O'NEAL

Dünya’da İklim ve Doğal Bitki Örtüsü



Dünya’da Görülen İklim Tipleri



Bir yerde benzer sıcaklık basınç rüzgar nemlilik ve yağış özelliklerinin uzun süre etkili olmasıyla iklim tipleri belirmektedir. İklimi oluşturan bu öğelerden birinin ya da ikisinin farklı olması değişik iklim tiplerinin ortaya çıkmasına neden olur.

Dünya’da görülen iklimler sıcak kuşak iklimleri ılıman kuşak iklimleri ve soğuk kuşak iklimleri olarak üöç ana bölümde toplanır.



Sıcak Kuşak İklimleri



Sıcak Kuşak İklimlerinin Ortak Özellikleri



Yıllık sıcaklık ortalamaları 20°C’nin üstündedir.
Sıcaklık farkları Ekvator’dan uzaklaşdıkça artar.
Soğuk mevsim yoktur.
Yağış özellikleri farklılık gösterir.


Ekvatoral İklim



Ekvatoral İklimin Özellikleri



Yıllık sıcaklık ortalamasının 20°C’nin üstünde olduğu ekvatoral iklimde yıl boyunca yaz koşulları yaşanır.

Güneş ışınları yıl boyunca dik ve dike yakın açılarla geldiğinden yıllık sıcaklık farkı azdır.

Yıl boyunca yükseltici hava hareketlerine bağlı olarak konveksiyonel yağış görülür.

Yıllık yağış miktarı 2000 mm’nin üzerindedir. Her mevsimin yağışlı olduğu ekvatoral bölge akarsularının rejimleri düzenlidir ve yıl boyunca bol su taşır. Güneş ışınlarının dik geldiği Mart ve Eylül aylarında yağışlar artar. Bu nedenle ekinokslarda (21 Mart – 23 Eylül) akarsularda kabarma olur.



Konveksiyonel Yağış : Isınan havanın yükselerek soğuması ile oluşan yağışlardır.



UYARI : Ekvatoral iklimde yıllık sıcaklık farklarının az olması güneş ışınlarının yere değme açılarının az değişmesiyle günlük sıcaklık farklarının az olması ise nem oranının yüksek olmasıyla ilgilidir.



Ekvatoral İklimin Doğal Bitki Örtüsü



Yıl boyunca sıcaklık ve nem koşulları elverişli olduğundan sürekli yeşil kalabilen yayvan yapraklı ağaçlardan oluşan gür ormanlardır. Yağmur ormanları adı verilen bu ormanlardaki ağaçların boyu yağış miktarının fazla olması nedeniyle 40-60 m lere kadar çıkabilir. Ormanaltı floarası da çok zengindir.



Ormanaltı Florası : Orman örtüsü altında loş ortamda yetişen çoğunlukla ot ve sarmaşık türlerinin oluşturduğu bitki topluluğudur.



Ekvatoral İklimin Görüldüğü Yerler



10° Kuzey ve Güney enlemleri arasında

Güney Amerika’da Amazon Havzası’nda

Afrika’da Kongo Havzası’nda ve Gine Körfezi kıyılarında

Asya’da Endonezya Adaları’nda görülür.



Yazları Yağışlı Tropikal İklim (Savan)



Yıllık sıcaklık ortalaması 20°C’nin üstündedir.

Yazlar sıcak ve yağışlı kışlar sıcak ve kurak geçer

Güneş ışınlarının dik açıyla geldiği yaz aylarında konveksiyonel yağışlar görülür.

Kış aylarında subtropikal yüksek basıncın (DYB) etkisinde kaldığından kış kuraklığı belirgindir.

Yıllık yağış miktarı 1000 mm civarındadır.



UYARI : Savan ikliminde günlük sıcaklık farkları nemlilik nedeniyle yazın az kışın fazladır.



Yazları Yağışlı Tropikal İklimin (Savan İklimi) Doğal Bitki Örtüsü



Yaz yağışlarıyla yeşeren uzun boylu gür ot topluluklarıdır. Bunlara savan adı verilir. Savanlar arasında yer yer kurakçıl ağaçlar görülür. Akarsu boylarında ise galeri ormanları görülür.



Galeri Ormanları : Savanlardaki küçük akarsu boylarında görülen çoğunlukla 50-100 m genişliğinde bir akarsu ağı biçiminde uzanan ve sürekli yeşil kalabilen nemli ormanlardır. Galeri ormanları olarak adlandırılmalarının nedeni ağaçların akarsuyun üstünü bir galeri şeklinde kapatmasıdır.



Yazları Yağışlı Tropikal İklimin (Savan İklimi) Görüldüğü Yerler



10° enlemleri ile dönenceler arasında

Orta Amerika’da

Sahra Çölü ile Ekvatoral Afrika arasında

Güney Afrika’da

Güney Amerika’da

Kuzey Avustralya’da

Madagaskar’ın batısında görülür.



Muson İklimi



Muson İkliminin Özellikleri



Kış sıcaklığı 10°C - 20°C arasında değişir. Yıllık sıcaklık ortalaması 20°C nin üstündedir.

Muson rüzgarlarının etkisiyle yazlar sıcak ve bol yağışlı geçer. Kışlar ise ılık ve kuraktır.

Çoğunlukla 2000 – 5000 mm arasında değişen yıllık yağış miktarı bazı yerlerde 10000 mm’yi geçmektedir. Örneğin Hindistan’ın Çerapunçi kasabasında yıllık yağış miktarı 12000 mm’yi bulmaktadır.

Yaz aylarında orografik yağışlar görülür.



Orografik Yağışlar : Nemli hava kütlelerinin bir dağ yamacına çarparak yükselmesi sonucunda oluşan yağışlardır.



Muson İkliminin Doğal Bitki Örtüsü



Yağışın fazla olduğu yerlerde kış aylarında yapraklarını döken yayvan yapraklı ağaçlardan oluşan ormanlar görülür. Bu ormanlara muson ormanları denir.



Muson İkliminin Görüldüğü Yerler



Güney Doğu ve Güneydoğu Asya kıyılarında

Madagaskar’ın doğusunda

Avustralya’nın kuzeydoğusunda

Kuzey Amerika’nın güneydoğu kıyılarında görülür.



Çöl İklimi



Çöl İkliminin Özellikleri



Günlük ve mevsimlik sıcaklık farklarının azla olması karakteristik özelliğidir.

Yağışlar yok denecek kadar azdır.

Sıcaklık farklarının fazla olması kayaların fiziksel olarak parçalanıp ufalanmasına neden olur.

Kimyasal çözülme yetersiz olduğundan toprak oluşumu zordur.



Çöl İkliminin Doğal Bitki Örtüsü



Kuraklığa uyum sağlamış olan kurakçıl otlar ve çalılardan oluşur. Kuraklığa en iyi uyum sağlamış bitkiler gövdesinde çok miktarda su biriktirebilen kaktüslerdir. Üzerlerindeki küçük dikenler bitkinin ısı kaybını azaltmaktadır. Ayrıca yer altı sularının yüzeye çıktığı yerlerde vahalar oluşmuştur.



Vaha : Çöllerde suyun bulunduğu bitkilerin yetişebildiği insanların yerleşip barındığı yerdir. Vahalar akarsu boylarında kuyuların açıldığı yerlerde büyük su kaynakları yanında gelişmiştir.



Çöl İkliminin Görüldüğü Yerler



Asya Kıtası’nda; Arabistan Gobi Taklamakan Çöllerinde

Kuzey Amerika’da; Kaliforniya Nevada Kolorado Meksika Çöllerinde

Afrika’da; Büyük sahra Kalahari Namibya Çölleri’nde

Avustralya’da; Büyük Kum Çölü’nde

Güney Amerika’da; Atakama Çölü’nde görülür.



UYARI : Çöllerin en büyük bölümü Kuzey yarım Küre’dedir. Bu durum karaların Kuzey Yarım Küre’de Güney Yarım Küre’den daha fazla olmasının sonucudur.



Ilıman Kuşak İklimleri



Ilıman Kuşak İklimlerinin Ortak Özellikleri



Yıllık sıcaklık ortalamaları 20°C’nin altındadır.

Sıcaklık farkları belirgindir.

4 mevsim yaşanır.



Akdeniz İklimi



Akdeniz İkliminin Özellikleri



Yazları sıcak ve kurak geçer.

Yıllık ortalama sıcaklık 18°C - 20°C arasında değişir.

Yazın genişleyen subtropikal antisiklon (DYB) Akdeniz iklim bölgesinde yaz kuraklığını belirginleştirir.

Kışlar ılık ve yağışlıdır. Çünkü kış aylarında gezici alçak basınçlar cephesel yağışlara neden olur.

Yıllık ortalama yağış miktarı 600-1000 mm arasında değişir ve yağış rejimi düzensizdir.

Kar yağışı ve don olayı ender görülür.



Don Olayı : Havanın açık ve durgun olduğu kış gecelerinde aşırı ısınma nedeniyle toprak donar. Don olayı tarımsal üretime büyük ölçüde zarar verir. Karasal bölgelerde don olayı sık görülür.



Akdeniz İkliminin Doğal Bitki Örtüsü



Kısa bodur ağaç ve çalılardır. Bu bitki örtüsüne maki adı verilir. Yaz kuraklığına uyum sağladığından yaprakları genellikle sert tüylü ince ve uzundur.

Zeytin defne keçiboynuzu mersin lavanta kekik ve zakkum maki bitki topluluğu içinde yer alır.



Akdeniz İkliminin Görüldüğü Yerler



Akdeniz çevresindeki ülkelerde

Güney Portekiz kıyılarında

Afrika’da Kap Bölgesi’nde

Güneybatı Avustralya kıyılarında

Orta Şili’de

Kuzey Amerika’da Kaliforniya yöresinde

Güney Afrika Cumhuriyeti’nin Güney kıyılarında görülür.



UYARI : Akdeniz iklimi genellikle 30°-40° enlemleri arasında görülür.



Ilıman Kuşak Okyanus İklimi



Ilıman Kuşak Okyanus İkliminin Özellikleri



Orta Kuşak kıtalarının batı kıyılarında batı rüzgarlarının ve sıcak su akıntılarının etkisiyle gelişen bir iklim tipidir.

Yıllık ortalama sıcaklık 20°C’nin altındadır.

Sıcaklık farkları belirgin değildir.

Yazlar serin ve yağışlı kışlar ılık ve yağışlı geçer.

Her mevsim yağışlıdır. Sonbahar ve kış yağışları daha belirgindir.

Kar yağışı ve don olayı ender görülür.

Kış aylarında cephesel yaz aylarında hem cephesel hem de yükselim yağışları görülür.



UYARI : Okyanus ikliminin belirmesinde temel etken batı rüzgarları ve sıcak su akıntılarıdır.



Ilıman Kuşak Okyanus İkliminin Doğal Bitki Örtüsü



Yayvan ve iğne yapraklı ağaçlardan oluşan karma ormanlardır.

Yer yer çayırlar görülür.



Ilıman Kuşak Okyanus İkliminin Görüldüğü Yerler



Kuzey Amerika’nın batı ve güneydoğu kıyılarında

Güney Amerika’nın güneybatı kıyılarında

Batı Avrupa’nın Atlas Okyanusu kıyılarında

Yeni Zellanda’da

Afrika’nın güneyinde

Avustralya’nın doğusunda

Tasmanya’da görülür.



Ilıman Kuşak Karasal İklim



Ilıman Kuşak Karasal İklimin Özellikleri



Yazlar sıcak ve kurak kışlar soğuk ve kar yağışlı geçer.

Günlük ve mevsimlik sıcaklık farkları belirgindir.

En yağışlı mevsim ilkbahardır.

Don olayı sık görülür.

Sıcak çöllerin kenarlarında görülen karasal iklimde yaz mevsimi kısa sürer.



UYARI : Ilıman karasal iklimde kış aylarındaki yağış azlığı termik yüksek basıncın etkili olmasına bağlıdır. Yazın görülen yağışlar ise konveksiyoneldir.



Ilıman Kuşak Karasal İklimin Doğal Bitki Örtüsü



İlkbahar yağışlarıyla yeşeren yaz kuraklığı ile sararan kısa boylu otlardır. Bunlara step ya da bozkır denir. Steplere Kuzey Amerika’da preri Güney Amerika’da pampa adı verilir. Yüksek yerlerde yer yer iğne yapraklı ağaçlar görülür.



Ilıman Kuşak Karasal İkliminin Görüldüğü Yerler



Kuzey ve Güney Amerika’nın iç kısımlarında

Anadolu’nun iç kısımlarında

Irak’ta

İran’da

Türkistan’da

Afrika’nın iç kısımlarında

Avustralya’nın iç kısımlarında görülür.



Soğuk Kuşak İklimleri



60° - 90° enlemleri arasında görülür.

Sıcaklık yıl boyunca düşüktür.

İklimin elverişsiz olması tarımı sınırlandırmaktadır.



Soğuk Kuşak Karasal İklim



Soğuk Kuşak Karasal İklimin Özellikleri



Bu iklim iki alt bölüme ayrılır.



Yazı ve Kışı Soğuk Karasal İklim



Yıllık sıcaklık farkları belirgindir.

Yazlar soğuk yer yer serin ve kısa kışlar ise çok soğuk uzun ve karlı geçer. Kar uzun süre toprakta kalır.

En yağışlı mevsim yazdır ve konveksiyonel yağış görülür.

Sıcaklık ortalamalarının Ekvator’a doğru gidildikçe artmasına bağlı olarak bu iklim tipi değişir ve yazları sıcak karasal iklime geçilir.



Yazları Sıcak Karasal İklim



Kış sıcakları -10°C’nin altına inmez.

Yaz sıcaklıkları 20°C nin üstüne çıkar.

Yağış miktarı fazladır. İlkbahar ve yaz yağışları daha belirgindir.



Soğuk Kuşak Karasal İklimin Doğal Bitki Örtüsü



İğne yapraklı ağaçlardan oluşan ormanlardır. Bu bitki örtüsüne tayga adı verilir.

Yer yer çayırlar görülür.



Soğuk Kuşak Karasal İklimin Görüldüğü Yerler



Soğuk kuşağın yazları sıcak karasal iklimi

ABD’nin kuzeydoğusunda

Kanada’da

Kuzey Çin’de

Mançurya’da

Rusya’da

Orta Sibirya’da görülür.

Soğuk kuşağın yazları da soğuk karasal iklimi

Asya Avrupa ve Amerika kıtalarının kuzeyinde tundra ikliminin altında bir kuşak halinde görülür.



Tundra İklimi



Tundra İkliminin Özellikleri



Yazlar çok kısa ve serin geçer. Yaz sıcaklığı 10°C’nin üstüne çıkmaz.
Yıllık yağış miktarı 250 mm civarındadır.
Kışlar çok soğuk ve uzun geçer.
Toprak kış aylarında donmuş haldedir.
Yaz aylarında toprağın üst kısımlarında çözülmeler görülür ve bataklıklar oluşur.


Tundra İkliminin Doğal Bitki Örtüsü



Düşük sıcaklığa ve kuraklığa uyum sağlamış olan kısa boylu çalılar otlar ve yosunlardır.

Bu bitki örtüsüne tundra adı verilir.



Tundra İkliminin Görüldüğü Yerler



60°-70° enlemleri arasında

Asya’da

Avrupa’da

Kanada’nın kuzey kısımlarında

Güney Amerika’nın güney kısımlarında görülür.



Kutup İklimi



Kutup İkliminin Özellikleri



Sıcaklık yıl boyunca 0°C’nin altındadır.

Sıcaklığın düşük olması buharlaşmayı engellediği için yağış az ve kar biçimindedir.

Sürekli donmuş halde olan toprak kar ve buz ile kaplıdır.



Kutup İkliminin Doğal Bitki Örtüsü



Toprak sürekli kar ve buz örtüsü ile kaplı olduğu için bitki örtüsünden söz edilemez.



Kutup İkliminin Görüldüğü Yerler



Kutuplar çevresinde

Grönland’da

Antartika’da görülür.

demontol

kutup ikliminide bulurmusun acillde

demontol

lütfen

demontol

çok sewinirim