Konu
:
Elementlerin Kullanım Alanları
Tekil Mesaj Gösterimi
07-11-2007, 18:14
#
1
(
permalink
)
●MIПΣЯVΛ●
Elementlerin Kullanım Alanları
ElementLerin Kullanım AlanLarı...
(Elementler
atom numaralarına göre sıralanmıştır)
1. Hidrojen (H):
Ticari gübrelere azot bağlanmasında
katı ve sıvı yağların doyurulma işleminde (hidrojenasyon)
metanol
amonyak ve hidroklorik asit gibi bileşiklerin eldesinde kullanılır. Kaynak yapımında
hidrojen balonlarını şişirmede ve petrolün işlenmesinde kullanılmasının yanında
şimdilik daha çok roketlerde olmak üzere yakıt olarak da kullanılır. "Hidrojen Yakıt Gözeleri"
hidrojen gazından elektrik enerjisi eldesi için geliştirilmekte olan bir teknolojidir. Çevre dostu hidrojen
doğal gaz ve benzine alternatif olarak kabul edilmesinin yanında
kimyasal işlemlerde
metalürjide ve rafinerilerde de kullanılabilecek niteliktedir. Döteryum ve trityum izotopları da
nükleer fisyon ve füzyon işlemlerinde kullanılmaktadır.
2. Helyum (He):
Zeplin ve balon gibi hava taşıtlarını şişirmede kullanımıyla bilinen helyum gazı; kaynakçılıkta
germanyum ve silisyum kristallerinin yapımında
titanyum ve zirkonyum eldesinde
süpersonik rüzgar tünellerinde ve derin dalış tüplerinde de kullanılır. Ayrıca
düşük sıcaklık araştırmalarında ve nükleer enerji santrallerinde "soğutucu" olarak da önemlidir. Tüm elementler arasında
en düşük erime ve kaynama sıcaklıkları helyuma aittir. Makro ölçüde bile atomik özelliklerini göstermesi nedeniyle "kuantum sıvısı" olarak da adlandırılan ve ısı iletkenliği olağanüstü derecede yüksek olan sıvı helyum
manyetik rezonans görüntülemede (MRI) ve kanser teşhisi için MRE'de de kullanılır. Yakın zamanda
sıvı roket yakıtı sıkıştırmada da helyumdan faydalanılmaya başlandı.
3. Lityum (Li):
Seramik ve cam yapımında
pil üretiminde
yağlayıcı ve alaşım sertleştirici maddelerin bileşiminde
A vitamini sentezinde
nükleer santrallerde soğutucu görevinde ve roketlerde itici kuvvet sağlamada kullanılır. Katı elementler içinde en yüksek özgül ısı kapasitesine sahip olması nedeniyle
ısı iletiminde kullanılan sıvıların bileşiminde yer alır. Ancak
su ya da asit gibi çözücülerle karşılaştığında yüksek bir patlama ya da parlama özelliğine sahip olması ve özellikle sinir sistemi için zehirli etki göstermesi nedeniyle
dikkatli kullanılması gerekir. Bazı lityum bileşikleri
beyin rahatsızlıkları ve psikolojik hastalıkların tedavisinde kullanılan ilaçların içeriğinde yer alır.
4. Berilyum (Be):
Yüksek oranda ısı emebilme özelliği nedeniyle
hava ve uzay taşıtlarında
iletişim uydularında
nükleer santrallerde ve füze yapımında kullanılır. Ayrıca
hafif metal alaşımlarında
X-ışını tüplerinin pencerelerinde ve saat zembereklerinin yapımında da kullanılır. Yüksek bir erime noktasına sahip olması
hafifliği ve çelikten çok daha esnek bir metal olması nedeniyle
bilgisayar parçaları yapımında
jiroskoplarda ve inşaat sektöründe sık tercih edilen bir elementtir. Berilyumun bakır alaşımı da
kaynak yapımında
elektrik bağlantılarında ve elektrotlarda kullanılır. Zümrüt ve akuamarin
berilyumun değerli kristal formlarıdır. Berilyum ve tozları
zehirli olmalarının yanında
özellikle akciğerlerde kansere yol açabilmektedirler.
5. Bor (B):
Amorf bor
ayırt edici yeşil rengi için pirotekni (fişekçilik) alanında ve ateşleyici olarak roketlerde kullanılır. Tenis raketlerinin
nükleer santrallerde kullanılan regülatörlerin ve ısıya dayanıklı cam ürünlerinin yapımında da önem taşır. Borun en önemli ticari bileşiği
yalıtım amaçlı cam elyafının ve bir ağartıcı olan sodyum perboratın yapımında kullanılmaktadır. Diğer bor bileşikleri de
borosilikat camların yapımında kullanılır. Tekstil alanında önem taşıyan bir diğer bor bileşiğiyse
borik asittir. Elektriğe kaşı yalıtkan davranırken
bir metalinkine benzer ısı geçirgenliği gösteren boron nitrit bileşiği
aynı zamanda
karıştırıldığı herhangi bir maddeyi elmas sertliğine getirici özelliktedir. Titanyum ve tungsten ile birlikte kullanımı sonucunda
ağırlığı düşük ancak ısıya karşı dirençli alaşımlar elde edilir. Boron-10 izotopu
nükleer santrallerde ortamdaki nötronları hızla emerek tepkimeleri yavaşlatmak ya da durdurmak için
nükleer radyasyona karşı
olarak ve nötron belirleyici aletlerde kullanılır. Yakın zamanda artrit (eklem iltihabı) tedavisinde kullanılmaya başlanan bor bileşikleri de umut vaat ediyor. Göz dezenfektanlarının bileşiminde de bor bulunuyor.
6. Karbon (C):
Tüm organik bileşiklerin yapısına giren karbon
sıvı yağların dehidrasyonunda (sudan arındırılmasında)
ayrıca demir ve alaşımlarının işlenmesinde kullanılır. Çelik yapımında
nükleer tepkimelerin kontrolünde
lastiklerin renklendirilmesinde
plastik sanayinde
boya pigmentlerinin eldesinde ve yağlayıcı maddelerin yapımında da bu elementten yararlanılır. Kurşun kalemlerde kullanılan grafit formu ve elmas formu
karbon elementinin iki önemli allotropudur. Karbon-14 izotopu da
radyoaktif yaş tayininde kullanılır. Karbonun "¤¤¤¤eren" denen küre biçimli ya da "nanotüp" denen silindir biçimli molekülleri de
son yıllarda özellikle elektronik ve nanoteknoloji alanlarında devrimsel ilerlemeler sağlamaktadır.
7. Azot (N):
Standart sıcaklık ve basınç altında son derece kararlı olan ve atmosferin %78'ini oluşturan azot gazı
besinlerin ve kimyasalların saklanmasında kullanılır. Çok soğuk olan (-196°C) sıvı azotsa
çok düşük sıcaklıklarda gerçekleştirilmesi gereken dondurma işlemlerinde kullanılır. Sperm bankalarında spermlerin dondurularak saklanması
sıvı azotla gerçekleştirilir. Ticari olarak en çok değer taşıyan azot bileşiği amonyaktır (NH3). Güçlü bir çözücü olan amonyak
gübrelerin bileşiğinde bulunan ve plastik endüstrisinde de önemli yeri olan "üre" maddesinin eldesinde kullanılır. Azot
proteinler başta olmak üzere
organik bileşiklerin yapısında yer alan çok önemli bir elementtir. Azotun tüm bileşikleri
ya oksitleyici özelliktedirler
ya da güçlü birer reaktiftirler. Bu nedenle de
uygun koşullarda şiddetli tepkimeler verirler. Bunların arasında TNT (trinitrotoluen)
ve amonyum nitrat sayılabilir.
8. Oksijen (O):
Bitkilerin ve hayvanların yaşamlarını devam ettirebilmeleri
solunum gazı olan oksijenin (O2) varlığına bağlıdır. Atmosferin %21'i
oksijen gazından oluşmaktadır. Hastanelerde
solunum rahatsızlıkları gösteren hastaların tedavisi için de oksijen gazı sıkça kullanılır. Ayrıca çelik üretiminde
kaynak yapımında
suyun saflaştırılmasında ve beton eldesinde de oksijen kullanılır. Paslanma da
oksijenin varlığında gerçekleşir.
9. Flor (F):
Flor ve bileşikleri
uranyum başta olmak üzere
çok sayıda ticari kimyasalın üretiminde kullanılır. Hidroflorik asit
aydınlatma ampullerinin camları üzerine yazı yazılması işleminde kullanılırken; son yıllarda ozon tabakası üzerindeki zararlı etkilerinden dolayı üretimi ve kullanımı sınırlandırılmaya çalışılan kloroflorokarbon gazları (CFC) havalandırma ve soğutma aygıtlarında kullanılır. Teflon içeriğinde de flor yer alır. Diş macunları içeriğinde bulunan florit
belirli bir oranın altında olduğu sürece
diş çürüklerinin oluşumunu önler. Element halindeki flor
yüksek özgül itici gücü nedeniyle
roketlerde itici kuvvet sağlamak amacıyla denenmektedir.
10. Neon (Ne):
Akla gelen ilk kullanım alanı renkli reklam aydınlatmaları olsa da; yüksek voltaj göstergelerinde
paratonerlerde
dalga metre tüplerinde ve televizyon tüplerinde de neon kullanılır. Gaz lazerlerinin yapımında
helyumla birlikte kullanılır. Sıvı neon
günümüzde ticari olarak elde edilebilmekte ve soğutucu olarak kullanılmaktadır.
11. Sodyum (Na):
Eczacılık
tarım ve fotoğrafçılık alanlarında sıkça kullanılır. Sokak aydınlatmalarında
pillerde
cam yapımında ve sofra tuzu (NaCl) eldesinde kullanılan önemli bir bileşendir. Sıvı sodyum
nükleer santrallerde soğutucu görevinde de kullanılmaktadır. Dünya kabuğunun %2.6'sını oluşturan sodyum
dünyada en bol bulunan altıncı elementtir ve alkali metaller arasında da en bol bulunanıdır. Buna karşın
doğada element halinde rastlanmaz ve kuru sodyum kloridin (NaCl) elektrolizi yoluyla elde edilir. Metal hali
esterlerin (oksijenli asitler ve alkollerin tepkimesi sonucu oluşan maddeler) ve çeşitli organik bileşiklerin eldesi için önemlidir. Çeşitli alaşımların yapılarının kuvvetlendirilmesinde ve dökme metallerin saflaştırılmasında kullanılır. NaK alaşımı
önemli bir ısı ileticisidir. Sodyum elementinin diğer önemli bileşikleriyse soda külü (Na2CO3)
kabartma tozu (NaHCO3) ve sodyum nitrattır (NaNO3).
12. Magnezyum (Mg):
Fotoğraf makinelerinin gövde ve flaş kaplamalarında
işaret fişeklerinde ve yangın bombaları başta olmak üzere pirotekni alanında yoğun olarak kullanılır. Alüminyumdan üçte bir oranında daha hafif olması nedeniyle
alaşımlarından uçak ve füze yapımında faydalanılır. Eczacılık alanında önem taşıyan bileşikleri de vardır. İtici özellikteki bileşiklerin yapısına katılır. Döküm demir yapımında ve uranyum başta olmak üzere çeşitli metallerin tuzlarından saflaştırılması işleminde kullanılır. Şömine tuğlalarının
aydınlatma ampullerinin
renk maddelerinin ve filtrelerin yapımında da yeri vardır. Yeşil bitkilerde bulunan klorofil yapısında da yer alır.
13. Alüminyum (Al):
Çeşitli mutfak aletlerinin ve dekorasyon malzemelerinin ana yapım maddesidir. Bakır
magnezyum ve diğer metallerle oluşturduğu alaşımlar
saf halinden çok daha güçlü özelliklere sahiptir. Bu nedenle de bu tip alaşımlar; hafif ancak güçlü metallerin gerek duyulduğu
başta füze ve uçak yapımı olmak üzere
her türlü alanda kullanılır. Teleskop aynaları kaplamalarında ve dekoratif kağıtların yapımında da bu elementten yararlanılır. Elektrik iletkenliği bakırın yalnızca %60'ı kadar olsa da
hafif yapısı nedeniyle elektrik iletim hatlarında kullanılır.
14. Silisyum (Si):
Silisyum ya da silikon
kullanım alanı en geniş olan elementlerden biridir. Kum ve kil formu
beton ve tuğla yapımında kullanılır. Yüksek sıcaklıklarda çalışma koşullarına çok dayanıklı bir elementtir. Silikat formuysa
mine
emaye ve çanak-çömlek yapımında önemlidir. Çeliğin bileşimine de katılır. Kusursuz mekanik
optik
termal ve elektriksel özellikler taşıyan en ucuz madde olan kum halindeki silika
camın da esas bileşenidir. Aşırı saf silisyum
bor
galyum
fosfor ya da arsenik ile güçlendirildiğinde; transistörler
güneş gözeleri ve doğrultucular gibi
elektronik endüstrisinde büyük önem taşıyan aygıtların yapımında kullanılan silikon karışımları elde edilir. Elektronik mikroçiplerin yapımında yarıiletken olarak kullanılır. Diatomlar ve radyolaryalar gibi omurgasızların dış iskeletlerinin yapısına katılması nedeniyle de
yaşamsal önem taşımaktadır. Bu dış iskeletler
daha sonra dibe çökerek
çeşitli kayaçların yapısına katılır. Bitkilerin ve insan iskeletinin yapısında da silisyum bulunur. Silikon karbid (SiC)
bilinen en sert maddelerden biridir.
15. Fosfor (P):
Çeşitli alaşımların yapımına katılan fosfor
sodyum ampullerinin yapımında kullanılan camların eldesinde önemlidir. Fosforik asit
özellikle gübre eldesindeki kullanımıyla
son yıllarda tarım ve hayvancılıkta büyük önem taşır hale gelmiştir. Havai fişek
kibrit
deterjan ve diş macunu yapımında kullanılan fosfor
zararlılarla mücadelede kullanılan çoğu kimyasalın (pestisitlerin) bileşiminde de bulunur. Canlılarda hücre içeriğinin yaşamsal bir bileşeni olarak
özellikle sinir ve kemik dokuları için çok önemlidir. Kemik külünden elde edilen kalsiyum fosfat
kabartma tozunun yapısına katılan mono kalsiyum fosfatın eldesinde kullanılır. Trisodyum fosfat ise
suların yumuşatılmasında
temizlikte ve paslanmaya karşı kullanılan önemli bir fosfat bileşiğidir.
16. Kükürt (S):
Siyah barutun ve pillerin temel bileşenlerinden biri olan kükürt
mantar öldürücü kimyasalların (fungusitlerin) ve doğal kauçuğun yapımında kullanılır. Fosfat içerikli gübrelerin bileşimine de katılan kükürtün
ticari açıdan en fazla değer taşıyan bileşiği sülfürik asittir. Sülfit kağıdı başta olmak üzere çeşitli kağıtların yapımında
buharla dezenfekte işlemlerinde ve kurutulmuş meyvelerin ağartılmasında kullanılır. Yağların
vücut sıvılarının ve iskelet için gerekli minerallerin yapısında yer alması nedeniyle de
yaşamsal önem taşır.
17. Klor (Cl):
Dünyanın her yerinde
içme sularının dezenfekte edilmesinde kullanılır. Ayrıca
kağıt yan ürünlerinin
boya maddelerinin
tekstil ürünlerinin
petrol ürünlerinin
çeşitli ilaçların
antiseptiklerin
böcek öldürücülerin (insektisitlerin)
çözücülerin
plastik ürünlerin ve çok çeşitli tüketim malzemelerinin eldesinde kullanılır. Kloroflorokarbonlar (CFC)
kloratlar ve kloroform gibi çok çeşitli bileşiklerin yapısında yer alması nedeniyle
kimya endüstrisinde önemli yer tutmaktadır.
18. Argon (Ar):
Elektrikli aydınlatma ampullerinde ve floresan tüplerde kullanılır. Elektrik arklarıyla yapılan kesim ve kaynak işlemlerinde
ayrıca
silikon ve germanyum kristallerinin üretiminde koruyucu soygaz olarak kullanılır. Titanyum ve benzeri reaktif elementlerin eldesinde rol oynar. Radyasyon seviyelerini ölçen Geiger sayaçlarında da kullanılır.
19. Potasyum (K):
Bitkilerin gelişimi için çok önemli bir element olan potasyum
çoğu toprak tipinin bileşiminde yer alır ve gübrelerin yapısına da katılır. Cam
sabun
lens ve benzeri maddelerin yapımında
ayrıca yanıcı-patlayıcı maddelerin bileşiminde kullanılır. Sodyum ve potasyum alaşımı (NaK)
iyi bir ısı ileticidir. Potasyumun çoğu tuzu
hem kimyasal hem de ticari açıdan önem taşır: örneğin
potasyum nitrat
potasyum karbonat
potasyum sülfat
vs.
20. Kalsiyum (Ca):
Toryum
uranyum ve zirkonyum gibi metallerin hazırlanmasında ve çeşitli alaşımların eldesinde kullanılır. Sıvı yağların dehidrasyonunda da kalsiyumdan yararlanılır. Canlıların kemik
diş
kabuk ve benzeri dış iskelet yapılarında yer alır. Bitkilerin bünyesinde de bulunur. Dünya kabuğundaki en bol beşinci element olması karşın
çok reaktif olması nedeniyle asla element halinde bulunmaz. Kireçtaşı
jips ve floritin yapısında da vardır.
21. Skandiyum (Sc):
Cıva buharlı lambaların içine katıldığında
güneş ışığına benzer çok verimli bir ışık kaynağı oluşturur. Bu nedenle bu element
güçlü ışıklandırmalarda kullanılır. Radyoaktif izotopu olan Sc-46
rafinerilerde ham petrol ve benzeri maddeler için iz sürücü olarak kullanılır. Sızıntı tespit edicilerde ve uzay endüstrisinde kullanılmasının yanı sıra
tohum yeşertici kimyasalların bileşiminde de yer alır.
22. Titanyum (Ti):
Çeşitli metallerle birlikte kullanılan çok önemli bir alaşım elementidir. Bu alaşımlar
hafiflik
sağlamlık ve ısıya dayanıklılığın önem taşıdığı endüstrilerde kullanılır. Titanyum
çelik kadar dayanıklı
ancak ondan %45 daha hafiftir. Alüminyumdansa %60 daha ağır olmasına karşın
2 kat daha dayanıklıdır. Dayanıklılığı ve asitlere karşı dirençli oluşu nedeniyle
çeşitli alaşımların yapısına katılır. Deniz suyuna karşı eşsiz bir dayanıklılığa sahip olması nedeniyle
deniz suyundan tatlı su elde edilen tesislerde ve tuzlu suya temas eden gemi donanım parçalarının yapımında kullanılır. Kalıcılık ve kapatıcılık özelliği nedeniyle
farklı tipteki boyaların yapısına da katılır. Kızılötesi ışığı yansıtma özelliği gösteren titanyum boyasından
ısı nedenli görüş kaybının yaşandığı güneş gözlemevlerinde de yararlanılır. Titanyum tetraklorit bileşiği
camların renklendirilmesinde kullanılır. Beyaz ve iyi kapatıcı bir pigment olan titanyum dioksit (TiO2) de silgi
kağıt
boya ve benzeri maddelerin yapımında kullanılır. Safir ve yakut kristallerinin yıldız şekilleri
içeriklerindeki titanyum dioksitten ileri gelir.
23. Vanadyum (V):
Paslanmaz çelik üretiminde önemli bir katkı maddesidir. Çelik yüzeylerinin titanyum kaplanması işleminde de
bağlayıcı element olarak kullanılır. Vanadyum pentoksit bileşiği
seramik yapımında katalizör ve boya sabitleyici olarak kullanılır. Ayrıca
süperiletken mıknatısların yapımında
çok dayanıklı ve uzun ömürlü alaşımların eldesinde de kullanımı vardır.
24. Krom (Cr):
Çeliğin sertleştirilmesinde
paslanmaz çelik üretiminde ve çeşitli alaşımların eldesinde kullanılır. Özellikle otomobil parçalarında ve kesici aletlerde korozyon önleyici kaplama olarak kullanımı da yaygındır. Yüksek erime sıcaklığı nedeniyle
tuğla ve kalıp yapımında da rağbet görmektedir. Krom
cama zümrüt yeşili bir renk verir ve sık tercih edilen bir katalizördür. Yakut ve zümrütün rengini veren de krom elementidir.
25. Manganez (Mn):
Kuru pillerde depolarizatör olarak ve cam üzerinde demir kirliliği nedeniyle oluşan yeşil rengi yok etmede kullanılır. Ametist taşının rengini veren de manganezdir. Çelik ve pil üretiminde
demiryolu makaslarının ve kasaların yapımında
ayrıca seramik sanayiinde kullanılır. Güçlü bir oksitleyici olan permanganat (MnO4)
eczacılık çalışmalarında nicel analizlerde kullanılır. Canlılar için önemli bir eser element olan manganez
özellikle hayvanlarda B1 vitamini kullanımında rol oynar.
26. Demir (Fe):
Bitkilerin ve hayvanların yaşamı için son derece önemli bir element olan demir
hemoglobin pigmentinin yapısında da oksijen taşıyıcı olarak işlev görür. Saf halde demir olarak
sıklıkla karbon ve diğer metallerle alaşım halinde kullanılır. İnşaatlarda beton kolon
kiriş ve yüzeylerin güçlendirilmesinde kullanılır. Çelik sanayiinin ana hammaddesidir.
27. Kobalt (Co):
Demir
nikel ve diğer metallerle birleştirilerek
"Alnico" adı verilen ve alışılmışın dışında manyetiklenme gücüne sahip olan alaşımın eldesinde kullanılır. Manyetik ve paslanmaz çelik eldesinde
jet türbinlerinde ve gaz türbin jeneratörlerinde kullanılan alaşımların üretiminde de yararlanılır. Dayanıklı ve oksitlenmeye karşı dirençli bir metal olması nedeniyle
elektrolizle kaplama işleminde de kullanılır. Porselen ve cam sanayilerinde
kalıcı ve parlak mavi rengin üretilmesinde kobalt tuzları kullanılmaktadır. Canlıların beslenmesinde de önem taşımaktadır. Kobalt-60 izotopu
kanser tedavisinde kullanılır.
28. Nikel (Ni):
Paslanmaz çelik başta olmak üzere
korozyona dirençli alaşımların eldesinde kullanılır. Bakır-nikel alaşımlarından yapılan tüpler
deniz suyundan tatlı su elde edilen tesislerde kullanılır. Madeni paraların
nikel-kadmiyum pillerin ve zırh kaplamalarının yapımında da yararlanılır. Nikel kaplama
diğer metalleri koruyucu özelliktedir. Korozyona karşı dayanıklı oluşu nedeniyle
elektrolizle kaplama işlemlerinde de tercih edilir.
29. Bakır (Cu):
Bakırın en önemli kullanım alanı
elektrik-elektronik sanayidir. Elektrik iletkenliği çok yüksektir. Madeni para ve silah yapımında kullanılan metal alaşımlarının büyük çoğunluğu bakır içerir. Diğer alaşımları da
kuyumculukta ve bronz heykelciliğinde kullanılır. Pirinç ve bronz
bakır alaşımlarıdır. Tarımda
su yosunu öldürücü (algasit) olarak kullanılır. Şekerlerle yapılan analitik kimya testlerinde kullanılan Fehling çözeltisi gibi çeşitli bileşimler de bakır içerirler.
30. Çinko (Zn):
Diğer metallerle çok sayıda alaşımın yapısına katılır. Otomotiv
elektrik ve donanım endüstrilerinde kullanılan döküm kalıplarının yapımında da çinko yer alır. Demir ve benzeri metallerin
korozyona karşı önlem amacıyla galvanizlenmesinde de kullanılır. Çinko oksit; boya
yazıcı mürekkepleri
sabun
tekstil ürünleri
elektronik aletler
kauçuk yan ürünleri
yer kaplamaları
plastik ve kozmetik ürünler gibi günlük yaşamımızın çeşitli tamamlayıcılarında karşımıza çıkmaktadır. Çinko sülfit floresan özelliğe sahiptir ve parlak kadranların
floresan lambaların
X-ışını ve televizyon ekranlarının yapımında kullanılır. Hayvanların beslenmesinde de önemli bir yer tutmaktadır.
31. Galyum (Ga):
Cam ve porselenlere ıslak bir görünüm vermekte kullanılır. Cam üzerine sürüldüğünde
oldukça parlak bir ayna oluşturur. Yarı iletkenlerin ve transistör benzeri aygıtların üretiminde yaygın olarak kullanılır. Ayrıca
kuartz termometrelerin ve lazer diyotlarının yapımında ve tümör tespitinde de kullanılır. Galyum arsenit
elektriği doğrudan ışığa çevirebilme özelliğine sahiptir.
32. Germanyum (Ge):
Bu elementin arsenik
galyum ya da diğer elementler ile takviye edilmiş hali
elektronik uygulamalarda yaygın olarak kullanılır. Yarı iletken olarak kullanımı da oldukça yaygındır. Germanyum ve germanyum oksit
kızılötesi ışığa karşı şeffaftır. Bu nedenle
kızılötesi spektroskoplar gibi muhtelif optik aletlerde ve hassas kızılötesi detektörlerinde kullanılırlar. Optik özellikleri nedeniyle
geniş açılı kamera merceklerinde
projektörlerde ve mikroskop merceklerinde de tercih edilen bir bileşendir. Bazı germanyum bileşikleri
belirli bakteri türlerine karşı özgül etkinlik göstermeleri nedeniyle
kimyasal tedavi yöntemlerinde kullanılmaktadır.
33. Arsenik (As):
Bronz eldesinde
pirotekni alanında
mermi ve güllelerin sertliğinin ve şeklinin sağlanmasında kullanılır. Bazı bileşikleri tarım alanında böcek öldürücü ya da zehir olarak kullanılmaktadır. Transistörler gibi hareketli parçaları bulunmayan aygıtların yapımında da son zamanlarda önem kazanmıştır. Lazerlerin
LED'lerin ve yarıiletkenlerin de yapısına katılır. Solunduğunda güçlü bir karsinojen (kanser yapıcı) olan arsenik
bağırsaklar ve karaciğer üzerinde yüksek derecede tahribata neden olur. Zararlılarla mücadele için kullanılan kimyasalların ve ahşap koruyucuların bileşiminde bulunan arsenik
yutulması durumunda zehir etkisi gösterir.
34. Selenyum (Se):
Fotoiletken özelliği nedeniyle fotokopi makinelerinde kullanılır. Cam endüstrisinde
özellikle yakut renkli cam ve mine yapımında kullanılır. Ayrıca
fotoğrafik toner
fotoelektrik gözeler
televizyon kameraları ve ışıkölçerlerin yapımında; güneş gözelerinde yarıiletken ve çelik yapımında da katkı maddesi olarak kullanımı vardır.
35. Brom (Br):
Su arıtma bileşiklerinin
ağartıcıların
çeşitli ilaçların
alevlenmeyi önleyici kimyasalların
fumigantların ve fotoğrafçılıkta kullanılan inorganik bromitlerin yapısına katılır. Organik bileşikleri de
iyi birer çözücü olarak değerlidir.
36. Kripton (Kr):
Seri fotoğrafçılıkta kullanılan bazı flaş lambalarında bulunur. Floresan ampullerde ve dalga boyu standardı olarak morötesi (UV) lazerlerde de kullanılır. Kripton-85 izotopu
çeşitli katıların bünyesine yerleştirilerek
kimyasal analizlerde kullanılır.
37. Rubidyum (Rb):
Çok kolay iyonlaşması nedeniyle
sezyuma alternatif olarak
uzay araçlarındaki "iyon motorlarında" kullanılmaktadır. Vakum tüplerinin ve fotosellerin de yapısına katılan önemli bir bileşendir. Özel camların yapımında ve kalp araştırmalarında da kullanılır. Ayrıca katalizör olarak kullanımı da vardır.
38. Stronsiyum (Sr):
Renkli televizyonlar için görüntü tüplerinin ve demir esaslı mıknatısların yapımında
çinkonun saflaştırılmasında
işaret fişeklerinde ve havai fişeklerde kırmızı rengin elde edilmesinde kullanılır. Nükleer pillerde ve fosforlu boyaların yapımında da bu elementten yararlanılır. Stronsiyum titanat
yüksek bir kırılma indisine ve elmastan daha geniş bir optik dağılıma sahip olması nedeniyle
ilgi çekici bir optik maddedir.
39. İtriyum (Y):
Krom
molibden
zirkonyum ve titanyum gibi elementlerde tane boyutunun küçültülmesinde; alüminyum ve magnezyum alaşımlarının dayanıklılıklarının artırılmasında
vanadyum ve benzeri metallerde oksidasyonun önlenmesinde
etilen polimerlerinin oluşturulduğu tepkimelerin katalizlenmesinde
cam ve seramik yapımında
ateşe dayanıklı tuğla yapımında
kamera merceklerinde ve lazer sistemlerinde kullanılır. Evropyum elementiyle birleştirilmiş hali
renkli televizyonlarda kırmızı renk eldesinde kullanılır. En önemli bileşiklerinden biri olan itriyum oksit
son derece etkili mikrodalga filtreleri olan itriyum-demir bileşimli lal taşlarının oluşturulmasında kullanılır. İtriyum içerikli lal taşları
ilginç manyetik özellikler gösterirler. İtriyum-alüminyum taşı da
yapay elmas olarak değer görür.
40. Zirkonyum (Zr):
Çelik eldesinde
vakum tiplerinde
cerrahi uygulamalarda
flaş ampullerinde
patlayıcılarda ve yapay ipek eldesinde kullanılır. Paslandırıcı maddelerle çalışan kimya dallarında da geniş kullanımı vardır. Niyobyumla birleştiğinde
düşük sıcaklıklarda süperiletken özellik gösterir. Zirkonyum oksit
ısı şokuna dayanıklı laboratuvar malzemeleri üretiminde
metalürjik fırınların kaplanmasında ve ısıya dayanıklı madde olarak cam-seramik endüstrilerinde kullanılır. Ayrıca
vurmalı çalgıların ve fırın tuğlalarının yapımında da zirkonyumdan faydalanılır.
41. Niyobyum (Nb):
Güçlü paslanmaz çeliklerin yapımında ve bazı paslanmaz çelik türlerinin kaynak çubuklarında
ayrıca demir dışı alaşımlarda da kullanılır. Bu alaşımlar
güçlü olmalarının yanı sıra
diğer özellikleri nedeniyle de boru hatlarının yapımında kullanılırlar. Termal nötronlara karşı düşük yutma kesiti nedeniyle
nükleer teknolojide de kullanım alanı vardır. Gemini uzay programı ve benzeri ileri uçuş araçlarının yapı sistemlerinde büyük miktarlarda niyobyum kullanılmıştır. Süperiletken özelliğe sahip olan ve güçlü manyetik alanlarda bile bu özelliğini yitirmeyen NbZr alaşımından yapılan teller
güçlü ve dayanıklı mıknatısların yapımında kullanılır. Kuyumculuk alanında da geniş kullanımı vardır. Nükleer reaktörlerde kullanılan paslanmaz çelik alaşımlarının
jet ve füzelerin
kesici aletlerin ve boru hatlarının yapımında da niyobyumdan faydalanılır.
42. Molibden (Mo):
Isıya ve aşınmaya karşı dirençli olan belli nikel bazlı alaşımların yapımında kullanılır. Nükleer enerji uygulamalarında
elektrikli ısıtıcıların ince tellerinde
füze ve hava taşıtlarının parçalarının yapımında da yer alır. Petrolün ayrıştırılması işlemlerinde önemli bir katalizördür. Bitkiler için önem taşıyan bir eser elementtir. Molibden sülfit
özellikle yağların bozulmaya uğradığı yüksek sıcaklıklarda
kullanışlı bir yağlayıcı maddedir. Ultra-yüksek güçteki çeliklerin hemen hepsi
%8-25 arası oranda molibden içerir.
43. Teknesyum (= Teknetyum) (Tc):
Tıp ve eczacılık araştırmalarında
radyasyon kaynağı olarak kullanılır.
44. Rutenyum (Ru):
Platin ve Paladyum elementlerinin sertleştirilmesinde
göz tedavilerinde
yumurta kabuklarının kalınlık ölçümlerinde
dolma kalemlerin uçlarında ve elektrik kontaklarının yapımında kullanılır. Hava taşıtlarında
%10 oranında rutenyum içeren alaşımlar kullanılır.
45. Rodyum (Rh):
Rodyum elementinin en önemli kullanım alanı
platin ve paladyum içerikli alaşımlarda sertlik sağlayıcı oluşundan kaynaklanır. Bu alaşımlar
ocak sarımları
elyaf ve elektrotlar gibi çeşitli malzemelerin yapımında kullanılır. Elektriğe karşı düşük derecede
aşınmaya karşıysa yüksek derecede dirençli olması nedeniyle
elektrik kontakları yapımında yararlı bir elementtir. Kaplanmış rodyum
olağanüstü serttir ve optik aletlerin yapımında kullanılır. Rodyum ayrıca
kuyumculuk ve dekorasyon alanlarında
telefon röleleri
far reflektörleri ve dolma kalem uçlarında da kullanılır.
46. Paladyum (Pd):
Hidrojen ekleme ve çıkarma tepkimelerinde sık kullanılan bir katalizördür. Alaşımları
kuyumculuk alanında da kullanılır. Örneğin beyaz altın
altın elementinin paladyum ile oluşturduğu bir alaşımdır. Diş hekimliğinde
kol saati yapımında
seramiklere metal katılması işlemlerinde
elektrik rölelerinde ve ameliyat aletlerinin yapımında kullanılır.
47. Gümüş (Ag):
En geniş kullanım alanı kuyumculuk ve gümüş işçiliğindedir. Ancak bu alanlarda kullanılan gümüş
%7
5 oranında bakır ya da başka bir metal içerir. Gümüş ayrıca
fotoğrafçılıkta çok geniş bir kullanıma sahiptir. Dişçilikte kullanılan alaşımların yapısında
lehim alaşımlarında
elektrik bağlantılarında
yüksek kapasiteli gümüş-çinko ve gümüş-kadmiyum pillerinde de gümüş kullanılır. Cam ya da metallerin üzeri gümüş boyayla kaplanarak
ayna üretilir. Yeni kaplanmış gümüş
görünür ışığın en iyi yansıtıcısıdır. Ancak
çok hızlı donuklaşır ve yansıtıcı özelliğinin büyük kısmını kaybeder. Morötesi (UV) ışık için zayıf bir yansıtıcıdır. Gümüş iyodit
bulutlara yağmur yağdırmak amacıyla kullanılır. Dünyada birçok ülke
madeni paraların yapımında da gümüş kullanmaktadır.
48. Kadmiyum (Cd):
Kadmiyum
en düşük erime noktasına sahip alaşımların önemli bir bileşenidir. Kullanım alanları arasında %60 ile en büyük payı
elektroliz yoluyla kaplama alır. Nikel-kadmiyum pilleri
E.M.F. gözeleri ve lehim yapımında; ayrıca nötron yutucu özelliği nedeniyle nükleer reaktörlerde kontrol çubuklarında ve zırhlamada kullanılır. Bazı bileşikleri
siyah-beyaz ve renkli televizyon tüplerindeki fosforesan bileşiklerde kullanılır. Bazı bileşikleriyse
PVC maddeye dayanıklılık kazandırır. Kadmiyum ve bileşiklerinin çözeltileri zehirlidir. Sülfidi (CdS)
sarı pigment olarak kullanılır.
49. İndiyum (In):
Düşük sıcaklıklarda eriyebilen alaşımların yapımında kullanılır. Örneğin
%76 oranında galyum
%24 oranında da indiyum içeren alaşım
oda sıcaklığında sıvıdır. Germanyum transistörlerin
damıtıcıların
termistörlerin ve fotoileticilerin yapımında kullanılır. Metallerin ve camın üzeri indiyumla kaplandığında
atmosferik aşınmaya karşı gümüşle yapılanlardan daha dayanıklı olan aynalar elde edilir. Nükleer santrallerde tepkime zicirlerinin düzenleyicisi olarak kullanılmasının yanında
güneş gözelerinin yapımında
ve ayrıca kan ve akciğer araştırmalarında kullanılmaktadır.
50. Kalay (Sn):
Çelik konserve kutularının kaplama maddesidir. Ayrıca lehim
bronz
kalay ve kurşun alaşımlarında yer alır. Bazı diş macunlarının içeriğinde
kalay ve flor bileşiği oln SnF5 kullanılır. Süperiletken mıknatısların yapımında da kullanılır. Saf element halinin kullanımı çok sınırlıdır.
51. Antimon (Sb):
Demir alaşımlarını sertleştirmekte kullanılır. Lehim
maskara
kızılötesi dedektörleri
diyotlar
kablo kaplamaları
kurşun piller
plastik ve çeşitli kimyasalların yapımında da kullanımı vardır. Seramik emaye ve cam boyamasında da kullanılır.
52. Tellür (Te):
Bakırın ve paslanmaz çeliğin işlenebilirliğini artırır; demire katıldığındaysa dayanıklılığını artırarak
sülfürik asit nedenli aşınmanın etkisini azaltır. Seramik sanayinde
metal ürünlerin üretiminde
cam ürünlerin boyanmasında
bateri zillerinde
pil kaplama koruyucularında
elektrik dirençlerinde ve termoelektrik aletlerde de tellür kullanılır.
53. İyot (I):
İyot bileşikleri
organik kimya ve eczacılık alanlarında çok önemlidir. Tıpta
iyoditler ve iyodin içeren tiroksin dahili olarak
tentürdiyot ve bu gibi iyot içerikli mikrop kırıcılar da harici olarak kullanılır. Bir zamanlar antibiyotik olarak kullanılmış
ancak
zehirli olması nedeniyle bu kullanıma son verilmiştir. Potasyum iyodit
fotoğrafçılık alanında kullanılır. Saf iyot çözeltisi de
nişasta için verdiği karakteristik koyu mavi renkle bir indikatör (belirleyici) sıvı görevi görür.
54. Ksenon (Xe):
Elektron tüplerinin
stroboskopik lambaların
bakteri öldürücü lambaların ve yakut renkli lazerleri uyaran lambaların yapımında kullanılır. Molekülleri
parçacık fiziği alanında
yüksek molekül ağırlığının önem taşıdığı konularda
örneğin kabarcık odalarının ve probların içeriğinde kullanılır. İyon motorları için gaz olarak kullanımı da olasıdır. Xe-133 izotopu
birçok alanda kullanılan önemli bir radyoizotoptur. Kendisi zehirli olmamasına karşın
bileşikleri çok zehirlidir. Perksanatları
analitik kimyada oksitleyici olarak kullanılır.
55. Sezyum (Cs):
Güneş gözelerinde
atom saatlerinde
kızılötesi lambalarında ve katalizör olarak
belirli elementlerin hidrojenlenmesinde kullanılır. Yakın zamanda
itici güç sistemlerinde de kullanılmaya başlanmıştır. Vakum tüplerinde
hava kalıntılarını yok etmek için kullanılır. Oksijene karşı eğilimi yüksektir ve kolay iyonize olur. Bu nedenle de
roket motorlarında itici olarak kullanılır.
56. Baryum(Ba):
Vakum tüplerinde
bujilerde
havai fişeklerde ve floresan lambalarda kullanılır. Baryum sülfat ve çinko sülfat içeren bir pigment olan "Litopon"
iyi bir kaplayıcı maddedir ve sülfitlerin varlığında kararmaz. Baryum sülfat
kalıcı beyaz özelliğiyle boyaların içeriğinde
X-ışını incelemelerinde ve cam yapımında kullanılır. Barit
petrol kuyularını açmakta kullanılan sıvıların içeriğinde ağırlık kazandırıcı unsur olarak ve kauçuk yapımında
baryum karbonat fare zehiri olarak
baryum nitrat ve klorat da piroteknide (fişekçilik) yeşil rengin eldesinde kullanılır.
57. Lantan (La):
Lantan içeren nadir toprak bileşikleri
karbon esaslı aydınlatmada ve özellikle sinema endüstrisinde
stüdyo aydınlatmalarında ve projeksiyonda kullanılır. La2O3 camın alkali direncini arttırır ve özel optik camların yapımında kullanılır. Küçük miktarlarla katkı maddesi olarak
granüllü dökme demir yapımında kullanılır. Yakın zamanda başlatılan çalışmalarda belirlendiği üzere
lantan içeren hidrojen emici sünger alaşımları
kendi hacimlerinin 400 katı kadar hidrojen tutup verebilmekte ve her hidrojen alışlarında açığa ısı enerjisi çıkarmaktadırlar. Dolayısıyla
bu alaşımların enerji depolama sistemleri alanında büyük bir potansiyel bulunuyor. Pahalı kamera merceklerinde de lantan kullanılır. Çakmaklarda kullanılan çakmaktaşları
pil elektrotları ve katalitik dönüştürücüler de lantan elementi içerir.
58. Seryum (Ce):
Seryum bileşikleri
cam yapımında hem bileşen
hem de renk giderici olarak kullanılır. Seryum oksit de
cam parlatıcı olarak kullanılmaktadır. Petrol arıtımında katalizör olarak kullanılmasının yanında
metalürjik ve nükleer uygulamalarda da yeri vardır. Alaşımları ısıya dayanıklı hale getirmek için
yapılarına katılır.
59. Praseodim (Pr):
Pr2O3 bilinen
işlenmesi en zor maddelerden biridir. Diğer nadir toprak metalleriyle birlikte
film stüdyolarında ışıklandırma ve projeksiyon amaçlı olarak kullanılır. Praseodim tuzları
cam ve emaye renklendirmede kullanılır. Kaynakçıların kullandığı koruyucu gözlüklerde de
praseodimin bir bileşiği olan "Didymium" camı kullanılır. Ayrıca
cam yapımı sırasında çıkan sarı ışığı filtreleme özelliği nedeniyle
cam yapımcılarının koruyucu gözlüklerinde de kullanılır.
60. Neodim (Nd):
Cam üzerinde
mor renkten şarap kırmızısına ve griye kadar farklı renklerde gölgeler yapan bir renk vericidir. Bu camlardan geçen ışınlar
çok keskin emilim bantları gösterirler ve astronomi çalışmalarında kullanılırlar. Parlak mor camların ve kızılötesi ışınları süzen camların yapımında da neodim kullanılır. Praseodim elementiyle birlikte
kaynakçıların ve cam yapımcılarının kullandıkları koruyucu gözlüklerin yapımında kullanılır. Neodim tuzları da
emaye renklendirmede kullanılır.
61. Prometyum (Pm):
Fosforesan özelliğe sahip bir malzeme tarafından soğurulduğunda
ışıldamaya yol açar ve bu özelliği nedeniyle
ışıldayan boya ve plastiklerin yapımında kullanılır. Güneş gözelerinde
ışığı yakalayıp elektrik akımına çeviren bir nükleer enerji pili gibi kullanılır. Pm-174 izotopunun kullanıldığı bu pillerin ömrü yaklaşık 5 senedir. Kalınlık ölçüm aletlerinde kullanımının yanı sıra
portatif X-ışını kaynağı olarak
ayrıca uzay sondaları ve uydularda da yardımcı güç sağlayan ısı kaynağı olarak kullanılır. Üretilen 30 kadar prometyum bileşiğinin çoğu renklidir.
62. Samaryum (Sm):
Diğer nadir toprak elementleri gibi
sinema endüstrisinde karbon esaslı aydınlatmada kullanılır. Kalıcı mıknatıs olarak kullanılan SmCo5 mıknatıslığını yitirme açısından
bilinen en yüksek dirence sahip olan malzemedir. Etil alkolün hidrojenlenmesinde ve hidrojenden arındırılmasında kullanılan samaryum oksit
kızılötesi ışığın soğurulması amacıyla optik camlarda kullanılmakta ve nükleer santrallerde nötron soğurucu olarak işlev görmektedir.
63. Evropyum (Eu):
İtriyumla oluşturduğu alaşım
renkli televizyonlarda kırmızı renk eldesinde kullanılır. Evropyum katılmış plastikler
lazerlerde kullanılır. Evropyum oksit de
fosforesan özelliği etkinleştirmede kullanılmaktadır.
64. Gadolinyum (Gd):
Alışılagelmişin dışında süperiletken özellikler gösteren
ferromanyetik bir metaldir. Oda sıcaklığında da güçlü bir manyetizma gösterir. Demir
krom ve benzeri metallerin alaşımlarına %1 oranında bile katıldığında; bu alaşımların işlenebilirliği
ısıya ve oksidasyona karşı dirençleri artmaktadır. Gadolinyum-itriyum birleşiminden oluşan lal taşları
mikrodalga uygulamalarında kullanılır. Gadolinyum bileşikleri
televizyonlarda renk maddesi olarak kullanılır.
65. Terbiyum (Tb):
Sodyum terbiyum borat
katı hal elektronik elemanlarda kullanılır. Terbiyum oksit
renkli televizyon tüplerinde kullanılan yeşil fosforu etkin hale getirici özellik gösterir. Yüksek sıcaklıklarda çalışan yakıt hücrelerini sağlamlaştırıcı kristal olarak
ZrO2 ile birlikte kullanılır. Alaşımlarda
lazerlerde ve elektronik aletlerin üretiminde de kullanılır.
66. Disprosiyum (Dy):
Disprosiyum-nikel karışımı dolgu
nükleer santrallerde soğutucu çubuk olarak kullanılır. Bu dolgu maddesi
uzun süreli nötron bombardımanında bile boyutlarında bir değişiklik olmaksızın nötronları soğurabilme özelliğine sahiptir. Vanadyum ve diğer nadir toprak elementleriyle birlikte
lazer yapımında kullanılır. Disprosiyum-kadmiyum alaşımları
kızılötesi ışık kaynağı olarak
kimyasal tepkimeler üzerindeki çalışmalarda kullanılır.
67. Holmiyum (Ho):
Nötron soğurma özelliği nedeniyle
nükleer santrallerde kontrol çubuklarının yapısına katılır.
68. Erbiyum (Er):
Vanadyum elementine eklendiğinde
bu elementin sertliğini ve işlenebilirliğini artırır. Erbiyum oksit pembe renklidir ve cam
porselen
emaye sırlarında renklendirici olarak kullanılır.
69. Tulyum (Tm):
Pahalı olması nedeniyle
kullanım alanları henüz sınırlıdır. Nükleer reaktörde bombardımana uğratılan Tm-169 izotopu
portatif X-ışını ekipmanında radyasyon kaynağı olarak kullanılabilir. Doğal tulyum
seramik manyetik maddeler olan ferritlerde ve mikrodalga ekipmanında kullanılır.
70. İterbiyum (Yb):
İterbiyum paslanmaz çeliğin dayanıklılığını
tanecik inceliğini ve diğer mekanik özelliklerini iyileştirmede
metalürji ve kimya alanlarındaki deneylerde kullanılır.
71. Lutesyum (Lu):
Termal nötron etkinliği sonrasında saf beta ışınımı yayan kararlı lutesyum çekirdekleri
çatlatma
alkilasyon
hidrojen ekleme ve polimerizasyon işlemlerinde katalizör olarak kullanılır.
72. Hafniyum (Hf):
Aşınmaya karşı olağanüstü derecede dayanıklı olan bu element
çok iyi nötron soğurabilme özelliği nedeniyle nükleer denizaltılardaki reaktör kontrol çubuklarında kullanılır. Vakum tüplerinde de gaz emici niteliğiyle bir "gaz avcısı" olarak kullanılır.
73. Tantal (Ta):
Elektrolitik kapasitörlerin
vakum fırınlarının
kimyasal işlemlerde kullanılan aletlerin
nükleer reaktörlerin
hava taşıtlarının ve füze parçalarının yapımında kullanılır. Vücut sıvılarının tamamına karşı dirençli olması nedeniyle
ameliyat gereçlerinin yapımında da tantal elementinden yararlanılır. Tantal oksitten elde edilen yüksek kırılma indisine sahip özel camlar
kamera merceklerinin yapımında kullanılır. Los Alamos'ta çalışan bilim insanları tarafından yapılan ve erime noktası 3738°C olan tantal karbid grafit alaşımı
yapılan en sert maddelerden biri olarak kabul ediliyor.
74. Tungsten (W):
Tungsten ve alaşımları
elektrik ampullerindeki ince tellerin
elektron ve televizyon tüplerinin
elektrikli fırınlarda sarımların ve ısıtıcı elemanların yapımında kullanılır. X-ışını hedeflerinde
hava taşıtlarında ve metal buharlaştırma işlemleri gibi yüksek sıcaklık gerektiren uygulamalarda da kullanılır. Tungsten tozunun
elektronik endüstrisinde geniş bir kullanımı vardır. Tungsten karbid
metal işçiliğinde
madencilikte ve petrol endüstrisinde önem taşıyan bir bileşiktir. Tungstenin kalsiyum ve magnezyum tuzları floresan aydınlatmalarda
diğer bazı bileşikleri de boyalarda kullanılır.
75. Renyum (Re):
Kütle spektrograflarında ve iyon ölçüm aletlerinde bulunan ince tellerin yapımında kullanılır. Aşınmaya ve bozunmaya karşı dirençli olması nedeniyle
elektrik kontaklarında ve yüksek kaliteli bilimsel gereçlerin kaplamalarında kullanılır. Fotoğrafçılıkta kullanılan flaş ampullerinin yapımında da renyumdan yararlanılır. Renyum-molibden alaşımları -263°C(10 K)'de süperiletkendir. Uçak bujilerinde
telefon rölelerinde
dolmakalem uçlarında ve far yansıtıcılarında da kullanılır.
76. Osmiyum (Os):
Osmiyum metalinin en büyük kullanım alanı
diğer metallerle çok sert alaşımların oluşturulmasıdır. Bu alaşımlar
çeşitli aletlerde kullanılan millerin
fonograf iğnelerinin
dolmakalem uçlarının ve benzeri aletlerin yapımında kullanılır. Osmiyum tetraoksit
parmak izi tesbitinde ve mikroskopla incelenmek üzere hazırlanan yağlı doku preparatlarının boyanmasında kullanılır.
77. İridyum (Ir):
Esas olarak platini sertleştirici unsur olarak kullanılmasının yanı sıra
yüksek sıcaklıklara dayanıklı maddelerin yapımında da önemlidir. Elektrik kontaklarında
özel saklama kaplarının yapımında
kansere karşı radyasyon tedavisinde
derialtı iğnelerinde ve helikopter bujilerinde kullanılır.
78. Platin (Pt):
Laboratuvar kaplarının
bozunmaya dayanıklı gereçlerin
tellerin ve ısıluçların yapımında
kuyumculukta
diş hekimliğinde ve elektrik kontaklarında kullanılır. Platin-kobalt alaşımları güçlü manyetik özellik gösterir. Platin rezistans telleri
çok yüksek sıcaklıklarda çalışan elektrikli fırınların yapımında kullanılır. Arabalarda hava kirliliğini önleyici donanımların yapımında
füzelerin uç konilerinin ve jet motorlarının ağızlıklarının kaplamasında
büyük gemilerin
denizaltı boru hatlarının ve çelik desteklerin katodik koruma sistemlerinde de platinden yararlanılır. Sülfürik asit eldesinde ve petrol ürünlerinin işlenmesinde katalizör olarak platin kullanılmaktadır.
79. Altın (Au):
Madeni para yapımında
kuyumculukta
dekorasyonda ve diş hekimliğinde kullanılır. Durağan olması ve kızılötesi ışığı iyi yansıtması nedeniyle
uzay uydularında kaplama maddesi olarak kullanılır. Kolay işlenebilirliği nedeniyle
elektronik endüstrisinde de kullanımı vardır.
80. Cıva (Hg):
Termometrelerin
barometrelerin
difüzyon pompalarının ve daha birçok laboratuvar gerecinin yapımında kullanılır. Cıva buharlı lambaların ve reklam ışıklandırmalarının
cıvalı şalterlerin
diş hekimliğinde kullanılan bazı karışımların
koruyucu boyaların
böcek öldürücü ilaçların ve pillerin yapısında da cıva bulunur.
81. Talyum (Tl):
Kükürt
selenyum ya da arsenik ile oluşturduğu bileşikler
125-150°C arası sıcaklıklarda sıvı hale geçen camların yapımında kullanılır. Bu camlar
oda sıcaklığında normal cama benzer özellikler gösterir. Talyumun bir diğer kullanımı da
belirli deri enfeksiyonlarının tedavisindedir. Ancak
tedavi açısından olumlu özelliği ve zehirli etkisi arasında çok dar bir aralık olması nedeniyle
bu kullanımı oldukça sınırlıdır. Talyum oksit
kırılma indisi yüksek camların üretiminde ve güneş gözelerinin yapımında kullanılır. Kokusu ve tadı olmayan talyum sülfat
rodentisit (kemirgen öldürücü) ve karınca öldürücü olarak kullanılır. Ancak
bazı ülkelerde kullanımı yasaklanmıştır. Kızılötesi ışığa maruz kaldığında elektrik iletkenliğinin değişmesi nedeniyle güneş gözelerinde kullanılır. Talyum bromid-iyodit kristalleri de kızılötesi optik malzemelerin yapımında kullanılır.
82. Kurşun (Pb):
Ses titreşimlerini emici özelliği çok güçlü olan bu element
ses yalıtımında kullanılır. X-ışını ekipmanlarında ve nükleer santrallerde radyasyon
ı olarak işlev görür. Baz özelliği gösteren bir karbonat bileşiği olan beyaz kurşun ve benzeri diğer kurşun bileşikleri
boyaların yapısına katılır. Ancak
sağlık açısından olumsuz etkileri nedeniyle bu kullanımı azaltılmıştır. Kurşun oksit
akromatik merceklerde kullanılan ve kırılma indisi yüksek olan kristal camların üretiminde kullanılır. Böcek öldürücü ilaçların içeriğine katılan kurşun tuzları
çevre ve insan sağlığına daha az olumsuz etkisi olan organik bileşiklerle yavaş yavaş yer değiştirmektedir.
83. Bizmut (Bi):
Bizmutun
katı hale geçerken %3
32 oranında genleşmek gibi ilginç ve farklı bir özelliği vardır. Bu yüzden alaşımları
yüksek sıcaklıklardan zarar görebilecek malzemelerin yapısında kullanılmaya son derece uygundur. Bu alaşımlar ayrıca
bizmutun soğudukça genleşme özelliği nedeniyle
sıvı olarak döküldükleri kapta soğuyup katı hale geçerken
kabın şeklini alırlar. Kalay ve kadmiyum gibi metallerle oluşturduğu
erime noktası düşük alaşımlar
yangın alarmları ve söndürücü güvenlik donanımlarının yapımında kullanılır. İşlenebilir demir yapımında ve akrilik elyaf eldesinde katalizör olarak kullanılır. Bilinen en yüksek elektronegatifliğe sahiptir. Lastik üretiminde
cam ve seramik sanayinde
eczacılıkta ve parfümeride de kullanımı vardır. Isıluç olarak da kullanılan bizmut
nükleer santrallerde U-235 ve U-233 izotoplarını içeren yakıtların taşınmasında kullanılmaktadır. MnBi'den elde edilen "Bismanol" adlı alaşım
yüksek kaldırma kuvvetine sahip
kalıcı bir mıknatıstır.
84. Polonyum (Po):
Uzay uydularında termoelektrik enerji eldesi için ısı kaynağı olarak kullanılmaktadır. Berilyum elementiyle oluşturduğu alaşımlar
nötron kaynağı olarak kullanılır. Dokuma tezgahlarında statik yüklerin uzaklaştırılmasında işlev görür. Fotoğraf filmleri üzerinden tozları uzaklaştırmada kullanılan fırçaların üzerinde de polonyum bulunur.
85. Astatin (At):
Bilinen bir kullanımı bulunmamaktadır.
86. Radon (Rn):
Bazı hastanelerde radyasyon tedavilerinde ve bazı kanser türlerine karşı uygulanmaktadır. Deprem tahminlerinde de radon kullanılır.
87. Fransiyum (Fr):
Bilinen bir kullanımı bulunmamaktadır.
88. Radyum (Ra):
Radon gazı eldesinde kullanılır. Kendiliğinden ışıldayan boyaların yapısına katılır. Özellikle kanser tedavisinde
radyum yerine Co-60 gibi daha güvenli ya da daha güçlü radyoizotopların kullanılması yoluna gidilmektedir. Nötron kaynağı olarak da kullanılır.
89. Aktinyum (Ac):
Nötron kaynağı olarak ve termoelektrik enerji üretiminde kullanılır.
90. Toryum (Th):
Nötron bombardımanına tutulduğunda
nükleer bir yakıt olan U-233'e dönüşür. Bu yüzden
dolaylı bir nükleer enerji kaynağıdır. Kullanımı amacıyla değişik santral sistemlerinin tasarım ve deneme çalışmaları sürmektedir. Güçlü alaşımların eldesinde ve kızılötesi fotoelektrik hücrelerde kullanılır. Toryum oksit (ThO2)
%1 kadar seryum oksit ve diğer bileşenlerden oluşan fitiller
gaz alevinde ısıtıldıklarında çarpıcı bir şekilde parlar ve taşınabilir gazlı lambalarda kullanılır. Alaşımlarına yüksek sıcaklıklarda
güç ve sünmeye karşı dayanıklılık sağladığından
magnezyuma katılır. Elektron koparmak için gereken enerji düzeyi düşük ve elektron emisyonu yüksek olduğundan
elektronik donanımın yapımında kullanılan tungsten tellerin kaplanmasında kullanılır. Oksidi
elektrik lambalarında kullanılan tungstenin kristal granül büyüklüğünü kontrol etmekte
yüksek sıcaklıklara dayalı laboratuvar kaplarının kaplanmasında kullanılır. Toryum oksit içeren camlar
yüksek kırılma indisine sahiptir ve ışığın fazla dağılmasına (dispersiyon) izin vermezler. Bu özellikleri nedeniyle
kaliteli fotoğraf merceklerinin ve bilimsel donanımın yapımında kullanılırlar. Toryum oksit ayıca
amonyağın nitrik asite dönüştürülmesinde ve petrolün ayrıştırılmasında
sülfürik asit üretiminde katalizör olarak kullanılır.
91. Protaktinyum (Pa):
Bilinen bir kullanımı bulunmamaktadır.
92. Uranyum (U):
Yüzyıllar boyu camlara renk verici madde olarak kullanılmış olan uranyum
günümüzde nükleer santrallerde ve nükleer silahların yapımında kullanılmaktadır. Doğal ya da U-235 izotop içeriği düşük yüzdede zenginleştirilmiş uranyum
nükleer güç reaktörlerinde elektrik eldesi için kullanılır. Zırh kaplamalarında ve büyük hava taşıtlarının kanatlarında ağırlık olarak da kullanımı vardır.
93. Neptünyum (Np):
Nötron belirleyici aygıtlarda kullanılır.
94. Plütonyum (Pu):
Nükleer silahlarda patlayıcı madde olarak kullanılır. 1 kilogram plütonyumun tamamen patlaması
20 bin ton güçlü kimyasal patlayıcıya eşdeğer etki yaratır. Pu-238 izotopu
Apollo'nun ay görevlerinde
ay yüzeyinde çalışan sismik ekipman için güç kaynağı olarak kullanılmıştır. Kalp atışlarını düzenleyici olarak da kullanımı bulunmaktadır.
95. Amerikyum (Am):
Amerikyum-241 izotopu
duman belirleyicilerinde kullanılmaktadır.
96. Küriyum (Cm):
Sınırlı miktarlarda bulunabilmesi nedeniyle
çok az kullanım alanı vardır. Mars seferinde kullanılan Alfa Proton X-ışını spektrometresinde
alfa parçacığı kaynağı olarak kullanılmıştır.
97. Berkelyum (Bk):
Sınırlı sayıda bileşiği elde edilmiş ve ancak bunlar üzerinde çalışılmıştır. Amerikyumun alfa parçacıklarıyla bombardımanı sonucu elde edilir.
98. Kaliforniyum (Cf):
Çok sınırlı miktarda bulunabildiği için kullanım alanları da sınırlıdır. Nükleer araştırmalarda
fisyon parçacıkları kaynağı olarak kullanılır. Altın ya da gümüş arama çalışmalarında
nötron kaynağı olarak da kullanımı vardır. Petrol kuyularında kullanılan nem ölçüm aygıtlarında da kaliforniyumdan yararlanılır.
99. Aynştaynyum (Es):
Bilinen bir kullanımı bulunmamaktadır.
100. Fermiyum (Fm):
Bilinen bir kullanımı bulunmamaktadır.
101. Mendelevyum (Md):
Md-256 izotopu
mendelevyum elementinin sulu çözeltilerde gösterdiği bazı kimyasal özelliklerin açıklanabilmesinde kullanılmaktadır.
Periyodik tabloda yer alan 101 numaradan sonraki diğer elementlerin
henüz bilinen bir kullanım alanı bulunmamaktadır.
●MIПΣЯVΛ●
Üyelere Açık Profil Bilgileri
●MIПΣЯVΛ● - Özel Mesaj gönder
●MIПΣЯVΛ● - Daha fazla mesajını bul