bitkiler hakkında...

**! Қ Â ĺ Π !** · 16-11-2007, 17:31

Bitkiler Alm. Pflazen (f) Fr. plante (f) İng. plants. Bulunduğu yere daha çok kökleriyle tutunarak gelişen (planktonlar hariç) ve üreyerek hayat süresini tamamladıktan sonra kuruyup ölen yosun suda yetişen bitkilere verilen ad
...Detaylı bilgi için linke tıklayınız.

mantar otsu veya ağaçsı yapıdaki canlı varlıklar. Mantar klorofil taşımayan organizma. Sınıflandırmada bitkiler alemi içinde ele alınmaları bilim adamları arasında uzun yıllar tartışma konusu olmuştur. Başka bitkilerin üzerinde parazit olarak ölü bitkilerin üzerinde çürükçül (saprofit) veya başka canlılar ile simbiyotik bir yaşam sürdürürler. Mantarların üremesi sporlar yoluyla gerçekleşir.
...Detaylı bilgi için linke tıklayınız.
canlılar (bionta)hayvanlar ve bitkiler alemi olmak üzere iki grupta incelenirler.

Bitki fotosentez le beslenme embriyon dokularının bireyin bütün yaşamı boyunca etkinliğini sürdürdüğü sınırsız büyüme özelliği hücre çeperlerinin selülozlu ve görece sert oluşu yer değiştirmeyi sağlayacak organların yokluğu nedeniyle yaşamını bulunduğu yere bağlı olarak sürdürme duyu ve sinir sistemlerinin bulunmayışı gibi temel özelliklerle tanımlanan yaşam biçimi.

Bitkiler yeryüzünde çok geniş alanlar kaplar. Yapılan hesaplara göre yeryüzünün bitki örtüsünü meydana getiren organizmalar topluca 2500 km3lük bir hacim (bir kenarı 13.5 km olan küp) kaplamaktadır. Buna karşılık hayvanlar ise 4.5 km3lük bir hacim içine sığabilmektedirler. Dolayısıyla bitkisel organizmalar hacim bakımından hayvansal organizmaların 555 katı yer kaplar.

Kara bitkileri tropik ormanlarda toprak yüzeyinden itibaren 50 metreyi aşan kalınlıkta bir örtü meydana getirirler. Orman şartlarının elverişli olmadığı bölgelerde bu örtünün kalınlığı birkaç desimetre hatta birkaç santimetreye kadar daralır. Bitkisel hayatın toprak yüzeyinin derinlerine inişi de sınırlıdır. İyi havalandırılan topraklarda bu birkaç metreyi bulur. Denizlerde ise ototrof (kendi beslek) bitkiler 100-200 metreden derine inemezler. Buna karşılık 3000 metreden derinlerde heterotrof (adrı beslek) olarak yaşayan bitkisel planktonlara rastlanır.

Bitki ve hayvanları birbirinden ayırmak kolayca mümkündür. Ancak bitkiler ve hayvanlar aleminin alt kademelerine doğru inildikçe ve bilhassa ilkel yapılı olan canlılarda farklar azalır. Tek hücreli küçük plankton organizmaları içine alan kamçılılar (flagellatae) grubunda hayvan ve bitki olarak kesin şekilde ayırt edemediğimiz canlılar bulunmaktadır. Dolayısıyle klorofil ihtiva eden ve ototrof (kendi besinini kendi yapan kendi beslek) olan kamçılılar bitkiler alemine klorofil ihtiva etmeyen ve heterotrof (besinini dışardan alan adrı beslek) olarak beslenen formları ise hayvanlar alemine dahil olunurlar.

Bitkiler ve hayvanlar arasındaki belli başlı farklar şöyle sıralanabilir:

1. Genellikle bir bitki bulunduğu yere bağlıdır ve yer değiştirmez. Hayvanlar serbestçe hareket edebilirler. Fakat hayvanlarda süngerler mercanlar gibi sabit canlılar ilkel bitkilerde de su yosunları bakteriler gibi hareketli organizmalar vardır.

2. Bitkiler ihtiva ettikleri klorofil maddesinin yardımıyle CO2 asimilasyonu (özümleme) yapar ve güneş ışığından da faydalanarak inorganik maddelerden organik maddeler imal ederler. Yani ototrofturlar. Hayvanlar ise klorofil ihtiva etmediklerinden özümleme yapamazlar. Ancak bitkiler aleminde de bakteriler mantarlar parazit ve saprofitler (çürükçül) gibi klorofil ihtiva etmeyen heterotrof organizmalar vardır. Bitkilere zarar veren canavarotu (Orabanche) küsküt (Cuscuta) önemli parazit bitkilerdir.

3. Bitki hücresi genellikle selüloz çeperden yapılmıştır. Hayvan hücrelerinde böyle bir çeper yoktur.

4. Bitkiler bölünür. Meristematik hücreleri sayesinde daima yeni dokular meydana getirip süresiz gelişme kabiliyetleri vardır. Buna karşılık hayvanlarda büyüme ve gelişme sınırlıdır ve belirli bir devre sonra durur.

5. Bitkilerde besinler genellikle yüzeyleri tarafından erimiş halde osmoz olayı yoluyla alınır. Buna karşılık hayvanlar besinlerini bir ağız vasıtasıyla alırlar ve iç kısımlarında sindirirler.

6. Bitkilerin sinir sistemi yoktur. Uyartıların iletim yolu plazma ve hormonlar vasıtası iledir. Hayvanlar aleminde ilkel formlar hariç bir sinir sistemi vardır. Gerek hayvan gerek bitkilerin müşterek özelliği ise hücrelerden meydana gelmiş olmalarıdır. Hücrenin ana maddesini ise protoplazma teşkil eder.

Gelişmiş bitkiler görev ve yapıları farklı kök gövde ve yaprak gibi kısımlarından meydana gelmektedir. İlkel bitkilerde ise su yosunlarında olduğu gibi bu kısımlara rastlanmaz ve yapıları tal adı verilen hücre topluluklarından meydana gelmiştir. Bir yere de genellikle rizoit adı verilen kökçükleri ile tutunurlar. Gelişmiş bitkilerde olduğu gibi farklılaşmış bir iletim sistemi de ihtiva etmezler.

Gelişmiş bitkileri bulunduğu yere kök adı verilen bir toprak altı organı tesbit eder. Kökler topraktan su ve suda erimiş halde bulunan tuzları alarak gövdeye iletirler. Kökler besin maddesi biriktirmek sureti ile depo organı vazifesi de görürler. Bitkiler aleminde en basit kök teşekkülü eğrelti otunda görülür. Karayosunlarında ise köke benzer uzantılar rizoit (köksü) adını alır.

Kökün başlıca özelliği klorofilsiz olması ve yaprak taşımamasıdır. Tohumdan meydana gelen kök ana kök adını alır. Ana kökten çıkan köklere de yan kök denir.

Gerek ana kök gerek yan köklerin ucunda kaliptra (yüksük) bulunur ve kökün ucundaki büyüme hücrelerini korur. Kökün ucunun biraz yukarısında emici tüyler sıralanır.

Kökler bazı bitkilerde tutunma ve su emme işi yapabilmek için derinlere kadar inerler. Kurak yerlerde yetişen bitkilerden yoncanın (Medicago) kökleri 18 m ılgın (Tamarix)ın 30 m devedikeni (Alhani) nin ise 30-40 metreye kadar indiği görülür.

Bitkinin toprak üstünde yükselen kısmı genel olarak gövde adını alır. Gövde esas-ana gövde dal ve yapraklardan meydana gelir. Bitkiler aleminde en basit gövdeye yapraklı karayosunlarında (Musci) rastlanır. İletim demetleri taşıyan tipik gövde ancak eğreltilerde (Pteridophyta) görülür. Tohumlu bitkilerde ise daha ileri bir gelişme gözlenir.

Gövde genel olarak uçtan büyür. Büyüme yaprak taslakları tarafından örtülmüş halde bulunan vejetasyon konisi tarafından sağlanır. Gövdenin uzamakta olan ucu birbiri üzerine katlanmış yapraklardan ibaret olan tomurcuklarla örtülmüş ve bu suretle dış tesirlere karşı korunmuş bulunmaktadır.

Yaprakların gövdeye bağlandığı yere düğüm (nod) ve bu düğümler arasındaki uzun yapraksız kısımlara da düğümlar arası (internod) denir. Yan dallar ve yapraklar daima düğümlerde meydana gelir.

Karanlıkta yetişen bitkilerde klorofil maddesi teşekkül etmediğinden bitkiler sarımtrak renkte olurlar. Böyle bitkilere etiyole olmuş denir.

Gövdeden çıkan dallar bazan kısa bir uzama devresinden sonra gelişmeden kalırlar. Melez sedir ve çamda iğne yapraklar kısa sürgün olan bu dallar üzerinden çıkarlar.

Uzamalarına devam eden dallar ise uzun sürgünler meydana getirirler. Köknar ve ladinde durum böyledir. Gövdeler görevlerine ve yaşama çevrelerine bağlı olarak bazı değişiklikler gösterir. Bu farklılıklara gövde metamorfozları denir. Soğan yumru (patates) çilekteki sürünücü gövdeler (stalon) ve diken gövdeler (ateş dikeni glediçya) gibi.

Bitkilerin fotosentez ¤¤¤¤ini üzerine almış önemli bir organı da yapraktır. Bazı bitkelerde az gelişmiş halde olsalar dahi daima mevcutturlar. Işıktan faydalanabilmek kolaylıkla gaz alıp vermek su ve su buharı kaybedebilmek için kitlesine göre yüzeyi fazla veya az geniş yassı diken veya iğne şeklinde klorofilce zengin ve iletim dokusu bir ağ gibi her tarafına yayılmış organlardır.

Bir yaprak ekseriya 3 kısma ayrılır:

1. Yaprak ayası (lamina)

2. Yaprak sapı (petiyol)

3. Yaprak tabanı (bazis).

Yapraklar da bitki üzerinde bulundukları yere göre değişik şekiller aldıkları gibi bulundukları ortama göre de farklılıklar gösterir. Etli yapraklar (damkoruğu) depo yapraklar (soğan) sülük yapraklar (bezelye) farklılık gösteren yapraklardır.

Bitkilerin Yapısı

Bütün organizmalarda olduğu gibi bitkilerin de taze ağırlıklarının büyük bir kısmını su teşkil eder. Su muhteviyatı gelişmiş bitkilerin yapraklarında % 80-90 bazı sulu meyvelerde % 95'e kadar yükselir. Buna karşılık odunda % 50 tohumlarda ise % 13-14'e kadar düşer. Bitkinin kuru maddesi organik ve inorganik bileşiklerden ibarettir. İnorganik bileşikler organiklere nazaran azdır.

Bitkideki inorganik maddeler karbon hidrojen oksijen fosfor azot kükürt sodyum potasyum kalsiyum mağnezyum demir gibi elementlerden ibarettir. Bir bitkinin gelişmesi için hangi elementlerin gerekli olduğunu herhangi bir elementin noksanlığının bitkinin gelişmesine nasıl etki ettiğini veya hangi hastalık arazlarına yol açtığını anlamak üzere su kültürü metodu kullanılmaktadır. Toprakta bulunan bu inorganik tuzların saf su içinde belli oranlarda eritilmesiyle sıvı bir besin ortamı hazırlanır. Böyle bir ortamın elde edilmesi için Knop ve Von der Crone reçeteler hazırlamışlardır.

Bitkilerin Büyüme ve Gelişmeleri

Büyümeyi canlı hücrede hacim artması olarak tarif edebiliriz. Farklı büyümeler sonucu bitkilerde dış ve iç şeklin kazanılmasına morfogenez denir. Aslında normal şartlar altında büyüme de bitkilerin şeklini değiştirmektedir.

Çok hücrelilerin gelişmesi hücre çoğalmasını ve hücrenin büyümesini gerektirir. Yeni husule gelen hücrelerin büyümesini farklılaşma izler. Yani hücreler bir iş bölümü yaparlar. Bu da dokuların ve organların şekil almasıyla sonuçlanır. Büyüme ve gelişme esas itibariyle ferdin genotipi (genetik yapısı) tarafından kontrol edilmekte fakat ona dış şartlar da etki etmektedir.

Bitkilerin Üremeleri

Bütün canlıların başlıca özelliklerinden biri de kendilerine şekil ve fonksiyon bakımından benzeyen fertler bırakmaları yani üremeleridir. Bu esas fertten ayrılan üreme hücrelerinin veya çokhücreli parçaların gelişerek yeni fertler hasıl etmeleri ile olur.

Canlılarda üreme başlıca iki tarzdadır: Eşeysiz üreme (A¤¤¤¤üel üreme) eşeyli üreme (¤¤¤¤üel üreme).

1. Eşeysiz üreme: Bitkiden ayrılan tek hücreler veya çok hücreli kısımlar harhangi bir tarzda birleşmeye lüzum göstermeden gelişerek yeni fertler verirler. Tek hücrelilerde hücre bölünmesi (enine-boyuna) tomurcuklanma veya sporlanma; çok hücrelilerde serbest hale geçen münferit hücreler veya fazla hücreli organlar ile olur.

Eşeysiz üreme iki kısma ayrılır:

a) Sporlu üreme: Üreme bitkiden ayrılan ve gelişerek doğrudan doğruya bir bitki (fert) verme yeteneğinde olan eşeysiz üreme hücreleri (sporlar) ile olur.

b) Vegatif üreme: Üreme basit hücre bölünmeleri veya ana bitkiden ayrılan ve bağımsız fertler halinde gelişen vegatif kısımlarla (bitkinin üremeye müteallik olmayan dal kök yaprak gibi kısımları) olur.

2. Eşeyli üreme: Aynı veya farklı iki fertten hasıl olan cinsiyet bakımından farklı iki üreme hücresi veya nukleusun yani çekirdeğin birleşip gelişmesiyle olur. Eşeyli üreme hücreleri gamet; iki gametin birleşmesi olayı (döllenme) neticesinde hasıl olan hücre veya nukleus (çekirdek) zigot adını alır.

Gametler çeperi bulunmayan çıplak hücrelerdir ve tek başına gelişip yeni birer bitki (fert) haline gelmezler. Buna karşılık eşeysiz üremede sporların birleşmeye lüzum göstermeden çimlenerek doğrudan doğruya yeni bir bitki meydana getirmekte oldukları görülür.

Gametleri meydana getiren fertlere veya döllere gametofit denir. İçinde gametlerin teşekkül ettiği hücre veya hücre toplulukları ise gametang (gamet kesesi) adını alırlar. Mayoz bölümesi sonunda meydana gelen gametlere de kısaca gon denir. Eşeyli üremede görülen tipler şunlardır: Avtogami izogami anizogami ovagami gamatongiyogami somatogami.

Çiçekli (tohumlu) bitkelerde üreme organı çiçektir. Döllenme (tozlaşma) ve meyva oluşumu burada meydana gelir. Bitkinin tozlaşması çeşitli şekillerde olmaktadır. Bu da dış kuvvetlerin yardımıyle (mesela rüzgarla suyla hayvanlarla kuş- karınca-memeli havyanlar ve insanlar veya kendiliğinden tohumları çevreye saçarak) olur.

Bitkilerde Yaşama ve Geçinme Şekilleri

Yaşama ve geçinme şekli bakımından bitkileri bir kaç gruba ayırmak mümkündür:

Ototrof bitkiler: Kökleri ile veya kök ¤¤¤¤ini görebilen organları sayesinde yaşadığı ortamdan ham besin suyunu alabilen bütün yeşil bitkiler fotosentez ile kendileri ve diğer canlılar için gerekli organik bileşikleri yaparlar. Bu olaya ototrofluk böyle bitkilere ototrof bitkiler denir.

Parazit bitkiler: Birçok bitkiler beslenmeleri için gerekli besinleri başka bitkilerden alırlar. Küçük kök veya çekmene benzeyen özel uzantılarıyla kendilerini bazı bitkilere tesbit ederek besinlerini emerler. Böyle bitkilere “asalak” veya “parazit bitkiler” sömürdükleri bitkiye de “konak” denir. Mesela canavar otu (Orabanche) küskuta (Cuscuta) ökse otu (Viscum) parazit bitkilerdir. Ökse otu yapraklarıyla fotosentez de yaptığından yarı parazit kabul edilir.

Simbiyont bitkiler: Simbiosis ortak yaşama demektir. Böyle bir halde farklı türlere ait iki fert bir birlik halinde yaşamaktadır. Bazı bakımlardan birbirlerine fayda sağlar. Simbiyont bitkilere en iyi örnek olarak alg ve mantar birliğinden meydana gelen likenleri verebiliriz.

Saprofit (Çürükçül) bitkiler: Saprofitlik heterotrofluğun (adrı beslek) bir çeşididir. Bakteriler ve mantarlar arasında saprofit yaşayanlar pek çoktur. Ekmek peynir gibi besin maddeleri üzerinde küf yaparak gelişen Penicillium ve Aspergillus saprofit mantarlardır. Bunlar hayatlarını sürdürmek için hayvan veya bitki ölüleri yahut canlıların boşaltım maddelerinden yararlanırlar. Enzimler hasıl ederek üzerinde yaşadıkları bileşikleri hücrelerine alabilecekleri ufak moleküllere çevirirler veya bu çevirmelerden hasıl olan enerjiyi kullanırlar. Böyle canlılar devamlı olarak ölü organizmaları kokuşturur ve ayrıştırırlar. Ölmüş veya kokuşmuş organik maddeler üzerinde yaşayan saprofit bitkilere “çürükçül bitkiler” de denir. Saprofitler salgılarıyla organik maddeleri inorganik maddelere dönüştürürler. Tarla mantarı küfler ve bazı bakteriler saprofittir.

Böcek yiyen (Böcekçil-insektivor) bitkiler: Bu bitkiler diğer yeşil bitkiler gibi fotosentez yaparlar. Toprakta bulunan inorganik azot bileşiklerini alarak kullanırlar. Topraktaki azot bileşikleri ihtiyaca yetmediği zaman da ufak böcekleri yakalayarak sindirim özsuları ile eritir ve onun organik azot birleşiklerinden faydalanırlar.

Yani böcek kapan bitkiler bu yolu bir emniyet olarak kullanmaktadırlar.

Böcekçil bitkilerde böceklerin yakalanması için yaprakları özel değişikliklere uğramış bitkinin cinsine göre fark gösteren kapan tertibatları meydana gelmiştir. Nepenthes'te bu kapan ibrik şeklindedir. Bu ibriğin ağzında dolaşırken kayarak dibine düşen böcekler oradaki sıvı içinde boğulurlar ve ibriğin içini döşeyen bez hücrelerinin salgısı olan protein enzimlerinin etkisiyle eritilir ve sonra emilirler.

Drosera'da yaprak kenarları tentakül denen saplı bezlerle donanmıştır. Bezler yapışkan bir sıvı salarlar. Kokulu maddelerle cezbedilen böcekler bu sıvıya dokununca yapışırlar. Etraftaki tentaküller üzerine kapanır ve böcek hapsolur sonra gene sindirim özsuları ile eritilerek emilir. Geride sadece kitin örtü kalır.

Dionea'da yaprağın orta damarı bir menteşe ¤¤¤¤ini görür. Onun etrafında yaprağın iki yarısı üst üste kapanır ve kenardaki dişler birbirine girer. Bunu böceğin eritilme ve emilme işlemleri izler.

Bitkilerin Sınıflandırılması

Bitkilerin sınıflandırılmaları sistematikçiler tarafından farklı farklı ele alınmaktaysa da genel olarak çiçekli (tohumlu) ve çiçeksiz (tohumsuz) bitkiler olarak ikiye ayırmak mümkündür. Bunun yanında her iki grubu ihtiva etmek üzere bitkiler alemi 7 bölüme ayrılarak incelenebilmektedir: 1) Bölünür bitkiler (bakteriler virüsler mavi-yeşil algler) 2) Su yosunları (algler) 3) Mantarlar (fungi) 4) Karayosunları 5) Likenler 6) Eğreltiler 7) Tohumlu (çiçekli) bitkiler

Bunlar da kendi aralarında sınıflara takım veya familyalara ayrılmaktadır.

BİTKİLER ALEMİ (Bkz. Botanik)

BİTLER (Anoplura=Siphunculata);

Alm. läuse Fr. pous İng. Lice. Familyası: Hayvansal bitler (Pediculidae). Yaşadığı yerler: Kuş memeli hayvan ve insanların derileri üzerinde parazit olarak. Özellikleri: 2-3 mm boyunda yassı vücutlu kanatsız böcekler. Ağız yapıları delici emici yapıda. Kıllara tutunmak için ayak uçları çengel tırnaklı. Ömrü: 1 ay kadardır. Çeşitleri: Baş kıl elbise at köpek biti en çok bilinenleridir.

Eklembacaklılar (Arthropoda) şubesinin böcekler (İnsecta) sınıfının bir takımı. Bitlerde metamorfoz (biçim ve yapı değişmeleri) bulunmaz. Yumurtadan çıkan yavrular ergine benzerler. Onlar gibi kan emerler. Kuşlarda yaşayanlara “ısıran bitler” denir. Her kuş türüne musallat olan bir iki bit türü vardır. Memelilerde asalak olarak yaşayanlar; insanlar maymunlar toynaklı memeliler (at koyun sığır vs.) kemiriciler (tavşanlar fareler vs.) etçil memelilerden bazıları (köpek kurt morslar) üzerinde barınırlar. İnsanlar üzerinde yaşayan bitler üç türlüdür:

Baş biti (Pediculus capitis): 2-3 mm boyunda olup insanların başında yaşar. Dişisi halk arasında sirke denilen yumurtalarını özellikle ense ve kulak arkası saç kıllarının diplerine kitin kılıfı ile tek tek yapıştırır. Yavrular 2-3 haftada ergin hale gelirler. Fazla yaygın bir türdür.

Kıl biti (Phthirius pubis): Baş hariç vücudun sakal göğüs gibi diğer kıllı yerlerinde barınır. Kıl diplerine gömülü olarak görülür. Fazla kaşınmaya sebeb olur. 1-15 mm uzunluktadır.

Elbise biti (Pediculus vestimenti): Vücudun tüysüz veya az tüylü yerlerinde yaşadığından “vücut biti” de denir. 3-4 mm boyundadır. Yumurtalarını çamaşırların kıvrımlı yerlerine yapıştırır. Tifüs hastalığını yaydığından çok tehlikeli bir asalaktır. Tifüs mikrobu bitin barsağında çoğalıp dışkısı ile insana bulaşır.

Bitki özünü emen bitki bitleri hayvansal bitlerden ayrıdır. (Bkz. Yaprak Bitleri)

Ağaç kabukları taş ve kitaplar arasında yaşayan kitap bitleri (Psocoptera) de ayrı bir grup olup ağız yapıları çiğneyici tiptedir. Bunlar kitap yaprağı yosun mantar ve polen (çiçek tozu) ile beslenir. Kanatlı ve kanatsız olanları vardır.

Kaynak: Rehber Ansiklopedisi

**formula one** · 20-01-2008, 20:06

paylaşımın için teşekkürler.

Konu Seçenekleri
Yazdırılabilir Sümü Göster Sayfayı E-Mail'le gönder
Modları Göster
Normal Mod Ağaç Modununa Geç Otomatik Konu Moduna Geç

Okuduğunuz Konuya Benzer Konular
Konu	Konuyu Açan	Forum	Cevaplar	Son Mesaj
PFDK ceza yağdırdı!	PRENS_HECTOR	Spor Haberleri	4	27-08-2008 13:17
Türk Ceza Kanunu	O'NEAL	Çöp Forum	4	31-05-2008 19:42
Sigortacılık Kanunu	O'NEAL	Hukuk	0	14-10-2007 17:34
Türk Ceza Kanunu...	-BAŞŞAD-	Hukuk	2	14-05-2007 14:39
PFDK'dan Uslu ve Özdemir'e ceza	BaSKeTBaLLeR	Futbol Bölümü	1	20-04-2007 15:36

16-11-2007, 17:31	#1 (permalink)
! Қ Â ĺ Π !	bitkiler hakkında... Bitkiler Alm. Pflazen (f) Fr. plante (f) İng. plants. Bulunduğu yere daha çok kökleriyle tutunarak gelişen (planktonlar hariç) ve üreyerek hayat süresini tamamladıktan sonra kuruyup ölen yosun suda yetişen bitkilere verilen ad ...Detaylı bilgi için linke tıklayınız. mantar otsu veya ağaçsı yapıdaki canlı varlıklar. Mantar klorofil taşımayan organizma. Sınıflandırmada bitkiler alemi içinde ele alınmaları bilim adamları arasında uzun yıllar tartışma konusu olmuştur. Başka bitkilerin üzerinde parazit olarak ölü bitkilerin üzerinde çürükçül (saprofit) veya başka canlılar ile simbiyotik bir yaşam sürdürürler. Mantarların üremesi sporlar yoluyla gerçekleşir. ...Detaylı bilgi için linke tıklayınız. canlılar (bionta)hayvanlar ve bitkiler alemi olmak üzere iki grupta incelenirler. Bitki fotosentez le beslenme embriyon dokularının bireyin bütün yaşamı boyunca etkinliğini sürdürdüğü sınırsız büyüme özelliği hücre çeperlerinin selülozlu ve görece sert oluşu yer değiştirmeyi sağlayacak organların yokluğu nedeniyle yaşamını bulunduğu yere bağlı olarak sürdürme duyu ve sinir sistemlerinin bulunmayışı gibi temel özelliklerle tanımlanan yaşam biçimi. Bitkiler yeryüzünde çok geniş alanlar kaplar. Yapılan hesaplara göre yeryüzünün bitki örtüsünü meydana getiren organizmalar topluca 2500 km3lük bir hacim (bir kenarı 13.5 km olan küp) kaplamaktadır. Buna karşılık hayvanlar ise 4.5 km3lük bir hacim içine sığabilmektedirler. Dolayısıyla bitkisel organizmalar hacim bakımından hayvansal organizmaların 555 katı yer kaplar. Kara bitkileri tropik ormanlarda toprak yüzeyinden itibaren 50 metreyi aşan kalınlıkta bir örtü meydana getirirler. Orman şartlarının elverişli olmadığı bölgelerde bu örtünün kalınlığı birkaç desimetre hatta birkaç santimetreye kadar daralır. Bitkisel hayatın toprak yüzeyinin derinlerine inişi de sınırlıdır. İyi havalandırılan topraklarda bu birkaç metreyi bulur. Denizlerde ise ototrof (kendi beslek) bitkiler 100-200 metreden derine inemezler. Buna karşılık 3000 metreden derinlerde heterotrof (adrı beslek) olarak yaşayan bitkisel planktonlara rastlanır. Bitki ve hayvanları birbirinden ayırmak kolayca mümkündür. Ancak bitkiler ve hayvanlar aleminin alt kademelerine doğru inildikçe ve bilhassa ilkel yapılı olan canlılarda farklar azalır. Tek hücreli küçük plankton organizmaları içine alan kamçılılar (flagellatae) grubunda hayvan ve bitki olarak kesin şekilde ayırt edemediğimiz canlılar bulunmaktadır. Dolayısıyle klorofil ihtiva eden ve ototrof (kendi besinini kendi yapan kendi beslek) olan kamçılılar bitkiler alemine klorofil ihtiva etmeyen ve heterotrof (besinini dışardan alan adrı beslek) olarak beslenen formları ise hayvanlar alemine dahil olunurlar. Bitkiler ve hayvanlar arasındaki belli başlı farklar şöyle sıralanabilir: 1. Genellikle bir bitki bulunduğu yere bağlıdır ve yer değiştirmez. Hayvanlar serbestçe hareket edebilirler. Fakat hayvanlarda süngerler mercanlar gibi sabit canlılar ilkel bitkilerde de su yosunları bakteriler gibi hareketli organizmalar vardır. 2. Bitkiler ihtiva ettikleri klorofil maddesinin yardımıyle CO2 asimilasyonu (özümleme) yapar ve güneş ışığından da faydalanarak inorganik maddelerden organik maddeler imal ederler. Yani ototrofturlar. Hayvanlar ise klorofil ihtiva etmediklerinden özümleme yapamazlar. Ancak bitkiler aleminde de bakteriler mantarlar parazit ve saprofitler (çürükçül) gibi klorofil ihtiva etmeyen heterotrof organizmalar vardır. Bitkilere zarar veren canavarotu (Orabanche) küsküt (Cuscuta) önemli parazit bitkilerdir. 3. Bitki hücresi genellikle selüloz çeperden yapılmıştır. Hayvan hücrelerinde böyle bir çeper yoktur. 4. Bitkiler bölünür. Meristematik hücreleri sayesinde daima yeni dokular meydana getirip süresiz gelişme kabiliyetleri vardır. Buna karşılık hayvanlarda büyüme ve gelişme sınırlıdır ve belirli bir devre sonra durur. 5. Bitkilerde besinler genellikle yüzeyleri tarafından erimiş halde osmoz olayı yoluyla alınır. Buna karşılık hayvanlar besinlerini bir ağız vasıtasıyla alırlar ve iç kısımlarında sindirirler. 6. Bitkilerin sinir sistemi yoktur. Uyartıların iletim yolu plazma ve hormonlar vasıtası iledir. Hayvanlar aleminde ilkel formlar hariç bir sinir sistemi vardır. Gerek hayvan gerek bitkilerin müşterek özelliği ise hücrelerden meydana gelmiş olmalarıdır. Hücrenin ana maddesini ise protoplazma teşkil eder. Gelişmiş bitkiler görev ve yapıları farklı kök gövde ve yaprak gibi kısımlarından meydana gelmektedir. İlkel bitkilerde ise su yosunlarında olduğu gibi bu kısımlara rastlanmaz ve yapıları tal adı verilen hücre topluluklarından meydana gelmiştir. Bir yere de genellikle rizoit adı verilen kökçükleri ile tutunurlar. Gelişmiş bitkilerde olduğu gibi farklılaşmış bir iletim sistemi de ihtiva etmezler. Gelişmiş bitkileri bulunduğu yere kök adı verilen bir toprak altı organı tesbit eder. Kökler topraktan su ve suda erimiş halde bulunan tuzları alarak gövdeye iletirler. Kökler besin maddesi biriktirmek sureti ile depo organı vazifesi de görürler. Bitkiler aleminde en basit kök teşekkülü eğrelti otunda görülür. Karayosunlarında ise köke benzer uzantılar rizoit (köksü) adını alır. Kökün başlıca özelliği klorofilsiz olması ve yaprak taşımamasıdır. Tohumdan meydana gelen kök ana kök adını alır. Ana kökten çıkan köklere de yan kök denir. Gerek ana kök gerek yan köklerin ucunda kaliptra (yüksük) bulunur ve kökün ucundaki büyüme hücrelerini korur. Kökün ucunun biraz yukarısında emici tüyler sıralanır. Kökler bazı bitkilerde tutunma ve su emme işi yapabilmek için derinlere kadar inerler. Kurak yerlerde yetişen bitkilerden yoncanın (Medicago) kökleri 18 m ılgın (Tamarix)ın 30 m devedikeni (Alhani) nin ise 30-40 metreye kadar indiği görülür. Bitkinin toprak üstünde yükselen kısmı genel olarak gövde adını alır. Gövde esas-ana gövde dal ve yapraklardan meydana gelir. Bitkiler aleminde en basit gövdeye yapraklı karayosunlarında (Musci) rastlanır. İletim demetleri taşıyan tipik gövde ancak eğreltilerde (Pteridophyta) görülür. Tohumlu bitkilerde ise daha ileri bir gelişme gözlenir. Gövde genel olarak uçtan büyür. Büyüme yaprak taslakları tarafından örtülmüş halde bulunan vejetasyon konisi tarafından sağlanır. Gövdenin uzamakta olan ucu birbiri üzerine katlanmış yapraklardan ibaret olan tomurcuklarla örtülmüş ve bu suretle dış tesirlere karşı korunmuş bulunmaktadır. Yaprakların gövdeye bağlandığı yere düğüm (nod) ve bu düğümler arasındaki uzun yapraksız kısımlara da düğümlar arası (internod) denir. Yan dallar ve yapraklar daima düğümlerde meydana gelir. Karanlıkta yetişen bitkilerde klorofil maddesi teşekkül etmediğinden bitkiler sarımtrak renkte olurlar. Böyle bitkilere etiyole olmuş denir. Gövdeden çıkan dallar bazan kısa bir uzama devresinden sonra gelişmeden kalırlar. Melez sedir ve çamda iğne yapraklar kısa sürgün olan bu dallar üzerinden çıkarlar. Uzamalarına devam eden dallar ise uzun sürgünler meydana getirirler. Köknar ve ladinde durum böyledir. Gövdeler görevlerine ve yaşama çevrelerine bağlı olarak bazı değişiklikler gösterir. Bu farklılıklara gövde metamorfozları denir. Soğan yumru (patates) çilekteki sürünücü gövdeler (stalon) ve diken gövdeler (ateş dikeni glediçya) gibi. Bitkilerin fotosentez ¤¤¤¤ini üzerine almış önemli bir organı da yapraktır. Bazı bitkelerde az gelişmiş halde olsalar dahi daima mevcutturlar. Işıktan faydalanabilmek kolaylıkla gaz alıp vermek su ve su buharı kaybedebilmek için kitlesine göre yüzeyi fazla veya az geniş yassı diken veya iğne şeklinde klorofilce zengin ve iletim dokusu bir ağ gibi her tarafına yayılmış organlardır. Bir yaprak ekseriya 3 kısma ayrılır: 1. Yaprak ayası (lamina) 2. Yaprak sapı (petiyol) 3. Yaprak tabanı (bazis). Yapraklar da bitki üzerinde bulundukları yere göre değişik şekiller aldıkları gibi bulundukları ortama göre de farklılıklar gösterir. Etli yapraklar (damkoruğu) depo yapraklar (soğan) sülük yapraklar (bezelye) farklılık gösteren yapraklardır. Bitkilerin Yapısı Bütün organizmalarda olduğu gibi bitkilerin de taze ağırlıklarının büyük bir kısmını su teşkil eder. Su muhteviyatı gelişmiş bitkilerin yapraklarında % 80-90 bazı sulu meyvelerde % 95'e kadar yükselir. Buna karşılık odunda % 50 tohumlarda ise % 13-14'e kadar düşer. Bitkinin kuru maddesi organik ve inorganik bileşiklerden ibarettir. İnorganik bileşikler organiklere nazaran azdır. Bitkideki inorganik maddeler karbon hidrojen oksijen fosfor azot kükürt sodyum potasyum kalsiyum mağnezyum demir gibi elementlerden ibarettir. Bir bitkinin gelişmesi için hangi elementlerin gerekli olduğunu herhangi bir elementin noksanlığının bitkinin gelişmesine nasıl etki ettiğini veya hangi hastalık arazlarına yol açtığını anlamak üzere su kültürü metodu kullanılmaktadır. Toprakta bulunan bu inorganik tuzların saf su içinde belli oranlarda eritilmesiyle sıvı bir besin ortamı hazırlanır. Böyle bir ortamın elde edilmesi için Knop ve Von der Crone reçeteler hazırlamışlardır. Bitkilerin Büyüme ve Gelişmeleri Büyümeyi canlı hücrede hacim artması olarak tarif edebiliriz. Farklı büyümeler sonucu bitkilerde dış ve iç şeklin kazanılmasına morfogenez denir. Aslında normal şartlar altında büyüme de bitkilerin şeklini değiştirmektedir. Çok hücrelilerin gelişmesi hücre çoğalmasını ve hücrenin büyümesini gerektirir. Yeni husule gelen hücrelerin büyümesini farklılaşma izler. Yani hücreler bir iş bölümü yaparlar. Bu da dokuların ve organların şekil almasıyla sonuçlanır. Büyüme ve gelişme esas itibariyle ferdin genotipi (genetik yapısı) tarafından kontrol edilmekte fakat ona dış şartlar da etki etmektedir. Bitkilerin Üremeleri Bütün canlıların başlıca özelliklerinden biri de kendilerine şekil ve fonksiyon bakımından benzeyen fertler bırakmaları yani üremeleridir. Bu esas fertten ayrılan üreme hücrelerinin veya çokhücreli parçaların gelişerek yeni fertler hasıl etmeleri ile olur. Canlılarda üreme başlıca iki tarzdadır: Eşeysiz üreme (A¤¤¤¤üel üreme) eşeyli üreme (¤¤¤¤üel üreme). 1. Eşeysiz üreme: Bitkiden ayrılan tek hücreler veya çok hücreli kısımlar harhangi bir tarzda birleşmeye lüzum göstermeden gelişerek yeni fertler verirler. Tek hücrelilerde hücre bölünmesi (enine-boyuna) tomurcuklanma veya sporlanma; çok hücrelilerde serbest hale geçen münferit hücreler veya fazla hücreli organlar ile olur. Eşeysiz üreme iki kısma ayrılır: a) Sporlu üreme: Üreme bitkiden ayrılan ve gelişerek doğrudan doğruya bir bitki (fert) verme yeteneğinde olan eşeysiz üreme hücreleri (sporlar) ile olur. b) Vegatif üreme: Üreme basit hücre bölünmeleri veya ana bitkiden ayrılan ve bağımsız fertler halinde gelişen vegatif kısımlarla (bitkinin üremeye müteallik olmayan dal kök yaprak gibi kısımları) olur. 2. Eşeyli üreme: Aynı veya farklı iki fertten hasıl olan cinsiyet bakımından farklı iki üreme hücresi veya nukleusun yani çekirdeğin birleşip gelişmesiyle olur. Eşeyli üreme hücreleri gamet; iki gametin birleşmesi olayı (döllenme) neticesinde hasıl olan hücre veya nukleus (çekirdek) zigot adını alır. Gametler çeperi bulunmayan çıplak hücrelerdir ve tek başına gelişip yeni birer bitki (fert) haline gelmezler. Buna karşılık eşeysiz üremede sporların birleşmeye lüzum göstermeden çimlenerek doğrudan doğruya yeni bir bitki meydana getirmekte oldukları görülür. Gametleri meydana getiren fertlere veya döllere gametofit denir. İçinde gametlerin teşekkül ettiği hücre veya hücre toplulukları ise gametang (gamet kesesi) adını alırlar. Mayoz bölümesi sonunda meydana gelen gametlere de kısaca gon denir. Eşeyli üremede görülen tipler şunlardır: Avtogami izogami anizogami ovagami gamatongiyogami somatogami. Çiçekli (tohumlu) bitkelerde üreme organı çiçektir. Döllenme (tozlaşma) ve meyva oluşumu burada meydana gelir. Bitkinin tozlaşması çeşitli şekillerde olmaktadır. Bu da dış kuvvetlerin yardımıyle (mesela rüzgarla suyla hayvanlarla kuş- karınca-memeli havyanlar ve insanlar veya kendiliğinden tohumları çevreye saçarak) olur. Bitkilerde Yaşama ve Geçinme Şekilleri Yaşama ve geçinme şekli bakımından bitkileri bir kaç gruba ayırmak mümkündür: Ototrof bitkiler: Kökleri ile veya kök ¤¤¤¤ini görebilen organları sayesinde yaşadığı ortamdan ham besin suyunu alabilen bütün yeşil bitkiler fotosentez ile kendileri ve diğer canlılar için gerekli organik bileşikleri yaparlar. Bu olaya ototrofluk böyle bitkilere ototrof bitkiler denir. Parazit bitkiler: Birçok bitkiler beslenmeleri için gerekli besinleri başka bitkilerden alırlar. Küçük kök veya çekmene benzeyen özel uzantılarıyla kendilerini bazı bitkilere tesbit ederek besinlerini emerler. Böyle bitkilere “asalak” veya “parazit bitkiler” sömürdükleri bitkiye de “konak” denir. Mesela canavar otu (Orabanche) küskuta (Cuscuta) ökse otu (Viscum) parazit bitkilerdir. Ökse otu yapraklarıyla fotosentez de yaptığından yarı parazit kabul edilir. Simbiyont bitkiler: Simbiosis ortak yaşama demektir. Böyle bir halde farklı türlere ait iki fert bir birlik halinde yaşamaktadır. Bazı bakımlardan birbirlerine fayda sağlar. Simbiyont bitkilere en iyi örnek olarak alg ve mantar birliğinden meydana gelen likenleri verebiliriz. Saprofit (Çürükçül) bitkiler: Saprofitlik heterotrofluğun (adrı beslek) bir çeşididir. Bakteriler ve mantarlar arasında saprofit yaşayanlar pek çoktur. Ekmek peynir gibi besin maddeleri üzerinde küf yaparak gelişen Penicillium ve Aspergillus saprofit mantarlardır. Bunlar hayatlarını sürdürmek için hayvan veya bitki ölüleri yahut canlıların boşaltım maddelerinden yararlanırlar. Enzimler hasıl ederek üzerinde yaşadıkları bileşikleri hücrelerine alabilecekleri ufak moleküllere çevirirler veya bu çevirmelerden hasıl olan enerjiyi kullanırlar. Böyle canlılar devamlı olarak ölü organizmaları kokuşturur ve ayrıştırırlar. Ölmüş veya kokuşmuş organik maddeler üzerinde yaşayan saprofit bitkilere “çürükçül bitkiler” de denir. Saprofitler salgılarıyla organik maddeleri inorganik maddelere dönüştürürler. Tarla mantarı küfler ve bazı bakteriler saprofittir. Böcek yiyen (Böcekçil-insektivor) bitkiler: Bu bitkiler diğer yeşil bitkiler gibi fotosentez yaparlar. Toprakta bulunan inorganik azot bileşiklerini alarak kullanırlar. Topraktaki azot bileşikleri ihtiyaca yetmediği zaman da ufak böcekleri yakalayarak sindirim özsuları ile eritir ve onun organik azot birleşiklerinden faydalanırlar. Yani böcek kapan bitkiler bu yolu bir emniyet olarak kullanmaktadırlar. Böcekçil bitkilerde böceklerin yakalanması için yaprakları özel değişikliklere uğramış bitkinin cinsine göre fark gösteren kapan tertibatları meydana gelmiştir. Nepenthes'te bu kapan ibrik şeklindedir. Bu ibriğin ağzında dolaşırken kayarak dibine düşen böcekler oradaki sıvı içinde boğulurlar ve ibriğin içini döşeyen bez hücrelerinin salgısı olan protein enzimlerinin etkisiyle eritilir ve sonra emilirler. Drosera'da yaprak kenarları tentakül denen saplı bezlerle donanmıştır. Bezler yapışkan bir sıvı salarlar. Kokulu maddelerle cezbedilen böcekler bu sıvıya dokununca yapışırlar. Etraftaki tentaküller üzerine kapanır ve böcek hapsolur sonra gene sindirim özsuları ile eritilerek emilir. Geride sadece kitin örtü kalır. Dionea'da yaprağın orta damarı bir menteşe ¤¤¤¤ini görür. Onun etrafında yaprağın iki yarısı üst üste kapanır ve kenardaki dişler birbirine girer. Bunu böceğin eritilme ve emilme işlemleri izler. Bitkilerin Sınıflandırılması Bitkilerin sınıflandırılmaları sistematikçiler tarafından farklı farklı ele alınmaktaysa da genel olarak çiçekli (tohumlu) ve çiçeksiz (tohumsuz) bitkiler olarak ikiye ayırmak mümkündür. Bunun yanında her iki grubu ihtiva etmek üzere bitkiler alemi 7 bölüme ayrılarak incelenebilmektedir: 1) Bölünür bitkiler (bakteriler virüsler mavi-yeşil algler) 2) Su yosunları (algler) 3) Mantarlar (fungi) 4) Karayosunları 5) Likenler 6) Eğreltiler 7) Tohumlu (çiçekli) bitkiler Bunlar da kendi aralarında sınıflara takım veya familyalara ayrılmaktadır. BİTKİLER ALEMİ (Bkz. Botanik) BİTLER (Anoplura=Siphunculata); Alm. läuse Fr. pous İng. Lice. Familyası: Hayvansal bitler (Pediculidae). Yaşadığı yerler: Kuş memeli hayvan ve insanların derileri üzerinde parazit olarak. Özellikleri: 2-3 mm boyunda yassı vücutlu kanatsız böcekler. Ağız yapıları delici emici yapıda. Kıllara tutunmak için ayak uçları çengel tırnaklı. Ömrü: 1 ay kadardır. Çeşitleri: Baş kıl elbise at köpek biti en çok bilinenleridir. Eklembacaklılar (Arthropoda) şubesinin böcekler (İnsecta) sınıfının bir takımı. Bitlerde metamorfoz (biçim ve yapı değişmeleri) bulunmaz. Yumurtadan çıkan yavrular ergine benzerler. Onlar gibi kan emerler. Kuşlarda yaşayanlara “ısıran bitler” denir. Her kuş türüne musallat olan bir iki bit türü vardır. Memelilerde asalak olarak yaşayanlar; insanlar maymunlar toynaklı memeliler (at koyun sığır vs.) kemiriciler (tavşanlar fareler vs.) etçil memelilerden bazıları (köpek kurt morslar) üzerinde barınırlar. İnsanlar üzerinde yaşayan bitler üç türlüdür: Baş biti (Pediculus capitis): 2-3 mm boyunda olup insanların başında yaşar. Dişisi halk arasında sirke denilen yumurtalarını özellikle ense ve kulak arkası saç kıllarının diplerine kitin kılıfı ile tek tek yapıştırır. Yavrular 2-3 haftada ergin hale gelirler. Fazla yaygın bir türdür. Kıl biti (Phthirius pubis): Baş hariç vücudun sakal göğüs gibi diğer kıllı yerlerinde barınır. Kıl diplerine gömülü olarak görülür. Fazla kaşınmaya sebeb olur. 1-15 mm uzunluktadır. Elbise biti (Pediculus vestimenti): Vücudun tüysüz veya az tüylü yerlerinde yaşadığından “vücut biti” de denir. 3-4 mm boyundadır. Yumurtalarını çamaşırların kıvrımlı yerlerine yapıştırır. Tifüs hastalığını yaydığından çok tehlikeli bir asalaktır. Tifüs mikrobu bitin barsağında çoğalıp dışkısı ile insana bulaşır. Bitki özünü emen bitki bitleri hayvansal bitlerden ayrıdır. (Bkz. Yaprak Bitleri) Ağaç kabukları taş ve kitaplar arasında yaşayan kitap bitleri (Psocoptera) de ayrı bir grup olup ağız yapıları çiğneyici tiptedir. Bunlar kitap yaprağı yosun mantar ve polen (çiçek tozu) ile beslenir. Kanatlı ve kanatsız olanları vardır. Kaynak: Rehber Ansiklopedisi

20-01-2008, 20:06	#2 (permalink)
formula one	Cevap: bitkiler hakkında... paylaşımın için teşekkürler.