"Son" ve "Sonra Olan" anlamında Arapça bir kelime olan "Âhiret" "Âhir" kelimesinin müennes (dişi) şeklidir. Lügatte "Evvel" kelimesinin zıddı olarak kullanılır. İslâm literatüründe bu kelime "Öbür Dünya" manasında kullanılmıştır. Dünyacanlıların yaşadığı evvelki âlem ahiret ise son âlemdir. Bu kelimeler bazen "dâr=yurt" kelimesiyle birlikte kullanılır (el-Ankebût 29/64) Dâr-ı Dünya ve Dâr-ı Ahiret gibi. Bazen de tek başına kullanılır (el-Bakara 2/220). Dünya yakın ikamet yeri; Ahiret son ikamet mahallidir.
Allah'u Teâlâ içinde yaşadığımız bu Dünya'yı ve üzerindeki bütün varlıkları geçici bir zaman için yaratmıştır. Bir gün dünya ve dünyadaki bütün insanlar canlı ve cansız varlıklar yok olacaktır. Dağlar taşlar yerler gökler parçalanacak (el-Karia 101/4-5) Allah'tan başka tüm âlem son bulacaktır (er-Rahman 55/27). Bu hâdiselerin meydana geldiği günü Kur'an "zelzele saati" (el-Hacc 22/2) ve "Kıyamet Günü"* (el-Kıyâme 75/-1) diye adlandırır. Kıyamet Günü'nden sonra Allah'ın takdir ettiği bir zamanda insanlar yeniden hayat bularak kabırlerinden kaldırılacak ve "Mahşer"* denilen düz bir sahada (el-Hicr 15/25) hesabı süratle gören Allah'ın (Âli İmrân 3/19) huzurunda dünyada yaptıklarının hesabını (el-Hakka 69/19 37) vermek üzere toplanacaklardır (el-Casiye 45/26). Hesapların görülmesinden sonra bir kısım insanlar iyilikleri nedeniyle Cennet'e diğerleri ise inkâr ve kötülükleri nedeniyle Cehennem'e gideceklerdir.
İşte bu yeni hayatın başlayacağı günden itibaren bitmez tüKerimez bir halde devam edecek olan âleme "Ahiret Alemi" denir.
Bütün semâvi dinlerde olduğu gibi en son ve en mükemmel din (el-Mâide 5/3) olan İslâm'a göre meydana geleceği ayet (el-Bakara 2/4) ve hadisle (Tecrîd-i Sarih 47 nolu hadis) ve bütün ümmetin fikir birliği ile kesin olan ahiret gününe inanmak imanın şartı olarak farzdır.
Ahiret Günü denilince;
1- Bu âlemin hepsinin yok olması ve hayatın tamamıyla sona ermesi.
2- Ahiret hayatının başlaması.
Ahiret hâdiseleri denilince de;
a) Canlılar için ahiret hayatının mukaddimesi olan ölüm berzah âlemi * kabır hayatı.
b) Sûra üfürülmesi ve herkesin tekrar dirilerek kabırlerden kalkıp mahşer* meydanında toplanması.
c) Dünya'da iyilik veya kötülük cinsinden yapılan işlerin kaydedildiği amel defterinin sahiplerine okutulması.
d) İyilik ve kötülüklerin tartıldığı mizan* (terazi)'nin kurulup amellerin tartılması.
e) Bütün insanların üzerinden geçmeleri mecburî olan Sırat* köprüsünden geçiş.
f) İmanlı ve ameli iyi olanların gideceği Cennet*
g) İmansız ve ameli kötü olanların gideceği Cehennem*
i) Peygamberimizin seçkin müminlerle başında bulunduğu Kevser Havzı*
h) Peygamberimizin müminlere şefaati gibi hadiseler hatıra gelir. İşte bütün bunlar Ahirete iman konusu içinde ele alınması gereken konulardır. Kesin nasslarla sabit olan bu hususlara inanmak imanın şartlarındandır. Bunlardan birini inkâr ise ahireti inkâr demektir.
Kur'an Ahiret âlemini ayrıca "Din Günü " (el-Fatiha I/3) ve "Gayb Âlemi" (el-Bakara 2/3) olarak isimlendirir .
Gözden kaybolan şeye gayb dendiği gibi duyularla idrak edilemeyen insan bilgisi dışında kalan şeye de gayb denir. Bir şeyin gayb olması Allah'a göre değil insanlara göredir. Çünkü Allah'tan gizli kalan hiçbir şey olamaz. O gayb ve şehâdet âlemini bilir (el-Haşr 59/22). Kur'an'a göre varlıklar iki kısımdır: Gayb âlemini meydana getiren; görülmeyen ve idrak edilemeyen varlıklar ve şehâdet âlemini meydana getiren; görülüp idrak edilen varlıklar. Gayb âlemine ait varlıklar da iki kısımdır:
1- Bir kısmının delili yoktur. Varlığını ancak Allah bilir duyularla idraki mümkün değildir. "Gaybın anahtarları Onun yanındadır onları Ondan başkası bilemez." (el-En'âm 6/59)
2- Bir kısım varlıklar da idrak edilemez ancak varlıkları delillerle anlaşılabilir. Allah'ın sıfatları Ahiret Cennet Cehennem ve Melekler gibi. Bu tür gayb haberleri peygamberlere vahiy yoluyla bildirilir. Onlar da ümmetlerine bildirirler. Müminler kendilerine vahiy yoluyla bildirilen 'gayb'a ait haberlere inanmak mecburiyetindedirler. Mümin zaten inanan insan demektir. Bu haberlere inanmamak ise küfürdür. Ahiret de gayb haberlerinden olup inanılması zaruri olan vahye dayalı bir haberdir.
Hayatının başlangıç ve sonu olmayan ancak Allah'tır. Bu âlemin de bir gün yok olacağı muhakkaktır. Sonradan meydana geldiği bilinen bu âlem üzerindeki değişiklikler zamanla insan hayvan bitkiler ve bütün varlıkların ölmesi ve yok olması depremler vs. bu âlemin tamamının bir gün yok olacağının delilleridir. Bu tür hâdiseler insan iradesinin ve gücünün dışında olan hâdiselerdir.
Başlangıcı itibariyle yoktan var olduğunu kabul ettiğimiz bu âlemin yok olduktan sonra tekrar yaratılması akla aykırı değildir. Çünkü onu yoktan yaratan Allah onu helâk ettikten sonra tekrar yaratmaya elbette Kadirdir. İnsan da öldükten sonra tekrar Allah'ın izniyle dirilecektir.
Kur'an'da tekrar dirilmeye dair pek çok ayet vardır:
"Mahlûkatı ilkin yaratıp sonra (kıyamette) onu diriltecek olan O'dur ki bu (öldükten sonra diriltme ilk yaratıştan) O'na daha kolaydır..." (er-Rûm 30/27). "Ey Resulüm de ki: Onları ilk defa yaratan diriltir ve O her yaratılanı hakkıyla bilir. " (Yâsin 36/79). Bu ayetler mahlûkâtı ilk yaratanın onları tekrar dirilteceğini ifade etmektedir.
İnsanların hayvanların ve diğer canlıların uyumaları ve tekrar uyanmaları öldükten sonra dirilmeye bir benzetmedir: "Odur ki geceleyin sizi öldürür (gibi uyutur) gündüzün ne işlediğinizi bilir; sonra belirlenmiş süre geçirilip tamamlansın diye gündüzün sizi diriltir. Sonra dönüşünüz O'na dır; sonra (O dünyada) yaptıklarınızı size haber verecektir." (el-En'âm 6/60).
Kur'an-ı Kerim kuraklık ve mevsim nedeniyle ölü hale gelen ve hayatı tamamen sönen toprağın yağmurla veya sulanarak eski haline dönüşünü ve bereketlenmesini de öldükten sonra dirilmeye delil göstererek şöyle buyuruyor: "O'nun ayetlerinden biri de (şudur): Sen toprağı boynu bükük (kupkuru) görürsün. Onun üzerine suyu döktüğümüz zaman titretir ve kabarır. Onu dirilten (Allah) elbette ölüleri de diriltir. O her şeye Kadirdir." (Fussilet 41/39).
El-Hacc 22/5-6 ayetinde öldükten sonra dirilme konusunda şüphede olanların dikkatlerini yaratılışlarının safhalarına çekerek bu ifâdelerin altında tekrar diriltilmenin imkânını ortaya koymaktadır.
Âlemlerin yaratılışı insanların yeniden dirilmelerine delil gösterilir:
"Elbette gökleri ve yeri yaratmak insanları (öldükten sonra) yaratmaktan daha büyüktür. Fakat insanların çoğu bilmezler. "(el-Mümin 40/57; en-Naziât 79/27 33; Yâsin 36/79 81).
İnsanın boşuna yaratılmadığını (el-Müminûn 23/115); başıboş terkedilmediğini (el-Kıyâme 75/36) her nefsin ölümü tadacağını inanan ve iyi amellerde bulunan kişilerin mükâfatlandırılması ve kâfirlerin de cezalandırılması için tekrar diriltileceklerini bildiren (Âli İmrân 3/185; Yunus 10/4; el-Leyl 92/4 11) ayetler de ahiret hayatının birer delilidirler.
Mahlûkâtın ölüp yok olduktan sonra tekrar dirilmelerindeki hikmet mükelleflerin bu dünyada iradeleriyle kazandıklarının karşılığını görmeleridir. Çünkü bu dünya kazanç ve amel dünyasıdır. Öbür dünya ise yapılanların karşılığının görüleceği yerdir (Âli İmrân 3/185) .
İnsanlar bu dünyada rızıklarında işlerinde ecellerinde mutluluk ve mutsuzluklarında çok farklı bir yaşayış içindedirler. Kimi zalim kimi mazlum kimi iyi kimi hasta bir kısmı zengin bir kısmı fakir bir kısmı üstün bir kısmı zelildir. Kimisi iyilik yapar kimisi kötülük. Şayet ölüp de tekrar dirilmeyecek olsalardı iyilik yapanlar mükâfat kötülük yapanlar da ceza görmemiş olurlardı. Bu ise Allah'ın adâletine aykırı olurdu. Bundan dolayı Allah tekrar dirilmeyi ve cezayı yaratmıştır; "İnkâr edenler kat'iyyen diriltilmeyeceklerini sandılar. De ki: "Hayır Rabbim hakkı için mutlaka diriltileceksiniz sonra yaptıklarınız size haber verilecektir. Bu Allah'a göre kolaydır." (et-Teğabun 64/7 ayrıca en-Nahl 16/30-40).
Ahirete iman kâinatta meydana gelecek olan korkunç inkılâbın kesin olduğunu kabul etmektir. Bu dünya hayatı tamamıyla son bulup başka bir hayat başlayacaktır. Bu âleme iman İslâm inancını meydana getiren altı esastan birisidir. Mümin imanı ve Kur'an ahlâkı ile ahlâklanmasının neticesini ahirette göreceğine Allah'ın lûtfuna nâil olacağına yakînen inandığı için ölüm ve âhiret hayatı onu tedirgin etmezken; hayatını küfür ve isyanla zulüm ve haksızlıkla geçiren kâfir asî ve zalim ise ölümü ve ölümden sonraki ahiret hayatını istemez (el-Bakara 2/95; Âli İmrân 3/56; el-İsrâ 17/10; ez-Zümer 39/26 45).
Hz. Ali ahireti inkâr eden birisine şöyle demişti: "Benim dediğim olursa sonunda sen zararlı çıkarsın. Fakat senin dediğin olursa ben zararlı çıkmam. "
Ahiret inancı insana ilerleme ve gelişme yolunda büyük bir güç kazandıran mükemmel bir inanç türüdür. Cenâb-ı Hakk şöyle buyurur: "Her kim inanarak ahireti ister ve onun için gerektiği şekilde çalışırsa onun emeği mükâfatla karşılanır." (el-İsrâ 17/19). İnsan hayatı ile dünyanın varlığı ancak sonunda bütün yapılanların sorgulanacağı bir ahiret hayatının olmasıyla bir anlam kazanır. Aksi takdirde hayatın ve dünyanın hiçbir anlamı olmadan insanın hayatına tam bir nihilizm hakim olacaktır. Bu da insanların büyük bir bunalıma ve ümitsizliğe sürüklenmesine yol açar. Ahirete iman insana sonsuzluğun yolunu açarken ölümü de en ince teferruatına kadar açıklayarak bir son olmadığını bildirmektedir. Ölüm yeni bir hayatın başlangıcı demektir. Ahiret inancıyla insanın bu dünyadaki hayatına bir anlam veriliyor. Ayrıca insanın yaşayışı da büyük bir disiplin altına alınmış oluyor. Zira ahirete iman insana büyük bir sorumluluk duygusu vermekte ve ilerde çekileceği büyük hesap gününe göre hayatını ve diğer insanlarla ilişkilerini sağlam bir karakter ve temele dayandırıyor. İnsan dünya hayatında yaptığı bütün amellerinin karşılığını o gün görecektir. "Kim zerre miktarı iyilik yaparsa onu görecek ve kim zerre miktarı kötülük yaparsa karşılığını görecektir. " (Zilzâl 99/7-8). Böylece ahirete iman insana büyük bir ümid kaynağı olduğu gibi onu adâlete ve sonsuzluğa inandırır. Bu da adil dürüst ve sağlam bir toplumun oluşmasını sağlar.
Kur'an inanan ve inanmayanların ahiret hayatını özetle şöyle izah eder: "Sûr'a birinci üfleme üflendiği arz ve dağlar yerlerinden kaldırılıp bir çarpışla birbirine çarpıldığı (ve hepsi darmadağın) olduğu zaman işte o gün o vak'a olmuştur. Gök yarılmıştır o gün o zayıflamış sarkmıştır. Melekler de onun kenarlarındadır. O gün Rabb'ının tahtını (arşını) bunların da üstünde sekiz (melek) taşımaktadır. O gün (hesap için Allah'a) arz olunursunuz. Sizden hiçbir sır gizli kalmaz. Kitabı sağından verilen: "Alın kitabımı okuyun " der "Ben hesabımla karşılaşacağımı sezmiştim zaten. " Artık o memnun edici bir hayat içindedir. Yüksek bir bahçede devşirmesi kolay (meyveleri yakın). ' 'Geçmiş günlerde yaptığınız işlerden ötürü (bugün) afiyetle yiyin için. "
Kitabı sol tarafından verilen ise der ki: "Keşke bana kitabım verilmeseydi. Şu hesabımı hiç görmemiş olsaydım. Keşke (ölüm işimi) bitirmiş olsaydı. Malım bana hiçbir fayda vermedi. Gücüm (saltanatım) benden yok olup gitti (hiçbir şeyim kalmadı). (Yüce Allah Cehhenem'in muhafızlarına emreder): "Tutun onu bağlayın onu sonra Cehennem'e sallayın onu. Sonra uzunluğu yetmiş arşın olan zincire vurun onu. Çünkü o yüce Allah'a inanmıyordu yoksulu doyurmaya ön ayak olmuyordu. Bugün onun için candan bir dost yoktur. İrinden başka yiyecek yoktur. Onu (bile bile) hata işleyenden başkası yemez." (el-Hakka 69/13-37).
Yukarda çizilen manzara inanan ve inanmayan kişinin ahiret hayatını veciz bir şekilde ortaya koymaktadır. İnanan için müjde inanmayan için korku kaynağı olan bu âlem onu idrak eden her akıl sahibinin kendi dünyasını fikir ve yaşayış biçimini Allah'ın arzu ettiği biçimde intizama koymasına en büyük etkendir. Herkesin toplandığı ve kazandığı kendisine tastamam verildiği (Âli İmrân 3/25-30; el-Câsiye 45/28; Kâf 50/44; et-Teğâbûn 64/9) kimsenin kimseden cezasına karşılık bir şey ödeyemediği (el-Bakara 2/48 123) ana baba evlâd dost herkesin kendi başlarının derdine düşerek ve hak talep edilmesi endişesiyle birbirinden kaçtığı (Abese 80/34-37) dünyada iken inanç ve amelleri nisbetinde bazı yüzlerin ak bazı yüzlerin de kara olduğu (Abese 80/38-42; Âli İmrân 3/106-107) o ceza gününde insanların makam mevki zenginlik tahsil gibi insanlarca meziyet kabul edilen hiçbir özelliklerine aldırış edilmeksizin kulların yaptıklarına göre hak tecelli eder. "Ey inananlar Allah'tan korkun ve kişi yarın için ne (yapıp) gönderdiğine baksın. Allah'tan korkun; ve Allah yaptıklarınızı haber almaktadır" (el-Haşr 59/18).