Konu
:
HÜcre Ve HÜcrenİn Yapisi
Tekil Mesaj Gösterimi
19-09-2007, 23:23
#
5
(
permalink
)
_E_R_E_N_
Cevap: HÜcre Ve HÜcrenİn Yapisi
MİTOKONDRİLER
Mitokondri ;Yunanca
mitos = iplik; chondros = tane
buğday anlamına gelmektedir.
[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/erdem/LOCALS%7E1/Temp/msohtm l1/01/clip_image001.jpg[/IMG]
Oksijenli solunum yapan tüm hücrelerde bulunur. Boyları 0.2 - 5 mikron arasında; şekli
ovalden çubuğa kadar değişir Sayıları hücre başına birkaç taneden 2500'e (karaciğer hücresinde) kadar çıkar. Genellikle 5 - 6 tanesi ucuca gelerek bir iplik şekli meydana getirir. Canlı hücrelerde incelendiğinde
şeklinin ve büyüklüğünün değiştiği
diğer mitokondrilerle birleştiği ve hareket ettiği görülür. Bakteri
yeşil alg (çekirdeksiz hücrelerde) ve memelilerin alyuvarında bulunmaz. Kalınlıkları 70 A°olan zarla çevrilmiştir içteki zar iç yüzeyin artırılması için yaklaşık 200 A^luk aralıklarla birçok kıvrım meydana getirmiştir; bu kıvrımların tarak şeklinde olanlanna "Krista ( Cristae)" (Latince
cristae tarak demektir)
tüp şeklinde olanlarına da "Tubulus" (Latince
borucuk demektir) denir (Şekil 3.10). Buna göre de mitokondri tipi tanımlanır. Kristaların iki zar birimi arasındaki aralık 60 A''dur. Dıştaki ve içteki her iki zar da
daha önce açıkladığımız
ortada fosfolipit
dışta (kısmen) bir maddesi olarak kullanan bazı bakteriler
bir rastlantı sonucu
oksijensiz soluyan ilkin hücrelerin içine girerek
onlarla ortak (simbiyoz) yaşamaya başlamıştır. Bu ortaklıktan her ikisi de yarar sağladığı için
gelişerek üstünlük kurmuşlardır. Nitekim ilkin hücreler
organik maddeleri ancak oksijensiz solunumla belirli evrelere kadar parçalayabilmektedirler (karbonhidratları sitoplazmada pirüvik aside kadar). Halbuki oksijenli solunuma geçen mitokondriler (bir zamanların bakterisi) sitoplazmadan bu son ürünü alıp
Krebs çemberine sokarak çok daha fazla enerji elde etmekte ve enerjinin fazlasını ATP halinde
kendini taşıyan ve koruyan ilkin kökenli hücreye vermektedir. Mitokondrilerin bakteriler gibi kendine özgü çember DNA (katena form) taşıması bu varsayımı kuvvetlendirmektedir.
RİBOZOMLAR
Virüsler hariç tüm canlılarda bulunur. Yaklaşık 15 - 20 nm. (150 - 200 A°) çapında
hepsi birbirinin benzeri
küremsi ya da oval partiküllerdir. Hücrelerin en küçük organelidir. özünde taban kısımlarıyla birbirine mRNA (messenger RNA) aracılığıyla yapışmış biri büyük (moleküler ağırlığı yaklaşık 1.300.000 dalton) diğeri küçük (moleküler ağırlığı yaklaşık 600.000 dalton) iki alt birimden meydana gelmiştir.
Bu birimler ancak mRNA'nın varlığında birbirlerine yapışırlar
sentezleme işlemi bittiğinde
ayrılır ve tekrar diğer bir mRNA'nın varlığında başka bir alt birimle bir araya gelirler. Sayıları
genç ve özellikle sentez yapan hücrelerde fazladır; örneğin
Escherichia coli
bakteri hücresinde 6000
tavşanların retikülosit hücrelerinde ise 100.000 kadardır. Hücrelerde ya tek tek
(monomer ribozomlar)
ya da mRNA aracılığıyla iki alt birimi birleştirilmiş birçok ribozom taşıyan bir tespih şeklindedir (Şekil 8.18 ve 34). Bu sonunculara
poliribozomlar
ya da sadece
potizomlar
denir
Polizomdaki ribozom sayışı mRNA'nın uzunluğuna bağlıdır. Örneğin
bu
hemoglobin sentezi yapan polizomlarda 5'dir. Protein
büyük ölçüde poliribozomlarda sentezlenir. Hücreler gençken sitoplazmada daha çok serbest halde bulunmalarına karşın
yaşlandıkça ER kanalcıklarına (her zaman dış yüzüne) bağlanma oranları yükselir (tanecikli ER).
Bir görüşe göre ER'a bağlı ribozomlar hücre dışına salınan proteinleri yapar (pankreasın sindirim enzimlerinde olduğu gibi). Serbest ribozomlar da hücrenin kendi içinde kullanılan proteinlerini sentezler.
[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/erdem/LOCALS%7E1/Temp/msohtm l1/01/clip_image002.gif[/IMG]
Ribozomlar
rRNA ve proteinlerden yapılmıştır. Proteinler
sitoplazmadan gelmedir. Buna karşın
rRNA kromozomun belirli yerlerinin kodlanmasıyla oluşur
çekirdekçik içerisinde depolanır ve daha sonra sitoplazmaya geçer..
Aynı türdeki hücrelerde ribozomların protein ve amino asit bileşimi aynıdır. Değişik türlerde ve canlı gruplarında ise ribozomların yapılışı birbirine çok benzer. Hatta evrensel bir yapıya sahiptirler.
ENDOPLAZMİK RETİKULUM
Hücre zarını çekirdek zarına bağlayan kanallardan meydana gelir. E.retikulum; yumurta
embriyonik hücreler ve eritrositler hariç bütün ökaryotik hücrelerde bulunur.Her hücrenin endoplamik retikulumu kendine has bir yapıya sahiptir.
Endoplazmik retikulum kanalcıkları sabit bir yapıya sahip olmayıp
hücrenin işlevine göre değişebilir.Kanalcıklar hücre bölünürken kaybolur
daha sonra yeniden oluşur.endoplazmik retikulumun başlıca özelliklerini şu şekilde sıralayabiliriz:
·
Zarları üzerinde bulunan ribozomların sentezlediği protein moleküllerini golgi aygıtına taşır.
·
Granülsüz endoplazmik retikulum yağ sentezi yapar. İç salgı bezlerinden yağ tabiatında steroid hormonları salgılar.
·
Sitoplazmik matriksle birlikte hücreye destek sağlar.
·
Hücre içi dolaşımı sağlar. İyon ve küçük molekülleri gerekli bölgelere taşır.
·
Hücrede asidik ve bazik tepkimelerin birbirlerini etkilemeden meydana geldikleri ortamı oluşturur.
·
Çizgili kaslarda
kasın gevşemesi ve kasılmasında rol oynar.
·
E.retikulumun yapı ve fonksiyon yönüyle çekirdekle yakın ilişkisi vardır.
Granüllü Endoplazmik Retikulum
Zarları üzerinde ribozom bulunduğu için granüllü bir görüntüye sahiptir.Ribozomlar endoplazmik retikulum üzerine düzenli aralıklarla dizilirler. Bu tip endoplazmik retikulum özellikle protein sentezinin hızlı olduğu hücrelerde daha iyi gelişir.Ribozomlarda sentezlenen protein
endoplazmik retikulum kanallarına geçer. Sentezlenen proteinler ya doğrudan metabolik faaliyetlerde kullanılır ya da golgi aygıtı vasıtasıyla hücre dışına salgılanırlar.
Granülsüz Endoplazmik Retikulum
Üzerinde ribozom bulunmaz
düz bir yapıya sahiptir.Genellikle
karaciğer
testis
ovaryum
böbrek üstü bezi
bağırsak mukozası gibi işlevleri birbirinden farklı hücrelerde bulunur.
DiKTiYOZOM (Dictyosoma) ve GOLGi AYGITI
Golgi aygıtı birçok alt birimlerden meydana gelmiştir. Bu birimlerin her birine diktiyozom denir (Yunanca diktiyon = ağ
soma = vücut demektir). Diktiyozomların tümü Golgi aygıtını oluşturur.
Ergin sperma ve kan hücreleri hariç tüm hayvan ve keza bitki hücrelerinde bir ya da birkaç tane bulunur. Sentezleme
özellikle salgı yapan hücrelerde iyi görülür (ipekböceğinin ipek salgı bezlerindeki hücrelerde çok gelişmiştir). Genellikle sentri-yolun civarında ve çekirdeğin üzerine yakın olarak bulunur. Düz ER'dan çok farklı değildir. Düz ER'a göre tüpcük ve lamelcikleri daha yoğun olarak içerir . Birbirinin üzerine katlanmış 5-30 kadar kanalcık (Cistern = Sisterna = Latince yağmur suyu toplayan çukur demektir) taşır. ER'dan osmium ve gümüş içeren boyalarla boyanmasıyla ayrılır
ilk defa 1898 yılında italyan bilim adamı camıüo golgi
gümüşlü boya ile sinir hücrelerinde üstüste dizilmiş plakaları tanımladığından
bu yapıya
bilim adamının ismine adanarak "Golgi Aygıtı" dendi
önemi elektron mikroskobuyla ortaya çıktı.
[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/erdem/LOCALS%7E1/Temp/msohtm l1/01/clip_image003.gif[/IMG]
Kanalcıklar GA'nın orta ve tabana yakın kısmında bulunur. Uç kısmına gittikçe bu plakçıkların ve kanalcıkların
hücre zarına doğru göç eden veziküllerle (keseciklerle) kullanılıp bitirildiği gözlenir. Özünde burada akıcı ve sürekli bir denge vardır. Bir taraftan (proksimalden) senteztenmeye başlayan maddeler uca (distale) doğru itilerek uzaklaştırılır. GA'nın zarları zar birimine benzer; fakat daha incedir (6-10 nm.). Bu ise GA'nın
ER ile hücre zan arasında bir geçit ¤¤¤¤i gördüğünü kanıtlar
öyle ki ER'un üzerinde sentezlenen protein
bazı maddelerin de eklenmesiyle (GA'nda) zar birimleri ya da pulcukları halinde hücre zanna iletilir ve onun yapışma katılır. GA'nda basit şekerlerden kendine özgü polisakkaritlerin sentezlendiği saptanmıştır. Böylece hücre zarının yapışma katılarak onun özgüllüğünü saptayan karbonhidratlar
GA'nda sentezlenmektedir. Salgının attimasından başka
hücredeki fazla suyun (birhücrelilerde) vurgan koful aracılığıyla atılması da GA'nın görevleri arasındadır. Çünkü vurgan (kontraktil) koful GA'ndan meydana gelir. Bununla beraber GA'nın hücreden hücreye değişiklikler gösterdiğim unutmamak gerekir. GA'nın sentezlenmesini ve madde yapımına katılımım biraz daha ayrıntısıyla inceleyelim:
Sindirim kanalının içinde
özellikle bağırsaklarda
kimyasal ve fiziksel etkilerden hücreleri koruyan mukus denen bir sıvı salgılanır. Bu sıvı bağırsaklarda Goblet hücrelerinden çıkarılır. Adı geçen salgı hücreleri incelendiğinde
mukus damlacıklarının
hücrede
GA'nın civarında daha sık bulunduğu görülür. GA
hücrenin taban kısmında yassılaşmış kanalcıkları içeren bir çanak gibi olduğu halde
hücrenin uç kısmına (distaline) gittikçe bu kanalcıkların içi mukusla dolmuş kesecikler haline dönüştüğü ve bir zaman sonra da hücre zarına ulaşarak dışarıya doğru aktığı bilinmektedir
işaretlenmiş azotla yapılan denemelerde
proteinlerin ER'da sentezlendiği
daha sonra paketlenmek üzere GA'na geldiği ve burada belki yapısımn kısmen değiştirildiği (l) bilinmektedir. Fakat her durumda
burada
her salgı hücresi için kendine özgü yapılışta karbonhidratların protein molekülüne eklenerek
onun hücre zanndan çıkabilmeşini (!) ve meydana gelen kompleksin salgı niteliğini kazanmasını sağladığı kısmen bilinmektedir. Çünkü salgı proteinlerinin tümü glikoprotein halindedir.
İşaretlenmiş glikoz ve sülfatlarla yapılan gözlemlerde
proteinlere şeker ve sülfat eklenmesinin GA'nda gerçekleştiği kanıtlanmıştır. Mukopolisakkaritlerin de GA'nda sentezlendiği bilinmektedir. Bu madde bir iç salgı olup kıkırdak hücrelerinin yapışma katılır. Ayrıca tüm dış salgı hücrelerinin salgı yapımının yanısıra
iç salgı hücrelerinin (paratiroitteki glikoprotein salgısı gibi) birçok maddesinin
keza bitkilerdeki selülozun
karaciğer hücrelerinde lipoproteinferin sentezlenmesine katıldığı açık bir gerçektir. Bazı hücrelerde de lizozom granüllerini yaparak sitoplazmaya vermektedir.
Uzun zaman
pek önemli bir organel olmadığı gerekçesiyle
dikkate alınmayan GA
son zamanlarda hücre zannın özgüllüğünü saptamada önemli görev almaşı nedeniyle
dikkatleri üzerine çekti. Çünkü hücre zannın özgüllüğü karbonhidratlarla saptanmaktadır ve karbonhidratlar da GA'nda sentezlenmektedir. Bazı karbonhidratların
proteinler gibi kalıtsal denetim altında sentezlendiğine ilişkin kanıtlar vardır. Kan grupları ve immunokimyasal incelemeler bunu göstermektedir.
_E_R_E_N_
Üyelere Açık Profil Bilgileri
_E_R_E_N_ - Özel Mesaj gönder
_E_R_E_N_´nin Web Sitesini ziyaret edin
_E_R_E_N_ - Daha fazla mesajını bul