Teknolojinin Adresi & TEKplatform - Tekil Mesaj Gösterimi

**dαяιυѕ** · 03-04-2007, 22:32

OĞUZ - KAĞAN DESTANI

1. OĞUZ DESTANININ ÖZELLİKLERİ

Eski Türk tarihinde hükümdarların doğuşu efsanelere büründürülmüş ve kutsal bir olay gibi anlatılmışlardı. Hükümdarlar böyle kutsallaştırılıp gökten indirilir iken; elbetteki Oğuz-Kağan gibi bütün Türk kaviminin atası olan kutsal bir kişinin menşeleri de Tanrıya ve göğe bağlanacaktı. Eski Türklere göre herşeyi yaratan ve her varlığın sahibi olan tek kutsal şey gökteki biricik Tanrı idi. Aslında göğün kendisi olan Tanrı değildi. Çünkü gök de yer gibi maddî birer varlık ve yüce Tanrı tarafından yaratılmış dünyanın birer parçası idiler. Gök bir tane idi ve dünyamızın üstünü bir kubbe şeklinde kaplıyordu. Fakat bu kubbenin üstünde daha bir çok gökler vardı. Ayın güneşin ve türlü yıldızlar ile burçların dolaştıkları ayrı ayrı gökler uzayın sonsuzluklarını kendi aralarında paylaşıyorlardı. Bütün bunların üstünde bir gök daha vardı ki bu gökte yaratıcı büyük ve tek Tanrı oturuyordu. Eski Türkler ğögün katlarını üst üste koyma yolu ile saymamışlardı. Fakat sonradan biraz da dış tesirler sebebi ile gökleri yedi veya dokuz kat olarak tarif etmeğe başladılar.

"Oğuz-Kağan destanına Uygur çağından sonra hafif dış tesirler girmeğe başladı":

Göktürk çağında eski Türk dini ile inançları bozulmadan devam etmekte ve gittikçe de gelişmekte idi. Uygur devleti kurulup da yeni bir çok dinler Türkler arasına girmeğe başlayınca durum biraz daha değişti. Çünkü Uygurlar çok daha önceleri Çin'in ortalarında gezmişler ticaret yapmışlar ve birçok insanlarla karşılaşarak konuşmuşlardı. "Bu dış ilişkiler Uygurlara birçok yeni görüşler getirmiş ve onlarda büyük dinlere inanmak ihtiyacını doğurmuştur." Ticaret eski Türk savaşçılarının dini ile pek bağdaşan bir meslek değildi. Eski Türk dini disiplin otorite ve savaşçılığı herşeyden üstün tutuyordu. Halbuki tüccarlar daha geniş ve rahat bir hayata sahip olmak zorunda idiler. İşte bunun içindir ki bu zamana kadar Türkler göğe ve gökten gelen kutsallıklara inanırlar iken Uygur çağında durum birdenbire değişiyordu. Uygurlar köklerini Suriye'den alıp İran'da gelişen Mani dinini aldıktan sonra aya daha çok önem vermeye başladılar. Aslında ise Türklerde kutsal olan en önemli şey gökten sonra dünyamızı ışıtan güneş idi. "Uygurların güneşten aya geçmiş olmaları yeni bir düşüncenin başlangıcı gibi sayılabilirdi". Bu sebeple Uygurlar çağında yazılmış Oğuz-Kağan destanlarında eski Türklerin dedikleri gibi kutsal kişiler artık "Göğün oğlu" değil; "Ayın oğulları" oluyorlardı. Oğuz-Kağan da "Ay Tanrı" nın bir oğlu idi. Destan daha başlangıçta şöyle başlıyordu:

"Aydın oldu gözleri renklendi ışık doldu

"Ay-Kağan'ın o gündü bir erkek oğlu oldu!"

Eski Türkler de iyi ve güzel olayları aydınlık ve ışıkla anlatırlardı. Biz nasıl yeni bir oğlu olan dostumuza "Gözlerin aydın olsun" diyor isek onlar da Oğuz-Kağan'ın doğuşu dolayısı ile "Ay Kağan'ın gözleri aydın oldu renklendi" diyorlardı.

"Müslüman olmuş Oğuz Türklerinin destanları da Türk mitolojisinin en eski motifleri ile dolu idiler":

Fakat Türkler çoktan müslüman olmuş ve İsl'miyetin ana prensiplerine gönülden bağlanmışlardı. Aslında ise İsl'miyet ile eski Türk dini arasında büyük ayrılıklar da yoktu. Buna rağmen eski Oğuz-Kağan destanları elbetteki İsl'milyetin birçok inançları ile uygunluk gösteremeyecekti. Bunun içindir ki İsl'miyetten sonra yazılan Oğuz-Kağan destanlarında biraz daha değişiklik yapılmış ve İsl'miyete uydurulmuştu. İsl'miyeti kabul eden Türkler bizce Uygurlara nazaran eski Türk an'anesini ve töresini daha çok korumuşlardı. Tabiî olarak biz Oğuz Türkleri üzerine daha büyük bir önem veriyoruz. "Çünkü Oğuzlar bütün Ortaasya ve Türk âleminin en soylu ve en gelişmiş zümreleri idiler". Şehir hayatına çoktan başlamış olmalarına rağmen eski Türk devlet teşkil'tı ile disiplini onların ruhlarından henüz daha silinmemişlerdi. Bu sebeple Oğuz Türklerinin destanlarında Uygurlarınkine nazaran daha eski ve daha köklü motifler görüyoruz. İsl'miyetten sonraki Türk destanlarına göre "Oğuz-Han'ın babası Kara-Han" idi. Oğuz Han'ın babasının "Kara-Han" adını alması da boş değildi. Eski Türklerde "Ak ve kara soylular ile halkı birbirinden ayıran sembolik renkler" idi. "Ak-Kemik" Kağanlar ile onların oğulları idiler. "Kara-Kemik" ise halk tabakasından başka bir şey değildi. Diğer kitaplarımızda da her zaman söylediğimiz gibi Türk halklarının "ak" ve "kara" şeklinde ayrılmış olmalarına rağmen aralarında bir sınıf mücadelesi yoktu. Müslüman Türkler Oğuz-Han'ın babasına "Kara-Han" diyorlardı. Çünkü kendisi Müslüman değildi. Müslüman olmak isteyen oğlu Oğuz-Han'a da engel olmak istemişti. Tabiî olarak bu fikirlerimiz tam ve kesin değildir. Fakat Türk tarihi ve an'aneleri hakkındaki bilgilerimiz bizi bu sonuca doğru sürüklemektedirler. Oğuz Han Müslüman Türklere göre babasından çok an'anesine bağlıdır. Bu sebeple Oğuz destanını anlatmağa başlarlar iken hemen şöyle derler:

Üç gün üç gece geçti annesine gelmedi

Annenin memesinden bir damla süt emmedi.

Bana gelmedi diye annesi ağlıyordu

Sütümü emmedi diye kalbini dağlıyordu.

Ağlayıp sızlıyordu beşiğe dolanarak

Sütümü az em diye çocuğa yalvararak!

2. TÜRK MİTOLOJİSİ VE KUTSAL ÇOCUKLAR

Oğuz Han diğer Türk destanlarında olduğu gibi doğar doğmaz bir olgunluk ve erginlik gösteriyordu. Annesi henüz daha Müslüman olmamıştı. Annesine karşı bu kırgınlığın sebebi de bundan başka birşey olmamalıydı. Nitekim az sonra Oğuz Han annesi ile konuşmağa başlar ve ona şöyle der:

Ey benim güzel annem öğüdümü alırsan!

Yüce Tanrı'ya tapıp eğer hakkı tanırsan!

O zaman memen alır ak sütünü emerim!

Bana lâyık olursan adına anne derim!

Oğuz-Kağan'ın annesi henüz daha üç günlük beşikte yatan çocuğunun böyle konuşup söyleşmeye başladığını görünce ona kalpten bağlanır ve Tanrıya inandığını oğluna söyler. Müslüman Türklerin söyledikleri bu Tanrı İsl'miyetin Allah'ından başka birşey değildi. Fakat aynı zamanda destanlar zaman zaman bir "Gök Tanrısı" ndan da söz açıyorlar ve eski Türklerin gerçek inançlarını açığa vurmaktan geri kalmıyorlardı. Eski Türklerde de "üç sayısı" ve "üç yaşında" olma önemli idi. Fakat Türk mitolojisinin en önemli sayısı "yedi" ile "dokuz" sayılarıdır. Müslüman Türklerin Oğuz destanlarında: "Oğuz-Kağan üç gün içinde olgunlaşmıştı". Halbuki eski Altay destanlarında: "Çocuğun olgunlaşması için yedi günün geçmiş olması gerekiyordu". Hatta çok güzel şöyle bir Altay efsanesi de vardır:

Altay'da olmuş idi bir çocuk doğmuş idi

Dünyaya gelir iken nurlara boğmuş idi.

Yedi kurtlar uçmuşlar koku alıp koşmuşlar

"Çocuğu ver" demişler uluyarak coşmuşlar.

Annesi çok ağlamış yüreğini dağlamış

Çocuk da dile gelmiş yarasını bağlamış.

Demiş: "Anne sızlama! Oyala da ağlama!

"Yedi gün mühlet iste işi bağla sağlama!"

Yedi gün mühlet dolmuş annenin benzi solmuş

Oğlan beşiği kırmış bir civan yiğit olmuş.

Bu Altay efsanesi mitolojinin ta kendisidir. Gerçi Oğuz-Kağan destanı da bir mitolojidir. Fakat büyük devletler kurup gelişen Türk toplumları onun içindeki akla uymayan motifleri ayıklamış ve gerçekçi bir şekle sokmuşlardı. Oğuz-Kağan destanında göklerde dolaşıp ğögün çeşitli katlarını zapteme ve türlü ruhlarla çarpışma kutsal bir Hakandı. Fakat O daha çok bir insandı. İnsanlık özelliklerini taşımış ve insanların yaşadığı yeryüzünü zaptederek Tanrı adına idare etmeğe memur edilmişti. Az önce özetini yaptığımız Altay efsanesi dikkatle incelenince daha birçok mitolojik motifler de ortaya çıkacaktır. Meselâ "Yedi kurt"."Büyük ayı burcu" nun yedi yıldızında başka bir şey değildi. Çünkü Türklere göre: "(Büyükayı burcu'nun yedi yıldızı kalın ve demir zincirlerle Kutup yıldızı'na bağlanmış yedi azgın kurt idiler). Bir ara bu kurtlar çocuğun atı ile tayını da alıp götürmek isterler. Bu savaşlar sırasında çocuk sıkışınca akıllı ve kutsal buzağısı da ona yol gösterir ve başarı sağlamasına imkân verir. (Türklere göre 'Küçükayı burcu' iki at tarafından çekilen bir arabadan başka birşey değildi.) Bu burcun etrafından dönen Büyükayı burcunun yedi kurdu bu iki atı yakalayıp yemek isterler ve bunun için de gökyüzünde durmadan onların etrafında dönerlerdi. (Altay efsanesi göre). Küçükayı burcu çocuğun dostu ve yakını idi. Boğa burcu da herhalde yine bu kahramanın buzağısından başka birşey olmamalıydı".

Görülüyor ki Oğuz-Kağan destanı birdenbire uydurulmuş ve yazılmış bir hikâye değildi. Onun kökleri yüzyıllar önce inanılmış ve söylenmiş Türk efsaneleri ile inançlarına dayanıyordu. Süzüle süzüle akla mantığa uymayan bölümlerin gerçeğe uydurulması ile bütün Türklerin malı olan Oğuz-Kağan destanı meydana gelmişti.

3. OĞUZ - KAĞAN'IN DOĞUŞU

"Oğuz-Kağan kutsal bir şekilde doğmuştu":

Az önce büyük Türk kahramanlarının genel olarak kutsal bir şekilde doğduklarını söylemiştik. Elbette ki Oğuz-Kağan'ın da doğuşu da kutsal ve fevkal'de bir şekilde olmalıydı. Nitekim Uygurların Oğuz-Kağan destanı O'nun doğuşunu şöyle anlatıyordu:

Gök mavisiydi sanki benzi bu oğlancığın!

Ağzı kıpkızıl ateş rengi bu oğlancığın!

Al al idi gözleri saçları da kapkara

Perilerden de güzel kaşları var ne kara!

Oğuz-Kağan doğarken benzinin rengi tıpkı gök mavisi gibi idi. Yüz eski Türklere göre insanın en önemli bir yeri idi. Utanç kötülük ve hatta kutsallık bile insanın yüzüne akseden özellikleri idiler. Kötü bir insanın yüzü elbette kara idi. İyilerin de yüzleri aktı. Ama kutsal insanların yüz rengi gök mavisinden başka birşey olamazdı. Çünkü gök Tanrı'nın oturduğu ve hatta bazan Tanrı'nın kendisinden başka birşey değildi. "Oğuz-Kağan doğarken yüzünün gök renkten olması onun gökten geldiğini ve Tanrı'nın rengini taşıdığını gösteren bir belirti idi." Biz yanlış olarak Türklerin "Gök Börü" yani gök kurt dedikleri kutsal kurda bozkurt adını veregelmişiz. Aslında ise gök ile boz arasında büyük ayrılıklar vardır. Türklerin kutsal kurtlarının rengi de gök idi. Çünkü o Tanrı tarafından gönderilmiş bir elçiden başka bir şey değildi. Belki de Tanrı'nın ta kendisi idi. Tanrı kurt şekline girerek Türklere görünüyor ve onlara başarı yolu açıyordu. Onun için de kurdun rengi gömgök idi. Daha sonraları Türkler gök rengini olgunluk erginlik ve tecrübenin bir sembolü olarak görmüşlerdir.

Oğuz-Kağan'ın ağzı ateşe niçin benzetilmişti":

Bugün Anadolu'da söylenen "Gözleri Kanlı" deyimi de bize çok şeyler ifade eder. O'nun gözlerinin al oluşu daha doğrusu kan rengine benzemesi Oğuz-Kağan'ın büyük bahadarlığının bir özelliğinden başka bir şey değildi. Cengiz-Han da doğarken "avucunun içinde bir kan pıhtısı" tutuyordu. Bunu gören annesi ile babası şaşırmış ve hemen Şamanlara koşmuşlardı. Şamanlar ise O'nun dünyayı zaptedeceğini ve büyük bir bahadır olacağını söylemişlerdi. Fakat Cengiz-Han çağı ile ilgili efsaneler en eski Türk ve Ortaasya özelliklerini göstermiyorlardı. Elbetteki onları kökleri de Türk mitolojisine dayanıyordu. Fakat Çin yolu ile Moğollara birçok yabancı tesirler girmişti. Türklerde yeni doğan kahramanlar avuçlarında bir kan pıhtısı tutmazlardı. Çünkü biraz da eski Hint mitolojisinin motiflerinden biri idi. "Türklerin kahramanlarının gözleri kırmızı ve kızıldır." Çinde de bu vardır. Fakat çin kahramanlarının gözleri yalnız kırmızı olmakla kalmazlar aynı zamandan cam gibi de parlarlardı. Çinliler "Büyük bir Göktürk Kağanı Mohan Kağan'dan söz açarken onun da yüzünün kıpkırmızı ve gözlerinin cam gibi parladığını" söylüyorlardı. Herhalde Mohan-Kağan acayip bir fizyonomiye sahip değildi. Fakat 20 sene müddetle bütün Çin'i korkutmuş ve diz çöktürmüş bir hükümdardı. Eski Türkler kırmızı renk için genel olarak "al" sözünü kullanırlardı. Fakat bu söz sonradan biraz da manevi bir anlam almıştı. Nitekim loğusaları basan ve kötülük yapan "Albastı" da yine bu rengi taşıyordu. Altay Türkleri büyük kurt sürülerini idare edip köylere korkunç zararlar veren kurtlara da zaman zaman "al-börü" derlerdi. Bu allık kurdun veya albastı gibi ruhların renginden dolayı değil; daha çok onların korkunç zararlar vermesinden ileri geliyordu. Çünkü onlar güçlü ve kudretli idiler. Tıpkı yeryüzünü zapteden ve kendi egemenliği altında toplayan Oğuz-Kağan gibi.

"Oğuz-Kağan'ın yüzünün rengi gök mavisi gözleri de al yani kırmızı idi".

Bazıları al sözünü "ela" şeklinde anlamak istemişlerdi. Fakat tabiî olarak bunun aslı yoktur. Çünkü "Oğuz-Kağan'ın saçları da kara" idi. Sarı değil. Bu sebeple gözlerinin el' olmasına da hiçbir sebep yoktu.

4. OĞUZ - KAĞAN'IN ÇOCUKLUĞU

"Türk mitolojisinde kahramanlar 'üç' veya 'yedi' günde konuşurlardı":

Az önce Müslüman olmuş Türklerin Oğuz-Kağan destanlarından söz açarken Oğuz-Kağan'ın üç günde konuşmağa başladığını belirtmiştik. İsl'miyetin tesirleri görülmeyen Uygurca Oğuz Kağan destanında da aynı şeyleri görüyoruz. Ama yukarıda da dediğimiz gibi eski Türk efsanelerinde büyük kahramanlar çoğu zaman "Yedi günde kendilerine gelir ve kırk gün sonra da bir delikanlı gibi hayata başlarlardı". Nitekim Uygurların Oğuz Destanı Oğuz'un küçüklüğünü şöyle anlatıyordu:

Geldi ana göğsünü aldı emdi sütünü

İstemedi bir daha içmek kendi sütünü.

Pişmemiş etler ister aş yemek ister oldu

Etraftan şarap ister eğlenmek ister oldu.

Ansızın dile geldi şiirler düzer oldu

Aradan kırk gün geçti oynaşır gezer oldu.

Geldi ana göğsünü aldı emdi sütünü

İstemedi bir daha içmek kendi sütünü.

Pişmemiş etler ister aş yemek ister oldu

Etraftan şarap ister eğlenmek ister oldu.

Ansızın dile geldi şiirler düzer oldu

Aradan kırk gün geçti oynaşır gezer oldu.

"Türkler yemeklerini ilk çağlardan beri pişirerek yerlerdi":

Türkler herhalde tarihten çok önceki çağlarda bile yemeklerini pişirerek yemeğe başlamışlardı. Nitekim Göktürklerin Çin kaynaklarında bulunan ilk efsaneleri de "İlk Türk Atasının ateşi ic't ettiğini ve yemekleri pişirmeği öğrettiğini" söylüyordu. Sibirya'nın tundralarında yaşayan geri halklar Türklere nazaran çok daha sonraki çağlarda yemeklerini pişirip yemeği öğrendiler. Nitekim Fin'lerle Macar'ların ataları olan Batı Sibiryalılar kendi atalarının çiğ et yediklerini söylerler ve bununla öğünürlerdi. Onlar daha güneylerindeki Ortaasya Türk halklarına "yemeklerini pişirenler" derler ve kendilerini onlardan ayırırlardı. Gerçi bu Sibirya halkların da sonradan yemeklerini pişirmeğe başlamışlardı. Ama zaman zaman bu eski hatıraları yadetmek için "çiğ et yeme törenleri" yapmağı da ihmal etmezlerdi. Türk mitolojisinde Türk çiğ et yediğine dair elimizde hiçbir delil yoktur. Ama büyük kahramanlar o kadar korkunç idiler ki zaman zaman çiğ et bile yerlerdi. Onun için Oğuz-Kağan'ın çiğ et istemesinin sebebi de bundan ileri geliyordu.

"Oğuz-Han'ın vücudu güçlü ve korkunç hayvanlara benzetilirdi":

Dede Korkut masallarında da büyük kahramanların yürüyüşü arslanlara benzetilmiş ve vücut yapıları da korkunç hayvanlar gibi anlatılmışlardı. Oğuz-Kağan destanında da az da olsa bunları görmüyor değiliz. Uygurların Oğuz destanı Oğuz-Kağan'ın şeklini şöyle anlatıyordu:

Öküz ayağı gibi idi sanki ayağı

Kurdun bileği gibi idi sanki bileği.

Benzer idi omuzu ala samurunkine

Göğsü de yakın idi koca ayınınkine!

Destana göre Oğuz'un elleri ve pençesi ayının büyük ve güçlü pençesini andırıyordu. Ama kurdun bileği başka idi. Kurt yeryüzündeki hayvanlar içinde koşma bakımından en dayanıklı hayvandı. Bir türlü yorulma bilmezdi. Bileği ince idi. Fakat o ince bilekli kurdun pençesi korkunçtu. Bir samur büyüklüğündeki kıllı omuzlar ve ayının göğsü gibi gergin ve şişkin ğögüsler Oğuz-Kağan'ın bir insan olarak ne derece güçlü olduğunu anlatmağa yarayan sözlerdi.

"Oğuz-Kağan'ın vücudu niçin "tüylü" idi":

Eski Türkler "ilk insanın tüylü olduğuna inanırlardı." Altaylarda yaşayan birçok efsanelerde bu konu ile ilgili sayısız örneklere rastlıyoruz: "Tüylere kaplı olan ilk insan Tanrı'ya karşı günah işlemiş ve bundan dolayı da tüyleri dökülmüştü. Tüyleri dökülünce de insanoğlu bir türlü hastalıktan kurtulamamış ve ölümsüzlüğü elinden kaçırmıştı. (Bir söylenişe göre) Tanrı insanı yaratırken şeytan gelmiş ve insanın üzerine tükürerek her tarafına pislik içinde bırakmıştı. Tanrı da insanın dışını içine içini de dışına çevirmek zorunda kalmıştı. Bu suretle insanın içinde kalan şeytanın pisliği ve tüyler insanoğlunun ruhunu ve ahl'kını kötü yapmıştı. İnsanın gerçi dışı Tanrı yapısı idi ve güzeldi ama; içi şeytan tarafından kirletilmiş ve şeytana benzer bir özelliğe bürünmüştü". Bu sebeple Oğus destanında bu çok eski Türk inançlarının izlerini de buluyoruz. Çünkü Oğuz-Kağan bizim gibi tüysüz değil; her tarafı kıllarla dolu ve fevkal'de bir yaratıktı:

Bir insan idi fakat tüyleri dolu idi

Vücudu kıllı idi çok uzun boylu idi.

Güder at sürüleri tutar atlara biner

Daha bu yaşta iken çıkar avlara gider.

Geceler günler geçti nice seneler doldu.

Oğuz da büyüyerek bir yahşi yiğit oldu!

5. OĞUZ - KAĞAN'IN GENÇLİĞİ

Türk mitolojisinde büyük kahramanların çocukluk ile gençliğini birbirinden ayıran bazı önemli çağlar vardı. Altay efsanelerinde bu çağ daha çok "Ad koyma" töreni ile başlardı. Adı olmayan bir çocuk henüz daha yetişkin bir genç ve kahraman sayılmazdı. Bir gencin ad alabilmesi de kolay bir iş değildi. Elbette adsız bir insan olamazdı. Her çocuğa Türkler doğuşundan itibaren bir ad verirlerdi. Fakat bu ad onun gerçek adı ve ünvanı sayılmazdı. Hatta Türkler kahramanlarına her yeni bir başarı üzerine yeni bir ad daha verirlerdi. Daha yüksek bir rütbeye terfi eden kimseler bile yeni memuriyet unvanı ile beraber ayrıca bir ad da alırlardı. Bu sebeple Çin kaynakları bu bakımdan bize bir çok güçlükler çıkarmışlardır. Meselâ büyük bir komutan veya Kağan'ın bir gençlik adı vardır. Geçliğinde büyük şöhret elde eden bu komutanlar Çin kaynaklarında çoğu zaman gençlik adları ile adlandırılırlardı. Zaman zaman bunlar bazı savaşlar dolayısı ile yeni ünvanlar alırlardı. Fakat Çin kaynaklarında bu Türkler gençlik ve olgunluk adları ile geçince tarihçeler için kimin kim olduğunu anlamak adet' çok güç bir hale girer. Bu sebeple Oğuz Han'ında gerçek bir ad ve unvan alabilmesi için büyük bir kahramanlık ve başarı göstermesi lazımdı. Eski Türk tarihinde de "Baş kesmeyen ve kan dökmeyen" şehzadelere gerçek adları verilmezdi.

6. OĞUZ'UN BİR GERGEDAN ÖLDÜRMESİ

"Oğuz korkunç bir gergedan öldürerek erginliğini ispat etmişti":

Bunun içindir ki Oğuz-Kağan insanları ve sürüleri yiyen bir gergedanı öldürür ve milletini büyük bir bel'dan kurtarır. Eski Türkler karanlık ve sık ormanlara da saygı gösterir ve hatta onlara tapılanırlardı. Türk tarihinde yeni tahta çıkan hükümdarların bir orman dikerek kendi adlarına yetiştirdikleri de görülmemiş değildir. Nitekim Oğu-Kağan destanında da Oğuz'un yurdunun yanında büyük bir orman ve içinde de bir "gergedan" yaşardı. Destan bu olayı şöyle anlatıyordu:

Bir büyük orman vardı Oğuz yurdundan içre

Ne nehir ırmaklar akardı bu orman içre.

Ne çok av hayvanları ormanda yaşar idi

Ne çok av kuşları da üstünde uçar idi.

Ormanda yaşar idi çok büyük bir gergedan

Yer idi yaşatmazdı ne hayvan ne de insan!

Başardı sürüleri yer idi hep atları

Yokluk verir insana alırdı hayatları!

Vermedi hiçbir zaman insanoğluna aman!

Hepimiz biliyoruz ki Ortaasya'da "gergedan" yoktu. Türklerin gergedan görmüş olmaları da pek ihtimal dahilinde değildi. Ama gergedanın çok korkunç bir hayvan olduğu kulaktan kulağa Ortaasya'ya kadar gelmiş ve Türk mitolojisinde de gerekli yerini almıştı. Gergedanın yaşadığı bölgeler Çin'e yakın olan bölgelerdi. Fakat Çinliler de gergedanın esas şeklini bilmiyorlardı. Çinlilere göre "Gergedan burnunun ucunda sivri boynuzu bulunan bir geyikten başka birşey değildi". Ama gergedan Çin'de büyük bir öneme sahipti. Çünkü Çin İmparatorları ile büyük komutanlar zırhlarını gergedan derisinden yaparlardı. Bu bakımdan onlar gergedanın derisini ve dolayısı ile bu hayvanın büyüklüğünü de tasavvur edebiliyorlardı. Gergedan motifi bakımından Türk mitolojisine Çin tesirleri de olabilirdi. Fakat gergedanla ilgili bilgiler Türklere daha çok Batı Türkistan ve Hindistan yolu ile gelmişti. Türkler gergedana "kıyant" derlerdi. Bu söz de Hindistan ile Batı Türkistan'da yayılmış bir deyimdi. Oğuz-Kağan kendi milletine bu kadar zarar veren gergedanı duyunca onu avlamak ister ve yola çıkar. Destan Oğuz'un yıla çıkışını şöyle anlatıyordu:

Oğuz-Kağan derlerdi çok alp bir kişi vardı

Avlarım gergedan: diye o yere vardı.

Kargı kılıç aldı kalkan ile ok ile

Dedi: "Gergedan artık kendisini yok bile!

Ormanda avlanarak bir geyiği avladı

Bir söğüt dalı alıp bir ağaca bağladı.

Döndü gitti evine sabah olmadan önce

Tam tan ağarıyordu geyiğine dönünce

Anladı ki gergedan geyiği çoktan yuttu

Geyiğin yerine de büyük bir ayı tuttu.

Belinden çıkararak altın bakma kuşağı

Ayıyı astı yine o ağaçtan aşağı

Tabiî olarak efsaneye göre gergedan ayıyı da yutmuştu. Çok iyi biliyoruz ki gergedan otla geçinen bir hayvandır. Halbuki gergedanı yakından tanımayan Türkler onun et yediğini zannediyorlardı. Çünkü onlara göre bütün korkunç hayvanlar et yerler ve etle beslenirlerdi. Oğuz'un belindeki kuşağı altındı. "Kuşak Türkler için çok önemli bir hükümdar sembolüdür". Çünkü her hükümdarın belindeki kemerin altın olması onun hükümdarlığını gösteren bir sembol ve belirti idi. Oğuz-Kağan daha gençliğinde bu kuşağı kuşanmış ve hükümdarlığa hazırlanmıştı. Öyle öyle anlaşılıyor ki Oğuz-Kağan gergedana büyük bir tuzak kurmuş ve onu bu yolla avlamak istemişti. Fakat gergedan her defasında bu tuzağa düşmeden gelip avını almasını bilmişti. Bunun için Oğuz başka yol görmemiş ve bizzat kendisi gergedanın karşısına çıkarak onu öldürmek zorunda kalmıştı. Destan bu korkunç vuruşmayı da şöyle anlatıyordu:

Yine sabah olmuştu ağarmıştı çoktan tan

Oğuz baktı ki almış ayısını gergedan.

Artık bu durum onu can evinden vurmuştu

Ağaca kendi gidip tam altında durmuştu!

Gergedan geldiğinde Oğuz'u görüp durdu

Oğuz'un kalkanına gerilip bir baş vurdu!

Kargıyla gergedanın başına vurdu Oğuz!

Öldürüp gergedanı kurtardı yurdu Oğuz!

Keserek kılıcıyla hemen başını aldı

Döndü gitti evine iline haber saldı!

"Altay Türk efsanelerindeki kahramanlar da boynuzlu" canavarlar öldürürlerdi":

Oğuz-Kağan'ın korkunç bir canavar öldürerek kendi yurdunu kurtarması Türk mitolojisinin ilk ve son motifi değildir. Bu motif dışarıdan gelmiş bir tesire de bağlanamaz. Gerçi Türkler gelişip yayıldıktan sonra "gergedan" gibi korkunç hayvanların bulunduğunu da duymuşlar ve efsanelerini bu yeni bilgilere göre anlata gelmişlerdi. Fakat bu olayın kökleri çok eski Türk inançlarından ve efsanelerinden geliyordu. Nitekim Altay efsanelerinde de buna benzer olaylar görüyoruz. Bu efsanelerdeki kahramanların öldürdükleri canavarlar da "boynuzlu" idiler. Bu efsanelerden birini çok kısa olarak özetleyip aşağıda verelim:

Yedi gün geçmişti ki oğlan başladı işe

Demir beşiği kırdı kendini attı dışa.

Yedi dağı dolaştı yedi geyik avladı

Boynuzlarını yonttu birbirine bağladı.

Öyle bir yay yaptı ki kirişsiz olmaz idi

Böyle büyük yaya da her kiriş uymaz idi.

Duydu bir hayvan varmış çok büyük bir canavar!

"Bari gideyim" dedi "Belki derisi uyar!"

Oğlan göklere gider devlerle de savaşır

Büyük bir dağa çıkar canavara ulaşır

Bu ne müthiş hayvandı bir dağa yaslanmıştı

Bir dağa da yatmıştı upuzun uzanmıştı.

Oğlana bakaraktan sanki göz kırpıyordu

Uzun boynuzlarıyla gökleri yırtıyordu!...

Bu Altay efsanesi tam bir mitolojidir. Çünkü efsanenin kahramanı atı ile göklerde uçar ve göğün katlarını gezerek canavarı aramağa koyulur. Oğuz-Kağan destanındaki canavar Oğuz yurdunun hemen yanındaki bir ormanda yaşamaktadır. Altay efsanesindeki canavar ise göklerin derinliğindeki efsanevî dağların ve göllerin içinde yaşar.

"Müslüman Türkler Oğuz-Kağan'ın gençliğini mitolojiden kurtarmak istemişlerdi":

Müslüman Türkler Oğuz-Han'ın ad alması için böyle bir kahramanlık yapmasını gerekli görmemişlerdi. Oğuz-Han kendi adını kendi vermiş ve bütün Oğuz milleti de onun bu arzusuna uymuşlardı. Efsaneler onun ad alışını şöyle anlatıyorlardı:

Büyük toy yapılırdı eski Türk âdetince

Böyle ad seçilirdi çocuğun kudretince

Kara-Han atlar kesti Oğuz ad bulsun diye

Çağırdı hep Türkleri yurdu şen olsun diye.

Oğuz-Han birden bire adım Oğuz'dur dedi

Beklemedi kimseyi kendi adını verdi

Ne kadar Türk var ise hepsi şaşa kaldılar

Bu Tanrı sözü deyip buyruğa katıldılar.

Bundan da anlaşılıyor ki Oğuz-Han'ın daha çok küçük yaşta iken kendi adını koyması milletince bir Tanrı buyruğu gibi kabul edilmişti. Daha sonraki Türk efsanelerinde olduğu gibi burada gök sakallı bir ihtiyar görülmüyordu. Oğuz-Han Tanrının gönderdiği gök sakallı elçilerin yerine bizzat geçmiş ve kendi adını kendisi vermişti. Daha sonraki Oğuz destanının parçaları sayılan "Dede Korkut" hikâyelerinde çocukların adları genel olarak "Dede Korkut" un kendisi tarafından verilirdi. Anadolu Masallarında ise gök sakallı ihtiyarlar ile "Hızır" ın ve hatta "Dede Korkut" yerine ihtiyar dervişler geçmişlerdi.

7. OĞUZ KAĞAN'IN EVLENMESİ

Müslüman Türkler Oğuz Kağan'ı normal bir insan gibi kabul etmişler ve onu öylece evlendirerek bir yuva kurdurmuşlardı. Halbuki İsl'miyetin tesirleri görülmeyen Oğuz destanlarında durum daha başkadır. Uygurların Oğuz destanına göre Oğuz Kağan "Gökten inen göğün kızı ve yerdeki bir ağaç koğuğundan çıkan yerin kızları ile evlenmiş" ve bu yolla soyunu meydana getirmişti. Burada artık Oğuz-Kağan destanı bir destan değil; daha çok gerçek bir mitoloji halinde idi. Öyle bir mitoloji ki Türklerin dünya görüşlerini uzay anlayışlarını ve dolayısı ile Cih'n hakimiyeti hakkındaki düşünce ve isteklerini hep kendisinde topluyordu. Oğuz-Kağan mitolojik bir Türk hükümdarı idi. Yeryüzünü zaptetmiş ve büyük bir devlet kurmuştu. Bu olay tıpkı bir tarih gibi anlatılıyordu. Aynı zamanda destanda bir hikâye çeşnisi de vardı. Ama Oğuz destanı Binbir Gece Masalları gibi hayal mahsülü ve uydurulmuş bir masal değildi. Oğuz-Kağan destanı Türklerin düşünüş inanış ve binlerce seneden beri gelişerek olgunluğa erişmiş fikirlerinin bir özeti gibi idi. Fikirler düşünceler ve semboller tarih olayları ile anlatılmışlardı. Oğuz-Kağan da hatunları da çocukları ve akınları da hepsi birer sembolden başka şeyler değil idiler. Oğuz-Kağan'ın gökten inen kızla evlenişini Uygurların destanı şöyle anlatıyordu:

OĞUZ'UN GÖĞÜN KIZI İLE EVLENMESİ

Oğuz-Kağan bir yerde Tanrıya yalvarırken

Karanlık bastı birden bir ışık düştü gökten

Öyle bir ışıktı ki parlak aydan güneşten.

Oğuz-Kağan yürüdü yakınına ışığın

Gördü oturduğunu ortasında bir kızın.

Bir ben vardı başında ateş gibi ışığı

Çok güzel bir kızdı bu sanki Kutup yıldızı!.

Öyle güzel bir kız ki gülse gök güle durur!

Kız ağlamak istese gök de ağlaya durur!

Oğuz kızı görünce gitti aklı beyninden

Kıza vuruldu birden sevdi kızı gönülden.

Kızla gerdeğe girdi aldı dilediğinden!

Eski Türklere göre hem gök ve hem de yer kutsal idiler. İran'da ve Avrupa mitolojisinde olduğu gibi yer kötülüğün ve fenalığın bir sembolü değildi. Ama gök yerden daha önemli idi. Bu sebeple Oğuz-Kağan ilk önce gökten inen kutsal kızla evlenmişti. Daha sonraki Altay efsanelerinde de buna benzer motifler görüyoruz. "Altay dağlarının vadilerine sıkışmış kalmış olan bu Türkler büyük devlet kuramamışlardı. Onların ne Kağanları ve ne de hükümdarları vardı. Bu Türkler arasında kağanların yerlerini Şamanlar alıyorlardı". Çünkü cemiyet içinde söz ve güç sahibi olanlar Şamanlar idiler. Bu sebeple Şamanların soyları da eski Türk Kağanları gibi kutsal ve gökten geliyorlardı. Bu efsaneye göre: "Şamanların atası olan büyük bir Şaman gökle yerin kızı ile evlenmiş ve onlardan Altay Şamanları türemişti. (Bazıları da) gökle suların kızları ile evlenmişlerdi". Bütün bunlar bize gösteriyor ki belirli mitoloji motifleri her bölgeye ve çağa göre değişiyorlar; fakat ana özelliklerini kaybetmiyorlardı. Bundan sonra da Oğuz-Kağan yerin kızı ile evlenir. Destanlar Oğuz-Han'ın bu ikinci hatunu buluşunu da şöyle anlatırlar:

OĞUZ'UN YERİN KIZI İLE EVLENMESİ

Ava gitmişti birgün ormanda Oğuz-Kağan:

Gölün tam ortasında bir ağaç gördü yalnız

Ağacın koğuğunda oturuyordu bir kız.

Gözü gökten daha gök sanki Tanrı kızıydı

Irmak dalgası gibi saçları dalgalıydı.

Bir inci idi dişi ağzında hep parlayan

Kim olsa şöyle derdi yeryüzünde yaşayan:

"Ah! Ah! Biz ölüyoruz! Eyvah biz ölüyoruz!"

Der bağırıp dururdu! Tıpkı tatlı süt gibi acı kımız olurdu!

Oğuz kızı görünce başından aklı gitti

Nedense yüreğine kordan bir ateş girdi.

Gönülden sevdi kızı tuttu aldı elinden

Kızla gerdeği girdi aldı dilediğinden.

"Bir gölün ortasında bulunan adalar" Türk mitolojisinin en önemli motiflerinden biridir. Uygurların Türeyiş efsanelerinde ise bu kutsal adacık iki nehrin kavuştuğu bir yerde bulunuyordu. Oğuz-Han destanındaki Kıpçak Bey'de "Göl ortasında bulunan bir adacıkta ağaç kovuğunda doğmuştu". Ağaç köklerini yerden alıyor ve kimbilir yerin ne kadar derinliklerine kadar inebiliyordu. Bu sebeple bereketin sembolü olan ağaç yerin soylarını da temsil edeyordu. Destan "Ğögün kızını Kutup yıldızına benzetirken yerden gelen kızın saçlarını ise ırmak dalgaları gibi" gösteriyordu. Göğün kızı göğe yerin kızı da yere benziyordu.

"Müslüman Türkler Oğuz-Kağan'ı normal bir insanmış gibi evlendiriyorlardı":

İslamiyeti kabul etmiş olan Türkler ise daha başka türlü düşünüyorlardı. Onlar Oğuz-Han'ı normal bir insan olarak kabul ediyorlar ve kendi fikrine uygun bir kız alıyor gibi gösteriyorlardı. Oğuz-Han iki amcasının da kızını almış; fakat onları yola getirip müslüman edememişti. Bunun üzerine her iki karısının da yüzüne bakmamış ve onlara elini bile değdirmemişti. Üçüncü amcasının kızı diğerlerine nazaran daha çirkindi. Fakat küçüklüğünden beri Oğuz-Han'ı bütün kalbi ile seviyordu. Oğuz en sonunda bu kıza gitmiş içini açmış ve müslüman olduğu takdirde kendisi ile evleneceğini söylemişti. Bu teklifi çoktan beri bekleyen kız ağlayarak Oğuz'a bakmış ve şöyle demişti:

Ben ne Allah tanırım ne de Tanrı bilirim!

Senin sözün buyruktur hep peşinden gelirim!

Sen ne dersen o olur fermanından çıkamam!

Sen var iken başımda başkasına bakamam!

Oğuz bunu duyunca çok sevinmiş ve artık kaygısı dinmişti. Bunun üzerine kıza Tanrıya inanmasını söyleyerek şöyle demişti:

Ey sevgili hatunum! Benim ey eşsiz eşim!

Gönlümde ebediyen yanacak ey ateşim!

Tanrının birliğinde bir defa iman getir

Sev onu! Varlığıma seninle bir can getir.

Kız Oğuz Han'ın bu sözü üzerine Tanrıya inandığını söyleyerek artık müslüman olmuştu:

Sözünü kabul ettim senin yoluna geldim!

Tanrının birliğiyle canımı sana verdim!

Müslüman olan Türklerin eski Oğuz-Kağanlarından ve onun destanlarından vazgeçemeyerek yeni olarak düzdükleri bu hikâyeler aslında en eski Türk mitolojisinin ana çizgileriyle bir benzerlik göstermiyorlardı. Fakat ne yapsınlar ki onlar da müslüman olmuşlardı ve müslümanlığı yalnızca X. yüzyılda değil; ta Oğuz Han zamanından beri tanıdıklarını ve bildiklerini göstermek istiyorlardı. Müslüman tarihçiler Oğuz-Han'ın yaşadığı çağlar hakkında da bize bazı bilgiler verirler. Meselâ Hiveli meşhur Ebul Gazi Bahadır Han'a göre Oğuz-Han zamanımızdan 5000 sene önce yaşamıştı. "En önemli nokta da şu idi ki Ebul Gazi Bahadır Han Oğuz-Han'ı İran'ın en eski atalarından daha önceye koyuyor ve Türkleri bir millet olarak İran'lılardan daha eski tutuyordu. Bu efsaneler Türklerin İsl'miyeti ve Allah'ı 5000 sene önceleri ve hatta insanlığın ilk yaratılış sıralarında tanıdıklarını söylemek istiyorlardı". Henüz daha müslümanlığın ne demek olduğunu bilmeyen Türkler "Allah" sözünden habersiz idi. Eski Türk tarihçilerine göre "Allah" sözünün manasını anlamayan Türkler Oğuz-Han'ın şiir okuduğunu veyahut da şarkı söylediğini zannederlermiş. Bunlar da Müslüman Türkler tarafından bir Türk olarak uydurulmuş düzenlenmiş ve geniş halk kitleleri arasında yayılmış hikâyelerdi.

Öyle anlaşılıyor ki Türkler İslamiyetin öncülüğünü Araplara ve hatta Peygambere bile vermek istemiyorlardı. Bu duruma göre "Oğuz-Han Türklerin ilk ve en eski peygamberleri oluyordu. Gerçi bu da İslamiyetin esaslarına aykırı idi. Fakat Türk kitlelerinin milliyet ve üstünlük hislerini göstermesi bakımından bizler için bir önem taşıyordu".

8. YER VE GÖK VARLIKLARININ OĞUZ'UN OĞLU OLMALARI

"Gök ve yerin türlü varlıkları Oğuz-Han'ın oğulları oluyorlardı":

Oğuz-Han "gökten bir ateş gibi ışık halesi içinde inen göğün kızı" ile evlendikten sonra üç oğlu olmuştu. Bu oğullarının adları "Gün-Han" "Ay-Han" ve "Yıldız-Han" koyması bize çok şey ifade eder. Zaten göğün belli başlı varlıkları güneş ay ile yıldızlar idiler. Ağaç koğuğunda bulduğu yerin kızından da yine üç oğlu oluyordu. Bunların adını da "Gök-Han" "Dağ-Han" ve "Deniz-Han" koyuyordu. Burada Türk mitolojisi ile Türk düşünce düzeninin çok önemli bir meselesi ile karşılaşıyoruz. Yerin kızından doğan çocuklardan birinin adı "Gök-Han" idi. Ayrıca "Gök-Han" yerin kızının çocuklarının en büyüğü idi. Yerin kızından "Gök-Han" ın doğmuş olması ilk bakışta bizi şaşırtıyordu. Halbuki bu kitapta sık sık söylediğimiz gibi gök kubbesi aslında Türklerce maddî bir varlık gibi düşünülüyordu. Türkler gök kubbesini uzaydan ayrı düşünüyorlardı. Asıl gök güneş ve ay ile yıldızların dolaştıkları uzay idi. Eski Göktürk kitabelerinde de söylendiği gibi: Tanrı gök ile yeri yarattıktan sonra ikisi arasında da insanoğlunu yaratmıştı. Yer ile göğü yaratan Tanrı gök kubbesinin üstünde ve sonsuz feza içinde bulunuyordu. Eski Türkler göğe "Tengri" derlerdi. "Tengri" hem "gök" ve hem de "Yüce-Tanrı" anlamına geliyordu. Ama onlar gök kubbesini anlatmak isterlerken "Kök Tengri" derler ve böylece gök kubbesini esas büyük Tanrıdan ayırırlardı. Bu çok eski Türk düşüncesinin izlerini Oğuz destanında da bulmamız bizi sevindirmektedir. "Çünkü Türk düşünce düzeni yüzyıllar boyunca değişmemiş ve ana çizgileriyle üç kıt'a üzerinde yaşamıştı".

Burada önümüze çok önemli bir mesele de çıkmaktadır: bazılarına göre "Gün-Han" güneşin hanı; "AY-Han" ise ayın hanı şeklinde açıklanmıştır. Onlara göre Türkler güneşte de bir dünyanın olduğunu düşünmüş olmalı idiler. Oğuz-Han en büyük oğlunu da güneşe bir Han olarak tayin etmiş olmalıydı. Bu düşünce tarzı oldukça sakat ve yanlıştır. "Oğuz-Han'ın oğulları güneşin ayın ve yıldızların hanları değil; bilâkis güneş ay ve yıldızlar