlayan kadına tepkisi sert oldu.
Terzinin Ankara’daki üniversitelerin birinde okuyan bir kızı vardı.

Uyarı: ve veya ya da ile bağlaçlarından önce ve sonra virgül kullanılmaz.

NOKTALI VİRGÜL (

1-Anlamca birbirine bağlı cümleler arasında noktalı virgül kullanılır.
Örnek: Yarın Ankara’ya gidiyorum; kardeşimi özledim.
Oda soğumuştu; sönmeye yüz tutan ocağa iki odun attı.
Çok yaşayan bilmez; çok gezen bilir.
Horoz ölür; gözü çöplükte kalır.

2-İki cümle birbirine ama fakat çünkü ancak ne var ki bu nedenle gibi bağlayıcı öğelerle bağlanıyorsa bağlaçtan önce kullanılır.
Örnek: Sofrada çeşit çeşit yemekler vardı; fakat canım hiçbirini istemiyordu.
Herkes bizi suçladı; oysa biz orada bile değildik.

3-Virgülle ayrılmış örnekleri farklı örneklerden ayırmak için konur.
Örnek: Türkiye İngiltere Azerbaycan; İstanbul Londra Bakü
Erkek çocuklarına İlker Soner; kız çocuklarına Ülker Songül isimlerini koydular.
Bir odasında sandık dolap masa; diğer odasında yatak halı kitaplık vardı.
Adana’yı Fransızlar; Urfa’yı Maraş’ı Antep’i İngilizler işgal etti.

4-Öğeler arasına virgül konmuş olan sıralı cümleler noktalı virgül ile ayrılır.
Örnek: Kısa sürede gömlekleri pantolonları ütüledi; tabakları bardakları yıkadı.
Kitaplarını defterlerini aldı; paltosunu şapkasını giydi; sokağa çıktı.
Artık konular alabildiğine genişliyor; biçim ölçü uyak önemini yitirerek siliniyor.

5-Anlamca karşıt durumları dile getiren iki cümle arasına konur.
Örnek: Halktan kopmuş bir yönetim teokrasidir; halktan yana bir yönetimse demokrasidir.
Duyguların yer aldığı ifadeler öznel; gerçekçi ve tarafsız olan ifadeler nesneldir.

İKİ NOKTA (

1-Kendisinden sonra örnek verilecek cümlelerin sonuna konur.

Uyarı: Örneğe sınırlama gelmişse nokta (.)
Örneğe sınırlama gelmemişse üç nokta konur (...)
Örnek: Son günlerde iki roman okudum: Atilla İlhan’dan “Bıçağın Ucu” ve Samim Kocagöz’den “İzmir’in İçinde”
Milli Edebiyat Akımı’nın temsilcileri şunlardır: Ömer Seyfettin Halide Edip Adıvar Ziya Gökalp Mehmet Emin Yurdakul...

2-Kendisinden sonra açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur.
Örnek: Bu kuralın dayandığı temel mantık şuydu: Türk milleti onurlu bir millet olarak ebediyyen bağımsız yaşamalıdır.
Derler: İnsanda derin bir yaradır köksüzlük;
Budur alemde hudutsuz ve hazin öksüzlük
Duvarda güzel bir söz yazılıydı: Bizler ancak birbirimizi kucaklayarak uçabilecek tek kanatlı melekleriz.

Uyarı: İki noktadan sonra gelen bölüm bir cümle oluşturuyorsa ya da cümle değerindeyse büyük harfle başlatılır. Bu işaretten sonra birtakım örnekler sıralanıyorsa örnekler küçük harfle başlatılır.

Baykam’ın bir tablosu: kavaklar iki keçi bulanıkça bir gök birkaç bulut...
İçeride değişik meslek gruplarından insanlar vardı: terzi kasap manav işçi memur bankacı...

3-Ses biliminde uzun ünlüyü göstermek için kullanılır.
Örnek: a:ile ka:til i:cat.

4-Tırnak içine alınmış alıntılardan aktarma cümlelerinden önce iki nokta kullanılır.
Örnek: Atatürk’ün Onuncu yıl Söylevi: “Ne mutlu Türk’üm diyene!” sözüyle biter.
Bir düşünür şöyle diyor: “İnsan mutlu olduğuna inanmadıkça mutlu değildir.”

Uyarı: Aktarma cümlelerinde iki nokta yerine virgül de kullanılabilir.

Örnek: Namık Kemal “Yüksel ki yerin bu yer değildir!”

5-Karşılıklı konuşmalarda konuşma çizgisinden önce iki nokta konur.
Örnek: Genç müdür ansızın parladı:
Kimse bana eksik dosya için işlem yaptıramaz! Dedi.

Polis:
-Ali Usta dükkanı arayacağız.
Ali Usta:
-Niçin?

6-Kavramlar tanımlanırken ya da açıklanırken kullanılır.
Örnek:
İsim: Varlıkları kavramları karşılayan sözcüklerdir.
Sıfat: İsmi niteleyen ve belirten sözcüklere denir.

7-Matematikte bölme işareti olarak kullanılır.
Örnek: 45:9 =5 32:2 =16

ÜÇ NOKTA (...)

1-I. Cümlenin benzer örneklerle sürdürülebileceğini anlatmak amacıyla kullanılır.
Örnek: Kimi eylemler oluş bildirir: sararmak buruşmak büyümek...
Zamirler adların yerini tutar: ben sen kimse kim ne...

2-Herhangi bir nedenle tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur.
Örnek: Her şey o kadar pahalı ki. Alçak bir gece semasında serpilmiş büyük yıldızlar... Bütün bu yıldızlar içinde bir leyleğin düşünen gagası...
Dışarıda dondurucu bir soğuk...

3-Yazıda kaba ya da çirkin bulduğumuz için yazmaktan kaçındığımız sözcük ya da sözcükleri belirtmek için de üç noktayı kullanabiliriz.
Örnek: Delikanlı karşısındakinin bu davranışına çok kızdı: “Senin...!”
Kılavuzu karga olanın burnu b...tan çıkmaz.

4-Yazı içinde açıklanmak istenmeyen sözcükler yerine de üç nokta konur. Açıklanmak istenmeyen sözcüğün ilk harfi yazıldıktan sonra da üç nokta kullanılabilir.
Örnek: Ben bu haberi ...’den işittim.
N...Kasabası’ndan yola çıktığımızda neredeyse öğle olmuştu.

5-Alıntıların baş tarafına konan üç nokta alıntının baş tarafından bir bölümünün çıkarıldığını gösterir.
Örnek: “...Dilimiz yabancı sözcüklerden arındığı gün gerçek kimliğini bulacaktır.” diyor.

6-Seslenmelerde anlatımı pekiştirmek için kullanılır.
Örnek: Gölgeler yaklaştılar. Bir adım kalınca onu kıyafetinden tanıdılar: - Koca Ali... Koca Ali!

7-Kızgınlık sonucu vurgulanmak istenen sözcüklerin arasına konur.
Örnek: Git...me...ye...ce...ğim!

8-Karşılıklı konuşmalarda cevap verilmediği zaman susulduğunu belirtmek için üç nokta kullanılır.
Örnek: - Hastalandın mı büyükanne?

Uyarı: Üç noktadan sonra yeni cümleye büyük harfle başlanır ilk cümle üç noktadan sonra devam ediyorsa büyük harf kullanma gereği yoktur.
Örnek: Borçlarını ödeyebilmek için evini arabasını arsalarını... satmak zorunda kaldı.

SORU İŞARETİ (?)

1-Soru cümlelerinden ya da soru anlamı taşıyan sözcüklerden sonra soru işareti kullanılır.
Örnek: Ne zaman tükenecek bu yollar arabacı ?
Sular mı yandı?
Neden tunca benziyor mermer?
Adınız ?
Yaşınız?
Doğum tarihiniz?
Şakaklarıma kar mı yağdı ne var?(sözde soru)
Bana bu yapılır mı? (sözde soru)

Uyarı: İçinde soru sözcüğü olduğu halde hiçbir şekilde soru anlamı taşımayan cümlelerin sonuna soru işareti konmaz.
Örnek: Neden böyle davrandığını bilmiyorum.
Kaçıncı katta oturduğunu söylemedi.
Böyle mi olacaktı diyerek çekip gitti.
Akşam oldu mu sürüler döner.

Uyarı: Anlamları birbirini tamamlayan soru cümleleri virgülle ayrılır. Soru işareti en sona konur.
Örnek: Bu saati masaya mı koyayım duvara mı asayım ?
Ruhunu karartan neydi yağmur mu yağıyordu; yoksa şimşekler mi çakıyordu ?
Çok yakından mı bu sesler çok uzaklardan mı ?
Üsküdar’dan mı Hisar’dan mı Kavaklar’dan mı ?

Uyarı: Sıralı cümlede son cümle soru anlamı taşımıyorsa soru işareti kullanılmaz.
Örnek: Niçin böyle davranıyor bir türlü anlayamadım.

2-Bir bilginin kesin olmadığını kuşku duyulduğunu anlatmak için parantez içinde soru işareti kullanılır.
Örnek: Gülşehri 14. yüzyılda (?) yaşamış bir tasavvuf şairidir.
Arkadaşımın hırsızlık yaptığını (?) söyledi.

3-Bilinmeyen yer tarih vb. durumlar için kullanılır.
Örnek: Yunus Emre (?-?)

4-Bazen söze şaşma küçümseme alay güvensizlik anlamı katmak için ilgili sözden veya cümleden sonra soru işareti konur.
Örnek: Bu büyük sanatçı (?) her romanıyla olay yaratacağa beziyor.
Burada ondan daha akıllı (?) biri var mı ki?

Uyarı: Soru işaretinden sonra büyük harfle başlanır.

ÜNLEM (!)

1-Sevinç acı korku şaşma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur.
Örnek:
Ne mutlu Türk’üm diyene!
Olmaz olsun senin gibi arkadaş!
Hey baksana sen!(seslenme)
Ey Türk Gençliği! (seslenme)
Aman! Ben ne yapayım.

Uyarı: Cümlenin başında bir ünlem varsa ünlem işareti bu ünlemden sonra da kullanılabilir. Eğer cümlenin sonunda ünlem işareti kullanılacaksa ünlem sözcüğünden sonra virgül kullanılır.
Örnek: Eyvah geliyorlar!
Of canım sıkıldı!

2-Parantez içinde kullanılan ünlem şaşma küçümseme alay etme güvensizlik anlamı verir.
Örnek: İşte şiirimizin üstadı (!) geliyor.
Bu bilim adamı (!) dil konusunda da ne kadar bilgili (!) olduğunu bu sözleriyle kanıtlıyor.

3-Okuyucunun düşüncesine bırakılmış anlamca tamamlanmamış bazı ünlem cümlelerine ünlem işaretinden sonra üç nokta işareti konur.
Örnek: Kapıyı açıp girmez mi!...

4-Soru anlamı kaybolmuş sözde soru cümlelerinin sonuna soru işareti yerine ünlem işareti konulabilir.
Örnek: Ne yaptım ben!
Şakaklarıma kar mı yağdı ne var!
Paranın lafı mı olur!

Uyarı: Ünlem işaretinden sonra büyük harf kullanılır.

KESME İŞARETİ (’

1-Özel adlara getirilen çekim ekleri kesme işareti ile ayrılır.
Örnek: Taşı toprağı altın güzel Türkiye’m
Yunus Emre’yi tüm dünya tanıyor.
Türkiye’de yaşanan deprem herkesi üzdü.
Zonguldak’ı gördüm.

Uyarı: Bazı özel isimler belirtisiz ad tamlaması şeklinde kalıplaşıp oluşmuştur. Bu tür isimlerindeki tamamlanan eki “ıiuü” kesme işareti ile ayrılmaz daha sonra gelen çekim ekleri kesme işareti ile ayrılır.
Örnek: Çankaya Köşkü’nde Süleyman Demirel’i ziyaret ettik.
Ziya Gökalp Bulvarı’nda yeni bir market açılmış.
Van Gölü’nü görmek için Van’a gittik
Bağdat Caddesi bugün çok kalabalık.
Türk Dil Kurumu’ndan farklı sesler yükseliyor.
Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dekanlığı’na
5 Ocak’ta burada olacakmış.

I. gün Osman Kütük’ün evinde toplanmışlar.

Uyarı: Dil adlarına getirilen çekim ekleri de kesme işareti ile ayrılmaz. Türkçeyi kurallarına uygun konuşmalıyız.

2-Kısaltmalara harflere eklere getirilen çekim ekleri kesme işareti ile ayrılır.
Örnek: Atatürk 1938’de öldü.
Saat 13’te buluşalım.
Alfabenin ilk harfi a’dır.
5’inci yarışmacı elendi.
Türkçede olumsuzluk eki -me -ma’dır.
Türkçede ve’nin görevi sözcükleri veya cümleleri bağlamaktır.
TDK’nin yeni dönemdeki üyeleri seçildi.

Uyarı: Küçük harfle yapılan kısaltmalara getirilen ekler sözcüğün okunuşuna göre yapılır.
Örnek: kg’dan cm’yi mm’den

Uyarı: Sonunda nokta bulunan kısaltmalar kesme işareti ile ayrılmaz.
Örnek: vb.leri mad.si Alm.dan

3-Özellikle şiirde belli ölçüyü tutturabilmek için düşürülen ünlü harfi göstermede kullanılır.
Örnek: Karac’oğlan der ki derdim büyüktür.
N’etsin? n’eylesin? n’apalım? m’ola

Uyarı: Özel adlar için ayraç içinde bir açıklama yapıldığı taktirde kesme işareti ayraçtan sonra konur.
Örnek: Yunus Emre (1247 - 1320)’nin evrenselliği tartışılmaz.

İmla Klavuzunda kesme işaretinin kullanımı ile ilgili yer alan diğer bilgiler

1-Ünvanlara gelen ekler kesme işareti ile ayrılmaz.
Örnek: Zeynep Hanıma Ahmet Mithat Efendinin

2-Yapım eki almış bazı sözcüklerden sonra gelen çekim ekleri de kesme işareti ile ayrılmaz.
Örnek: TürklüğünHrıstiyanlıktan Aydınlıdan Müslümanlıkta

Uyarı: Özel adlar yerine kullanılan “o” zamiri cümle içinde büyük harfle yazılmaz ve kendisinden sonra gelen ek kesme işareti ile ayrılmaz.
TIRNAK İŞARETİ (”

1-Başkasından veya bir yazıdan olduğu gibi aktarılan sözlerin başında ve sonunda tırnak işareti kullanılır. Tırnak içindeki söz grubu bir cümle değerinde ise cümleye uygun noktalama işareti kullanılır.
Örnek: Dil ve Tarih – Coğrafya Fakültesinin ön cephesinde Atatürk’ün: “Hayatta en hakiki mürşid ilimdir.” özdeyişi yer almaktadır.
“Ne mutlu Türk’üm diyene!” sözü her Türk’ü duygulandırır.
Bakınız şair vatanı ne güzel tarif ediyor:
“Bayrakları bayrak yapan üstündeki kandır. Toprak eğer uğrunda ölen varsa vatandır.”
“İzmir üzerine dünyada bir şehir daha yoktur!” diyor şair.
Bir düşünün “İyiliği doğal olarak tıpkı çiçeklerin koku saçtığı gibi yapmazsanız o iyilikten ne çıkar!”diyor.

Uyarı: Başka bir kimseden veya yazıdan alınan sözler az çok değişik biçimde verildiğinde bu gibi aktarmalar tırnak içinde verilmez.
Örnek: Yahya Kemal insanın dünyada hayal ettiği müddetçe yaşadığına inanırmış.

2-Özellikle belirtilmek istenen bir sözcük ya da grup tırnak içine alınır. (Belirtme sözcüklerin farklı puntolarla yazılması açık ya da koyu basılmasıyla da sağlanabilir.)
Örnek: “Osmanlıca” dillerin en güzel örneğidir.
Höyük sözü Anadolu’da “tepe” olarak geçer.

3-Cümlede geçen gazete dergi ve eser adları yazı başlıkları tırnak içine alınır.
Örnek: Servet-i Fünun Hüseyin Cahit Yalçın’ın “Edebiyat ve Hukuk” başlıklı yazısı nedeniyle kapatıldı.
Tevfik Fikret “Şermin” adlı eserini çocuklar için yazmıştır.
Gazeteniz “Star” çıktı.

Uyarı: Tırnak içindeki söze ek gelirse tırnaktan sonra gelir ve kesme işareti kullanılmaz. Siz bir de Ahmet Haşim’in “O Belde”sini okuyun.

4-Tırnak içinde verilen ve yeniden tırnağa alınması gereken bir sözü belirtilmek için tek tırnak kullanılır.
Örnek: Edebiyat öğretmeni: “ Şiirler içinde ‘ Han Duvarları’ gibisi var mı?” dedi.
Bize defterimin ilk sayfasına da yazdığım şu sözü söyledi: “İnsanları sizin için ‘sevgi adına’ bir şey yapmaya zorlamayın.”

5-Üst satırda yazılan ve alt sırada aynen tekrar edilen söz ve sözcüklerin yerine kullanılır. Tırnak işareti bu göreviyle “denden” adını alır.

Örnek: Sözcükler yapılarına göre üçe ayrılır:
Basit sözcükler
Türemiş “
Bileşik “

6-Kimi zaman küçümseme alay amacıyla da kullanılır.
Örnek: Eline bir diploma geçiren kendini “öğretmen” sanıyor.

7-Karşılıklı konuşmalarda konuşma çizgisi yerine kullanılır.
Örnek: “Kralım kızınızı oğluna ister.” “Yaa öyle mi!”

Uyarı: Tırnak içine alınan sözler bir cümle değerindeyse ve özel adsa büyük harfle başlar. Cümle kendi noktalamasını korur.

İŞARETLERİ NOKTALAMA (Kısa Çizgi)

1-Satıra sığmayan sözcükler bölünürken satır sonuna konur.
Örnek: Soğuktan mı titriyordum yoksa heyecandan üzüntüden mi bilmem

2-Ara sözleri ve ara cümleleri ayırmak için kullanılır.
Örnek: Örnek olsun diye-örnek istemez ya- söylüyorum.
Ahmet-dayımın oğlu-yakında askere gidecek.
Dostlarıma-kim ne derse desin- sırt çevirmem.
Memleketime-özlediğim yere- döneceğim.

3-Dil bilgisinde kökleri ve ekleri ayırmak için kullanılır.
Örnek: Gör-gü-süz-lük çiçek-ler-imiz kapı-cı-lık

4-Dil bilgisinde eylem kök ve gövdelerini göstermek için kullanılır.
Örnek: Dur- gör- ver- okut- taşla- yazdır-

5-Dil bilgisinde eklerin başına konur.
Örnek: -den -lık -iş -me -lı

6-Dil bilgisinde heceleri göstermek için kullanılır.
Örnek: a-raş-tır-ma bi-le-zik ku-yum-cu-luk

7-Arapça ve Farsça tamlamalarda kullanılır.
Örnek: Hakimiyet-i Milliye Tevhid-i Tedrisat Kanunu

8-Bir olayın başlangıcı ve bitişini gösteren tarihler arasında kullanılır.
Örnek: Bu savaş 1939-1956 yılları arasında olmuş.
9- Birbiriyle ilgili ülke ya da kavram isimleri arasında kullanılır.
Örnek: Türkiye-Suriye ilişkileri gergin.
Devlette yasama-yürütme-yargı organları net ayrılmalıdır.
Kulak-burun-boğaz hastalıkları yaygın

10- Matematikte çıkarma işareti olarak kullanılır.
Örnek: 100 - 80=20

Uyarı: Satır sonunda özel isim bitmiş ve ona ait ek diğer satıra geçmişse arada kısa çizgi değil kesme işareti kullanılır.
Örnek: Sizinle geçen yıl Ankara’da buluşmuştuk.

UZUN ( _ )

1-Konuşma çizgisi olarak kullanılır.
Örnek: Arabamız tutarken Erciyes’in yolunu: “Hancı dedim bildin mi Maraşlı Şeyhoğlu’nu” Gözleri uzun uzun burkuldu kaldı bende
Dedi:
- Hana sağ indi ölü çıktı geçende!
Ona:
-Benimle gelecek misin ? diye sordum.
-Hayır dedi.

2-Oyunlarda uzun çizgi konuşanın adından sonra konur.
Örnek: Sıtkı Bey – Oğlum ben kalenin teslimini düşünmüyorum. Kurtarmaya bir çare arıyorum.

Uyarı: Konuşmalar tırnak içinde verildiği zaman uzun çizgi kullanılmaz.

PARANTEZ (AYRAÇ) ( )

1-Cümlenin yapısıyla doğrudan doğruya ilgili olmayan açıklamalar için kullanılır.
Örnek: Anadolu kentleriniköylerini (köy sözünü de çekinerek yazıyorum.) gezsek bile görmek için değil kendimizi göstermek için geziyoruz.
Çocuklardan biri bir oklama (bir tatlı su balığı) yakaladı.
Akbaba (1960’ların ünlü mizah dergisi)’nin tiryakisiydik.
Saraybosna’yı ziyaret eden Avusturya Veliaht’ı Fransız Ferdinand bir Sırp tarafından öldürüldü (28 Haziran 1914).

2-Ara sözler ve ara cümleler parantez içine alınır.
Örnek: O isterse (pek ummam ya) bu sorununuzu bir telefon çözebilir.
Ayşe (sınıfın en çalışkanı) sınavı kazandı.

3-Tiyatro eserlerinde konuşanın hareketlerini durumunu açıklamak ve göstermek için kullanılır.
Örnek: ihtiyar – (Yavaş yavaş başkana yaklaşır.) Ne oluyor beyefendi ?

4-Alıntıların aktarıldığı eseri veya yazarı göstermek için kullanılır.
Örnek: Eşin var aşiyanın var baharın var ki beklerdin
Kıyameler koparmak neydi ey bülbül nedir derdin ? (Safahat)

5-Cümlede geçen herhangi bir sözcüğün eş anlamlısı parantez içinde verilir.
Örnek: Bu dizede teşbih (benzetme) yoktur.
Sıfatlar (önadlar) varlıkları niteleyen ya da belirten sözcüklerdir.

6-Satır başlarında ya da cümle içinde sıra gösteren harf ya da sayılardan sonra parantez kullanılır.
Örnek: 1)...... 2)....... 3)........

7-Yabancı sözcüklerin okunuşu parantez içinde gösterilir.
Örnek: Bacon (Beykın) ünlü bir deneme yazarıdır.

KÖŞELİ PARANTEZ [ ]

1-Parantez içinde parantez kullanılması gereken durumlarda köşeli parantez kullanılır.
Örnek: Beş Hececilerden bir olan Yusuf Ziya Ortaç ( ötekiler: Faruk Nafiz Çamlıbel [1898 - 1973] Orhan Seyfi Orhon [1890 - 1972] Halit Fahri Ozansoy [1891 - 1971] Enis Behiç Koryürek [1949 - 1981] ) bir gülmece yazarı olarak bilinir.

EĞİK ÇİZGİ ( / )

1-Tarihlerde gün ay ve yıl bildiren sayıların arasına konur.
Örnek: 23 / 11 / 1998

2-Metin içinde yan yana sıralanan dizelerin arasına konur.
Örnek: Bir türküde geçen “ Ne de olsa kışın sonu bahardır / Bu da gelir bu da geçer ağlama” dizelerinin anlamını düşünelim.

YILDIZ ( * )

1-Dipnotları göstermede kullanılır.

DÜZELTME İŞARETİ ( ^ )

1- Yazımları aynı anlamları ve okunuşları ayrı olan kimi sözcüklerde anlam karışıklığının olduğu durumlarda kullanılır.
Örnek: adet-âdet
hala-hâlâ

2-Arapça ya da Farsça’dan dilimize geçen bazı sözcüklerde a ve u’dan önce gelen k ve g ünsüzlerinin ince okunması gerekiyorsa bu ünlülerin üzerine düzeltme işareti konur.
Örnek: bekâr sükûn rüzgâr kâğıt...

3-Arapça nispet i’siyle yazılan sözcüklerde bu işaret kullanılmaz.
Örnek: milli siyasi insani iktisadi resmi askeri hukuki...

NOKTALAMA İŞARETLERİ

NOKTA ( . )

1-Bitmiş cümlenin sonuna konur.
Örnek: Türk Dili Kurumu 1932 yılında kurulmuştur.

2-Cümle değerindeki sözlerin sonuna konur.
Örnek: Gidiyor musunuz ?
- Evet
Adın ne ?
- Ahmet
Dikkatli olun.
- Peki.

3-Kısaltmaların sonuna konur.
Örnek: R. Tevfik Fikret
M. Ali Gülseven
Prof. Dr. Ahmet Kerimoğlu’na muayene oldum.
Alm. Far. Fırat Cad. doğ. mat. (tür adlarının kısaltmalarında genellikle üç harf alınır.)

Uyarı: Kurum kuruluş adlarının kısaltılmasında nokta kullanılmaz.

Örnek: TBMM AT THY
TL
kg
cm
m
nokta kullanılmaz.

Uyarı: Özel isimler kısaltıldığında sonda nokta bulunduğu için ekleri kesme işareti ile ayırmaya gerek yoktur.

Uyarı: Sayıca az olmakla birlikte bazı kurum ve kuruluşların adlarının kısaltılmış biçimlerinde farklı bir yol izlenir.

Örnek: Gen. Kru. Dz. Kuv. K.

4-Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur.
Örnek: 3. (üçüncü) 5. (beşinci) II. Mehmet VII. yüzyıl 20. sok.

5-Bir yazının maddelerini gösteren rakam veya harflerden sonra konur.
Örnek: I. 1. II. 2.

6-Tarihlerin yazımında gün ay ve yılı gösteren sayıların arasına konur.
Örnek: 29.05.1998’de doğmuş.

7-Saat ve dakika gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur.
Örnek: Tren 09.15’te istasyona ulaşır.
Tören 17.30’da başlayacak.

8-Sayıların yazımında sayı basamaklarının arasına konur.
Örnek: Bunun için 15.548.800 lira ödedim.
Ceketi 10.500.000 liraya almış.

9-Çarpı işareti yerine nokta kullanılır.
Örnek: 2.4 = 8 16.2 = 32

10-Tırnak içine alınmış söz grupları bir cümle değeri taşıyorsa cümlenin sonuna nokta konur.
Örnek: Genç sanatçı: “Sanat insanlığın mutluluğu için yapılmalı.” görüşünü savunuyordu.
Öğretmen: “Başarının anahtarı çalışmaktır.” dedi.

Uyarı: Kitap yazı bölüm adlarından başlıklardan sonra nokta konmaz. Gerekiyorsa soru işaret veya ünlem işareti kullanılabilir.

VİRGÜL ()

1-Cümle içinde eş görevli sözcükler ve sözcük öbekleri arasına virgül konur.
Örnek:
Evde elektrik su telefon yoktu.
Semaver’i Sarnıç’ı Şahmerdan’ı ortaokul-dayken okumuştum.
Bahçedeki sarı kırmızı mor çiçekleri görünce içim açıldı.
Fırtınadan soğuktan karanlıktan ve korkudan sonra bu sıcak aydınlık ve sevimli odanın havasında erir gibi oldum.

2-Sıralı cümleler arasında da virgül kullanılır. Sıralı cümlelerde anlam bağı yoksa virgül () sıralı cümlelerde anlam bağı varsa noktalı virgül ( kullanılır.
Örnek: Umduk bekledik düşündük.
Yoldan geçiş otomobillerle yasak olduğundan o da herkes gibi tramvaya biner kimse kendisine dikkat etmez.
Yanıma geldiler adımı sordular.

3-Özneyle yüklem arasına başka öğeler girmişse özneden sonra kullanılır.
Örnek: Adam burnunun altında kanat açmış bir şahin gibi duran bıyığını sıvazladı.
Kadın elini önlüğüne sildikten sonra bize doğru yaklaştı.

4-Cümlede anlam gereği özellikle belirtilmek istenen öğeden sonra kullanılır.
Örnek: O gün hayatı değişti.
Köyümüzde her şey bıraktığım gibi.
Buraya sana yardım etmek için geldim.

5-Anlama güç kazandırmak için tekrarlanan sözcükler arasına konur.
Örnek: Akşam yine akşam yine akşam
Kardeşim benim zavallı kardeşim
Göllerde bu dem bir kamış olsam!
Kardeşim benim zavallı kardeşim
Ne kadar şansızsın.

Uyarı: Virgülden sonra küçük harfle başlar.

6-Cümle içinde ara sözleri ve ara cümleleri ayırmak için konur.
Örnek:
Örnek olsun diye örnek istemez ya söylüyorum.
Bu evi çocukluğumun geçtiği yeri asla satmam.
Seni en çok sevdiğim insanı nasıl unuturum?
Babam kimi ne derse desin yardımsever bir insandı.

Uyarı: Ara söz ve ara cümlelerin başında ve sonunda kısa çizgi veya virgül bulunabilir.
Köyüne – hasret çektiği yere – döndü.
Bu insanları herkes bilir çok severim.
7-Tırnak içine alınmamış aktarma cümlelerinden sonra kullanılır.
Örnek: Çiçekleri sulayalım dedi.
Datça’ya yarın gideceğim diyor.

8-Kendisinden sonraki cümleye bağlı olarak ret kabul ve teşvik bildiren hayır yok yoo evet peki pekala tamam olur hayhay baş üstüne öyle haydi elbette gibi sözcüklerden sonra kullanılır.
Örnek: Peki gideriz.
Olur ben de size katılırım.
Hayhay memnun oluruz.

9-Yazılarda ve mektuplarda seslenme sözcüklerinden sonra kullanılır.
Örnek: Çocuklar buraya gelsenize!
Sevgili babacığım
Sevgili kardeşim
Sayın Başbakan
Sayın Profesör

Alıntının Değişik Noktalamaları:
a-Çiçekleri sulayalım dedi.
b-Ali: “ Çiçekleri sulayalım.” dedi.
c-Ali “ Çiçekleri sulayalım.” dedi.
d-Ali “ Çiçekleri sulayalım.” dedi.
e-Ali:
- Çiçekleri sulayalım dedi.

10-Ünlemlerden ve ünlem değerindeki sözlerden sonra virgül konulabilir. Bu durumda ünlem işareti cümlenin sonuna konur.

Uyarı: - Eyvah! Ev yanıyor.
Eyvah ev yanıyor !
Ay! Ayağıma bastınız !
Örnek: Yoo güvercinlerime dokunmayınız !
Yaşasın yine bizim takım kazandı !

11-Cümlede kullanılan lütfen rica ederim afedersiniz gibi sözlerden sonra konur.
Örnek: Lütfen benimle gelir misiniz ?
Rica ederim beni yanlış anladınız.

12-Yazışmalarda yer adlarını tarihlerden ayırmak için kullanılır.
Örnek: Kuşadası 7 Şubat 1998 İzmir 2 Ocak 1996

13-Yazışmalarda başvurulan makamın adından sonra konur.
Örnek: Türk Dil Kurumu Başkanlığına Borsa Lisesi Müdürlüğüne

14-Anlam karışıklığını gidermek için gereken yerlerde virgül kullanılır.
Örnek: Bu radyonun kaybolan parçasıydı.
Küçük arkadaşlarıyla sinemaya gitti.
Genç kıza uzun süre hayran hayran baktı.
Sizi soran kadının en küçük oğluydu.
Bu gece eğlenceleri içlerine sinmedi.
O adam baktı.

15-Sayıların yazılışında kesirleri ayırmak için konur.
Örnek: 045 7578

Bibliyografik künyelerde yazar eser basım evi vb. maddelerden sonra konur.
Örnek: Falih Rıfkı Atay Tuna Kıyıları Remzi Kitap evi İstanbul 1938.

16-Cümlede “değil” sözcüğüyle yaratılan çelişmelerden sonra kullanılır.
Örnek: İnsanın gerçek asaleti doğuştan değil erdemden gelir. Büyük borçlar insanları değer bilmeye değil kin beslemeye yöneltir.

Uyarı: İkilemelerde sözcükler arasına virgül konmaz.

İyi kötü günde beraber olmaya söz verdik.
Evi barkı satıp İstanbul’a taşındı.
Bebek mışıl mışıl uyuyor.
Dünya alem haline güldü.

Uyarı: İsim ve sıfat tamlamalarının arasına virgül konmaz.

Burnunun üstüne yumruğu yedi. Patron büronun temizlenmesini emretti. Yazar umarsız insanları anlatmış yapıtında. Masmavi denize bakarak hayallere daldı.

Uyarı: Ad tamlamalarında tamlayan ve tamlanan arasına sözcük ya da sözcükler girebilir. Anlam karışıklığının olduğu durumlarda tamlayandan sonra virgül konulabilir.

Doktorun oğlu için ağlayan kadına tepkisi sert oldu.
Terzinin Ankara’daki üniversitelerin birinde okuyan bir kızı vardı.

Uyarı: ve veya ya da ile bağlaçlarından önce ve sonra virgül kullanılmaz.

NOKTALI VİRGÜL (

1-Anlamca birbirine bağlı cümleler arasında noktalı virgül kullanılır.
Örnek: Yarın Ankara’ya gidiyorum; kardeşimi özledim.
Oda soğumuştu; sönmeye yüz tutan ocağa iki odun attı.
Çok yaşayan bilmez; çok gezen bilir.
Horoz ölür; gözü çöplükte kalır.

2-İki cümle birbirine ama fakat çünkü ancak ne var ki bu nedenle gibi bağlayıcı öğelerle bağlanıyorsa bağlaçtan önce kullanılır.
Örnek: Sofrada çeşit çeşit yemekler vardı; fakat canım hiçbirini istemiyordu.
Herkes bizi suçladı; oysa biz orada bile değildik.

3-Virgülle ayrılmış örnekleri farklı örneklerden ayırmak için konur.
Örnek: Türkiye İngiltere Azerbaycan; İstanbul Londra Bakü
Erkek çocuklarına İlker Soner; kız çocuklarına Ülker Songül isimlerini koydular.
Bir odasında sandık dolap masa; diğer odasında yatak halı kitaplık vardı.
Adana’yı Fransızlar; Urfa’yı Maraş’ı Antep’i İngilizler işgal etti.

4-Öğeler arasına virgül konmuş olan sıralı cümleler noktalı virgül ile ayrılır.
Örnek: Kısa sürede gömlekleri pantolonları ütüledi; tabakları bardakları yıkadı.
Kitaplarını defterlerini aldı; paltosunu şapkasını giydi; sokağa çıktı.
Artık konular alabildiğine genişliyor; biçim ölçü uyak önemini yitirerek siliniyor.

5-Anlamca karşıt durumları dile getiren iki cümle arasına konur.
Örnek: Halktan kopmuş bir yönetim teokrasidir; halktan yana bir yönetimse demokrasidir.
Duyguların yer aldığı ifadeler öznel; gerçekçi ve tarafsız olan ifadeler nesneldir.

İKİ NOKTA (

1-Kendisinden sonra örnek verilecek cümlelerin sonuna konur.

Uyarı: Örneğe sınırlama gelmişse nokta (.)
Örneğe sınırlama gelmemişse üç nokta konur (...)
Örnek: Son günlerde iki roman okudum: Atilla İlhan’dan “Bıçağın Ucu” ve Samim Kocagöz’den “İzmir’in İçinde”
Milli Edebiyat Akımı’nın temsilcileri şunlardır: Ömer Seyfettin Halide Edip Adıvar Ziya Gökalp Mehmet Emin Yurdakul...

2-Kendisinden sonra açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur.
Örnek: Bu kuralın dayandığı temel mantık şuydu: Türk milleti onurlu bir millet olarak ebediyyen bağımsız yaşamalıdır.
Derler: İnsanda derin bir yaradır köksüzlük;
Budur alemde hudutsuz ve hazin öksüzlük
Duvarda güzel bir söz yazılıydı: Bizler ancak birbirimizi kucaklayarak uçabilecek tek kanatlı melekleriz.

Uyarı: İki noktadan sonra gelen bölüm bir cümle oluşturuyorsa ya da cümle değerindeyse büyük harfle başlatılır. Bu işaretten sonra birtakım örnekler sıralanıyorsa örnekler küçük harfle başlatılır.

Baykam’ın bir tablosu: kavaklar iki keçi bulanıkça bir gök birkaç bulut...
İçeride değişik meslek gruplarından insanlar vardı: terzi kasap manav işçi memur bankacı...

3-Ses biliminde uzun ünlüyü göstermek için kullanılır.
Örnek: a:ile ka:til i:cat.

4-Tırnak içine alınmış alıntılardan aktarma cümlelerinden önce iki nokta kullanılır.
Örnek: Atatürk’ün Onuncu yıl Söylevi: “Ne mutlu Türk’üm diyene!” sözüyle biter.
Bir düşünür şöyle diyor: “İnsan mutlu olduğuna inanmadıkça mutlu değildir.”

Uyarı: Aktarma cümlelerinde iki nokta yerine virgül de kullanılabilir.

Örnek: Namık Kemal “Yüksel ki yerin bu yer değildir!”

5-Karşılıklı konuşmalarda konuşma çizgisinden önce iki nokta konur.
Örnek: Genç müdür ansızın parladı:
Kimse bana eksik dosya için işlem yaptıramaz! Dedi.

Polis:
-Ali Usta dükkanı arayacağız.
Ali Usta:
-Niçin?

6-Kavramlar tanımlanırken ya da açıklanırken kullanılır.
Örnek:
İsim: Varlıkları kavramları karşılayan sözcüklerdir.
Sıfat: İsmi niteleyen ve belirten sözcüklere denir.

7-Matematikte bölme işareti olarak kullanılır.
Örnek: 45:9 =5 32:2 =16

ÜÇ NOKTA (...)

1-I. Cümlenin benzer örneklerle sürdürülebileceğini anlatmak amacıyla kullanılır.
Örnek: Kimi eylemler oluş bildirir: sararmak buruşmak büyümek...
Zamirler adların yerini tutar: ben sen kimse kim ne...

2-Herhangi bir nedenle tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur.
Örnek: Her şey o kadar pahalı ki. Alçak bir gece semasında serpilmiş büyük yıldızlar... Bütün bu yıldızlar içinde bir leyleğin düşünen gagası...
Dışarıda dondurucu bir soğuk...

3-Yazıda kaba ya da çirkin bulduğumuz için yazmaktan kaçındığımız sözcük ya da sözcükleri belirtmek için de üç noktayı kullanabiliriz.
Örnek: Delikanlı karşısındakinin bu davranışına çok kızdı: “Senin...!”
Kılavuzu karga olanın burnu b...tan çıkmaz.

4-Yazı içinde açıklanmak istenmeyen sözcükler yerine de üç nokta konur. Açıklanmak istenmeyen sözcüğün ilk harfi yazıldıktan sonra da üç nokta kullanılabilir.
Örnek: Ben bu haberi ...’den işittim.
N...Kasabası’ndan yola çıktığımızda neredeyse öğle olmuştu.

5-Alıntıların baş tarafına konan üç nokta alıntının baş tarafından bir bölümünün çıkarıldığını gösterir.
Örnek: “...Dilimiz yabancı sözcüklerden arındığı gün gerçek kimliğini bulacaktır.” diyor.

6-Seslenmelerde anlatımı pekiştirmek için kullanılır.
Örnek: Gölgeler yaklaştılar. Bir adım kalınca onu kıyafetinden tanıdılar: - Koca Ali... Koca Ali!

7-Kızgınlık sonucu vurgulanmak istenen sözcüklerin arasına konur.
Örnek: Git...me...ye...ce...ğim!

8-Karşılıklı konuşmalarda cevap verilmediği zaman susulduğunu belirtmek için üç nokta kullanılır.
Örnek: - Hastalandın mı büyükanne?

Uyarı: Üç noktadan sonra yeni cümleye büyük harfle başlanır ilk cümle üç noktadan sonra devam ediyorsa büyük harf kullanma gereği yoktur.
Örnek: Borçlarını ödeyebilmek için evini arabasını arsalarını... satmak zorunda kaldı.

SORU İŞARETİ (?)

1-Soru cümlelerinden ya da soru anlamı taşıyan sözcüklerden sonra soru işareti kullanılır.
Örnek: Ne zaman tükenecek bu yollar arabacı ?
Sular mı yandı?
Neden tunca benziyor mermer?
Adınız ?
Yaşınız?
Doğum tarihiniz?
Şakaklarıma kar mı yağdı ne var?(sözde soru)
Bana bu yapılır mı? (sözde soru)

Uyarı: İçinde soru sözcüğü olduğu halde hiçbir şekilde soru anlamı taşımayan cümlelerin sonuna soru işareti konmaz.
Örnek: Neden böyle davrandığını bilmiyorum.
Kaçıncı katta oturduğunu söylemedi.
Böyle mi olacaktı diyerek çekip gitti.
Akşam oldu mu sürüler döner.

Uyarı: Anlamları birbirini tamamlayan soru cümleleri virgülle ayrılır. Soru işareti en sona konur.
Örnek: Bu saati masaya mı koyayım duvara mı asayım ?
Ruhunu karartan neydi yağmur mu yağıyordu; yoksa şimşekler mi çakıyordu ?
Çok yakından mı bu sesler çok uzaklardan mı ?
Üsküdar’dan mı Hisar’dan mı Kavaklar’dan mı ?

Uyarı: Sıralı cümlede son cümle soru anlamı taşımıyorsa soru işareti kullanılmaz.
Örnek: Niçin böyle davranıyor bir türlü anlayamadım.

2-Bir bilginin kesin olmadığını kuşku duyulduğunu anlatmak için parantez içinde soru işareti kullanılır.
Örnek: Gülşehri 14. yüzyılda (?) yaşamış bir tasavvuf şairidir.
Arkadaşımın hırsızlık yaptığını (?) söyledi.

3-Bilinmeyen yer tarih vb. durumlar için kullanılır.
Örnek: Yunus Emre (?-?)

4-Bazen söze şaşma küçümseme alay güvensizlik anlamı katmak için ilgili sözden veya cümleden sonra soru işareti konur.
Örnek: Bu büyük sanatçı (?) her romanıyla olay yaratacağa beziyor.
Burada ondan daha akıllı (?) biri var mı ki?

Uyarı: Soru işaretinden sonra büyük harfle başlanır.

ÜNLEM (!)

1-Sevinç acı korku şaşma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur.
Örnek:
Ne mutlu Türk’üm diyene!
Olmaz olsun senin gibi arkadaş!
Hey baksana sen!(seslenme)
Ey Türk Gençliği! (seslenme)
Aman! Ben ne yapayım.

Uyarı: Cümlenin başında bir ünlem varsa ünlem işareti bu ünlemden sonra da kullanılabilir. Eğer cümlenin sonunda ünlem işareti kullanılacaksa ünlem sözcüğünden sonra virgül kullanılır.
Örnek: Eyvah geliyorlar!
Of canım sıkıldı!

2-Parantez içinde kullanılan ünlem şaşma küçümseme alay etme güvensizlik anlamı verir.
Örnek: İşte şiirimizin üstadı (!) geliyor.
Bu bilim adamı (!) dil konusunda da ne kadar bilgili (!) olduğunu bu sözleriyle kanıtlıyor.

3-Okuyucunun düşüncesine bırakılmış anlamca tamamlanmamış bazı ünlem cümlelerine ünlem işaretinden sonra üç nokta işareti konur.
Örnek: Kapıyı açıp girmez mi!...

4-Soru anlamı kaybolmuş sözde soru cümlelerinin sonuna soru işareti yerine ünlem işareti konulabilir.
Örnek: Ne yaptım ben!
Şakaklarıma kar mı yağdı ne var!
Paranın lafı mı olur!

Uyarı: Ünlem işaretinden sonra büyük harf kullanılır.

KESME İŞARETİ (’

1-Özel adlara getirilen çekim ekleri kesme işareti ile ayrılır.
Örnek: Taşı toprağı altın güzel Türkiye’m
Yunus Emre’yi tüm dünya tanıyor.
Türkiye’de yaşanan deprem herkesi üzdü.
Zonguldak’ı gördüm.

Uyarı: Bazı özel isimler belirtisiz ad tamlaması şeklinde kalıplaşıp oluşmuştur. Bu tür isimlerindeki tamamlanan eki “ıiuü” kesme işareti ile ayrılmaz daha sonra gelen çekim ekleri kesme işareti ile ayrılır.
Örnek: Çankaya Köşkü’nde Süleyman Demirel’i ziyaret ettik.
Ziya Gökalp Bulvarı’nda yeni bir market açılmış.
Van Gölü’nü görmek için Van’a gittik
Bağdat Caddesi bugün çok kalabalık.
Türk Dil Kurumu’ndan farklı sesler yükseliyor.
Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dekanlığı’na
5 Ocak’ta burada olacakmış.

I. gün Osman Kütük’ün evinde toplanmışlar.

Uyarı: Dil adlarına getirilen çekim ekleri de kesme işareti ile ayrılmaz. Türkçeyi kurallarına uygun konuşmalıyız.

2-Kısaltmalara harflere eklere getirilen çekim ekleri kesme işareti ile ayrılır.
Örnek: Atatürk 1938’de öldü.
Saat 13’te buluşalım.
Alfabenin ilk harfi a’dır.
5’inci yarışmacı elendi.
Türkçede olumsuzluk eki -me -ma’dır.
Türkçede ve’nin görevi sözcükleri veya cümleleri bağlamaktır.
TDK’nin yeni dönemdeki üyeleri seçildi.

Uyarı: Küçük harfle yapılan kısaltmalara getirilen ekler sözcüğün okunuşuna göre yapılır.
Örnek: kg’dan cm’yi mm’den

Uyarı: Sonunda nokta bulunan kısaltmalar kesme işareti ile ayrılmaz.
Örnek: vb.leri mad.si Alm.dan

3-Özellikle şiirde belli ölçüyü tutturabilmek için düşürülen ünlü harfi göstermede kullanılır.
Örnek: Karac’oğlan der ki derdim büyüktür.
N’etsin? n’eylesin? n’apalım? m’ola

Uyarı: Özel adlar için ayraç içinde bir açıklama yapıldığı taktirde kesme işareti ayraçtan sonra konur.
Örnek: Yunus Emre (1247 - 1320)’nin evrenselliği tartışılmaz.

İmla Klavuzunda kesme işaretinin kullanımı ile ilgili yer alan diğer bilgiler

1-Ünvanlara gelen ekler kesme işareti ile ayrılmaz.
Örnek: Zeynep Hanıma Ahmet Mithat Efendinin

2-Yapım eki almış bazı sözcüklerden sonra gelen çekim ekleri de kesme işareti ile ayrılmaz.
Örnek: TürklüğünHrıstiyanlıktan Aydınlıdan Müslümanlıkta

Uyarı: Özel adlar yerine kullanılan “o” zamiri cümle içinde büyük harfle yazılmaz ve kendisinden sonra gelen ek kesme işareti ile ayrılmaz.
TIRNAK İŞARETİ (”

1-Başkasından veya bir yazıdan olduğu gibi aktarılan sözlerin başında ve sonunda tırnak işareti kullanılır. Tırnak içindeki söz grubu bir cümle değerinde ise cümleye uygun noktalama işareti kullanılır.
Örnek: Dil ve Tarih – Coğrafya Fakültesinin ön cephesinde Atatürk’ün: “Hayatta en hakiki mürşid ilimdir.” özdeyişi yer almaktadır.
“Ne mutlu Türk’üm diyene!” sözü her Türk’ü duygulandırır.
Bakınız şair vatanı ne güzel tarif ediyor:
“Bayrakları bayrak yapan üstündeki kandır. Toprak eğer uğrunda ölen varsa vatandır.”
“İzmir üzerine dünyada bir şehir daha yoktur!” diyor şair.
Bir düşünün “İyiliği doğal olarak tıpkı çiçeklerin koku saçtığı gibi yapmazsanız o iyilikten ne çıkar!”diyor.

Uyarı: Başka bir kimseden veya yazıdan alınan sözler az çok değişik biçimde verildiğinde bu gibi aktarmalar tırnak içinde verilmez.
Örnek: Yahya Kemal insanın dünyada hayal ettiği müddetçe yaşadığına inanırmış.

2-Özellikle belirtilmek istenen bir sözcük ya da grup tırnak içine alınır. (Belirtme sözcüklerin farklı puntolarla yazılması açık ya da koyu basılmasıyla da sağlanabilir.)
Örnek: “Osmanlıca” dillerin en güzel örneğidir.
Höyük sözü Anadolu’da “tepe” olarak geçer.

3-Cümlede geçen gazete dergi ve eser adları yazı başlıkları tırnak içine alınır.
Örnek: Servet-i Fünun Hüseyin Cahit Yalçın’ın “Edebiyat ve Hukuk” başlıklı yazısı nedeniyle kapatıldı.
Tevfik Fikret “Şermin” adlı eserini çocuklar için yazmıştır.
Gazeteniz “Star” çıktı.

Uyarı: Tırnak içindeki söze ek gelirse tırnaktan sonra gelir ve kesme işareti kullanılmaz. Siz bir de Ahmet Haşim’in “O Belde”sini okuyun.

4-Tırnak içinde verilen ve yeniden tırnağa alınması gereken bir sözü belirtilmek için tek tırnak kullanılır.
Örnek: Edebiyat öğretmeni: “ Şiirler içinde ‘ Han Duvarları’ gibisi var mı?” dedi.
Bize defterimin ilk sayfasına da yazdığım şu sözü söyledi: “İnsanları sizin için ‘sevgi adına’ bir şey yapmaya zorlamayın.”

5-Üst satırda yazılan ve alt sırada aynen tekrar edilen söz ve sözcüklerin yerine kullanılır. Tırnak işareti bu göreviyle “denden” adını alır.

Örnek: Sözcükler yapılarına göre üçe ayrılır:
Basit sözcükler
Türemiş “
Bileşik “

6-Kimi zaman küçümseme alay amacıyla da kullanılır.
Örnek: Eline bir diploma geçiren kendini “öğretmen” sanıyor.

7-Karşılıklı konuşmalarda konuşma çizgisi yerine kullanılır.
Örnek: “Kralım kızınızı oğluna ister.” “Yaa öyle mi!”

Uyarı: Tırnak içine alınan sözler bir cümle değerindeyse ve özel adsa büyük harfle başlar. Cümle kendi noktalamasını korur.

İŞARETLERİ NOKTALAMA (Kısa Çizgi)

1-Satıra sığmayan sözcükler bölünürken satır sonuna konur.
Örnek: Soğuktan mı titriyordum yoksa heyecandan üzüntüden mi bilmem

2-Ara sözleri ve ara cümleleri ayırmak için kullanılır.
Örnek: Örnek olsun diye-örnek istemez ya- söylüyorum.
Ahmet-dayımın oğlu-yakında askere gidecek.
Dostlarıma-kim ne derse desin- sırt çevirmem.
Memleketime-özlediğim yere- döneceğim.

3-Dil bilgisinde kökleri ve ekleri ayırmak için kullanılır.
Örnek: Gör-gü-süz-lük çiçek-ler-imiz kapı-cı-lık

4-Dil bilgisinde eylem kök ve gövdelerini göstermek için kullanılır.
Örnek: Dur- gör- ver- okut- taşla- yazdır-

5-Dil bilgisinde eklerin başına konur.
Örnek: -den -lık -iş -me -lı

6-Dil bilgisinde heceleri göstermek için kullanılır.
Örnek: a-raş-tır-ma bi-le-zik ku-yum-cu-luk

7-Arapça ve Farsça tamlamalarda kullanılır.
Örnek: Hakimiyet-i Milliye Tevhid-i Tedrisat Kanunu

8-Bir olayın başlangıcı ve bitişini gösteren tarihler arasında kullanılır.
Örnek: Bu savaş 1939-1956 yılları arasında olmuş.
9- Birbiriyle ilgili ülke ya da kavram isimleri arasında kullanılır.
Örnek: Türkiye-Suriye ilişkileri gergin.
Devlette yasama-yürütme-yargı organları net ayrılmalıdır.
Kulak-burun-boğaz hastalıkları yaygın

10- Matematikte çıkarma işareti olarak kullanılır.
Örnek: 100 - 80=20

Uyarı: Satır sonunda özel isim bitmiş ve ona ait ek diğer satıra geçmişse arada kısa çizgi değil kesme işareti kullanılır.
Örnek: Sizinle geçen yıl Ankara’da buluşmuştuk.

UZUN ( _ )

1-Konuşma çizgisi olarak kullanılır.
Örnek: Arabamız tutarken Erciyes’in yolunu: “Hancı dedim bildin mi Maraşlı Şeyhoğlu’nu” Gözleri uzun uzun burkuldu kaldı bende
Dedi:
- Hana sağ indi ölü çıktı geçende!
Ona:
-Benimle gelecek misin ? diye sordum.
-Hayır dedi.

2-Oyunlarda uzun çizgi konuşanın adından sonra konur.
Örnek: Sıtkı Bey – Oğlum ben kalenin teslimini düşünmüyorum. Kurtarmaya bir çare arıyorum.

Uyarı: Konuşmalar tırnak içinde verildiği zaman uzun çizgi kullanılmaz.

PARANTEZ (AYRAÇ) ( )

1-Cümlenin yapısıyla doğrudan doğruya ilgili olmayan açıklamalar için kullanılır.
Örnek: Anadolu kentleriniköylerini (köy sözünü de çekinerek yazıyorum.) gezsek bile görmek için değil kendimizi göstermek için geziyoruz.
Çocuklardan biri bir oklama (bir tatlı su balığı) yakaladı.
Akbaba (1960’ların ünlü mizah dergisi)’nin tiryakisiydik.
Saraybosna’yı ziyaret eden Avusturya Veliaht’ı Fransız Ferdinand bir Sırp tarafından öldürüldü (28 Haziran 1914).

2-Ara sözler ve ara cümleler parantez içine alınır.
Örnek: O isterse (pek ummam ya) bu sorununuzu bir telefon çözebilir.
Ayşe (sınıfın en çalışkanı) sınavı kazandı.

3-Tiyatro eserlerinde konuşanın hareketlerini durumunu açıklamak ve göstermek için kullanılır.
Örnek: ihtiyar – (Yavaş yavaş başkana yaklaşır.) Ne oluyor beyefendi ?

4-Alıntıların aktarıldığı eseri veya yazarı göstermek için kullanılır.
Örnek: Eşin var aşiyanın var baharın var ki beklerdin
Kıyameler koparmak neydi ey bülbül nedir derdin ? (Safahat)

5-Cümlede geçen herhangi bir sözcüğün eş anlamlısı parantez içinde verilir.
Örnek: Bu dizede teşbih (benzetme) yoktur.
Sıfatlar (önadlar) varlıkları niteleyen ya da belirten sözcüklerdir.

6-Satır başlarında ya da cümle içinde sıra gösteren harf ya da sayılardan sonra parantez kullanılır.
Örnek: 1)...... 2)....... 3)........

7-Yabancı sözcüklerin okunuşu parantez içinde gösterilir.
Örnek: Bacon (Beykın) ünlü bir deneme yazarıdır.

KÖŞELİ PARANTEZ [ ]

1-Parantez içinde parantez kullanılması gereken durumlarda köşeli parantez kullanılır.
Örnek: Beş Hececilerden bir olan Yusuf Ziya Ortaç ( ötekiler: Faruk Nafiz Çamlıbel [1898 - 1973] Orhan Seyfi Orhon [1890 - 1972] Halit Fahri Ozansoy [1891 - 1971] Enis Behiç Koryürek [1949 - 1981] ) bir gülmece yazarı olarak bilinir.

EĞİK ÇİZGİ ( / )

1-Tarihlerde gün ay ve yıl bildiren sayıların arasına konur.
Örnek: 23 / 11 / 1998

2-Metin içinde yan yana sıralanan dizelerin arasına konur.
Örnek: B