Active Suspension - Aktif Süspansiyon
Bir yarış sırasında otomobilin ortalama yüksekliğini sabit tutmaya yarayan ve süspansiyonlarda bulunan bir hidrolik gereç. Hidrolik gereçler eskiden bilgisayarlar aracılığıyla kontrol edilirdi. FIA 1993’ten itibaren bu kontrolü yasakladı.
Aerodynamics - Aerodinamik
Hareket halindeki hava ve bunun cisimlere etkisini inceleyen bilim dalı. Motor sporlarında ise
havacılıktaki uygulamanın tersine otomobilin gövde yapısı
“downforce” olarak bilinen “hava akımıyla yere yapışma”yı arttırmak için geliştirilir. Bunun anlamı; otomobil pistte hızını arttırdıkça hareket eden hava onu yere daha fazla yapıştırır. (Bknz: “Downforce”)
Apex
Bir virajın merkez noktası.
Aquaplanning
Otomobilin pist/yol zeminindeki su birikintisinden geçerken lastik veya lastiklerin
kayak/surf etkisi göstermesini engellemek için lastik üzerinde yapılan teknolojik geliştirme çalışması.
Atmospheric Engine - Atmosferik Motor
Buharlaşmış yakıt ve hava karışımıyla çalışan yanma etkili motorun aksine
havayı belirli atmosferik basınçla emme (aspirasyon) yöntemiyle çalışan motora verilen ad.
Bakerville
Servis Başkanı Eddy Baker’ın adıyla anılan
FOCA-TV’nin yayın ve idare merkezinin adı. Merkez uydu aracılığıyla
Formula 1 yarışlarını tüm dünyaya yüksek çözünülürlükte dijital sistemle yayınlar.
Balaclava
Pilotların kasklarını takmadan önce başlarına giydikleri
göz
ağız ve burun kısımları açık olan ve ateşe karşı %100 dayanıklı özel maske.
Balance - Balans
Otomobilin pist üzerindeki navigasyonunun en uygun biçimde yapılabilmesi amacıyla
ön ve arka kısımlarındaki aşırı tutunmayı minimize eden düzenleme çalışması. Bu işleme “Set-up” da denir.
Chicane - Şikan
Hızlı pistlerde otomobillerin yavaşlamaları amacıyla
pistin uzun düzlüklerine yapay olarak yerleştirilen bir dizi sert viraja verilen ad.
Concorde Agreement - Concorde Anlaşması
1997 yılında FIA ve Formula 1 takımları arasında imzalanarak yürürlüğe giren özel anlaşma. Anlaşmada
yarışlardan ve TV yayınlarından elde edilen gelirin paylaşımı ile Formula 1’in teknik ve sportif kurallarına ilişkin maddeler yer alır. Concorde Anlaşması belirli aralıklarla güncellenmektedir.
Constructor - İmalatçı Üretici
Formula 1 otomobilinin şasini üreten kuruluş. Formula 1’de genellikle şasi ve motor üreticileri farklıdır. Ferrari uzun yıllardır bu konuda tek iken son yıllarda Toyota ve Renault’nun girmesiyle hem şasi
hem de motor üreten takımların sayısı 3’e çıkmıştır. Kural olarak şasi üreticisinin adı
motor üreticisinden önce anılır (örnek: Williams/BMW). Dünya Şampiyonası klasmanında ödüller şasi üreticisine verilir.
Data Recorer - Veri Kayıt Cihazı
Her Formula 1 otomobilinde bulunması zorunlu olan bu özel kayıt cıhazı
bir sensör aracılığıyla kaza veya benzeri olayları izleyip kaydeder. Bir tür “kara kutu” olan veri kayıt cıhazı
her an FIA yetkililerinin denetlemesine açık bulundurulmak zorundadır.
Diffuser - Dağıtıcı
Otomobilin alt kısmında yer alan ve kafes şeklinde olan bu gereçler
hava akımını hızlandırmaya yarar ve yere yapışmayı arttırır.
Downforce - Downforce Hava Akımıyla Yere Yapışma
Otomobilin şasisi
kanatları ve süspansiyonunun üzerinden ve yanlarından geçen havanın oluşturduğu güç. Bu güç (downforce)
Formula 1 otomobilinin pistte hızının artmasıyla yere daha fazla yapışmasını sağlar.
Drive-By-Wire - Elektronik Sürüş
Gaz (akselerasyon) pedalı ile motor arasındaki mekanik bağlantıyı ortadan kaldıran bir elektronik sistem. Gaz verisi (data)
motor üzerindeki Motor Kontrol Ünitesine (ECU) elektronik olarak iletilir ve motorun devri buna göre ayarlanır.
Electronic Sensors - Elektonik Sensör
Formula 1 otomobilinin çeşitli yerlerine yerleştirilen ve takımın mühendis ve mekaniklerine çeşitli verileri aktaran özel aygıtlar.
G Force - G Gücü
Formula 1 pilotlarının özellikle baş ve boyun bölgelerine yüksek hızda viraj alırlarken binen yatay ve dikey çekim gücü.
Grandprix - Büyük Ödül
Formula 1 yarışlarının her birine verilen ad. Sporun tarihinde “Grand Prix” sözcüğü ilk olarak
“Grand Pride l'Automobile Club de France” adıyla 1906 yılında Le Mans’da kullanılmıştır. Daha sonra motor sporlarının tüm dallarında kullanılmaya başlanmıştır. Ancak FIA’nın
bu adın sadece Formula 1 organizasyonunda kullanılmasını istemesiyle
diğer spor olaylarında resmi olarak kullanımı kaldırıldı.
Grid - Başlama Sırası
Sıralama Turları sonucuna göre otomobillerin start öncesi yarışa başlamak için çift sıra halinde yer aldıkları alan. Grid’de
Pol Pozisyonundaki otomobil ile
yandaki sıranın başında olan 2’inci sıradaki otomobil arasında uzunlamasına 8 metre
aynı sıradaki her otomobilin arasında da 16 metrelik mesafe bulunmak zorundadır.
Grip - Tutunma
Otomobilin yol tutuşu veya zemine tutunması. En uygun tutunma
gücün tekerlekler vasıtasıyla en etkin biçimde aktarılmasıyla sağlanır. Etkin tutunmaya en fazla virajlarda ve geçişlerde gereksinim duyulur. Pilotların en çok şikayetettikleri nokta da “tutunma eksikliğidir”. Etkili tutunmada başrolü lastikler oynar. Sırasıyla süspansiyon
şasi dizaynı ve aerodinamik yapı tutunma gücünü etkileyen diğer unsurlardır. Otomobilin tutunma gücü ne kadar yük¤¤¤¤e
virajlarda da o denli hızlı olur.
Grooved Tyre - Oluklu Lastik
FIA kararı uyarınca
1998 sezonu başından beri kullanılan kuru zemin lastikleri. 1998’e kadar kullanılan Slick lastiklerden bu lastiklere geçişin nedeni ise
geçişlerin daha fazla olması yanısıra
virajlardaki hızın düşürülmesi yoluyla güvenliğin arttırılmasıdır. Oluklu lastiklerde kural gereği lastiğin sırtı boyunca önlerde ve arkalarda 4’er oluk bulunmaktadır. Oluklar lastiğin yere tutunma alanını slicklere oranla %17 azaltır. (Bknz: “Slick Tyres”)
Ground Effect - Yer Etkisi
Otomobilin alt kısmının özel modifikasyonu ile yaratılan bir tür yere yapışma (Downforce). Yer Etkisi
ters uçan bir uçağın kanadından oluşacak akıma benzer. FIA tarafından yapılan bir kural düzenlemesiyle günümüz Formula 1 otomobillerinin alt kısımları düz olup
Yer Etkisi ancak Dağıtıcılar (diffuser) ile elde edilmektedir. Bu sayede otomobilin altından geçen havanın hızı artmakta
dolayısıyla zeminin otomobili vantuz gibi çekme etkisi yaratılmaktadır.
Ground Effects - Yerçekimi Etkisi
Otomobilin altından geçen hava akımı
bu bölgede düşük hava akımına neden olur ve otomobili yere
pist yüzeyine doğru çeker. Otomobil bu gibi durumlarda tersine dönmüş uçak kanadı gibi tepki verir. Ancak hava gücünün cisimleri yukarı doğru kaldırdığı havacılığın tersine
özellikle Formula 1’de
otomobil yere doğru bastırılır. Bu durumda aerodinamik “downforce” arttığından
otomobillerin yüksek hızda viraj almaları kolaylaşır.
Hairpin - Saç Tokası
Pist üzerindeki en sert ve zor viraja verilen ad. Otomobiller bu virajlarda neredeyse 180 derece dönmek durumunda kalırlar. Bu tür virajlara en uygun örnekler; Monako’daki Loews ile Spa-Francorchamps’daki (Belçika) La Source virajlarıdır.
Inter Cooler - Ara Soğutucu
Ara soğutucu olarak tanımlanabilir. Tüm araç motorları
uzun süre aşırı hızda gitmeleri ya da normalden yüksek performansta çalışmaları durumunda ısınıp arızalanır. Inter Cooler sistem ise fazladan bir soğutucu yardımıyla ısınan motorun ısısının kontrol altına alınmasını ve böylece performansının daha uzun sürmesine olanak veriyor. Bu özellik
yarış otomobilleri
TIR ya da yüksek tonajlı kamyonlarda kullanılıyor.
Intermediate Tyre - Geçiş/Ara Lastiği
Özel bir yarış lastiği olan bu lastikler
yoğun/şiddetli olmayan yağışlı havalarda kullanılır. Bu lastiklerin sırt desenleri
kuru zeminde kullanılan “oluklu lastik” ile “yağmur lastiği” arasındadır. Pisrt zemininde göllenmenin ve aşırı yağışın olmadığı durumlar için ideal lastiktir.
Kerb - Bordür
Virajların kenarlarında yer alan ve genellikle kırmızı-beyaz renkle belirlenmiş olan yumuşak eğimli tümsekler.
Lollipop Man - Lollipop (Elma Şekeri)Adam
Pit Alanındaki takım garajında görevli ekip içinde bulunan ve otomobilin ön kısmında
elindeki uzun çubuğa (elma şekeri biçiminde) bağlı yuvarlak tabela ile pilota uyarı mesajları (frene bas
hazır ol
git) veren kişi. İşaret çubuğu
otomobilin tüm işlemleri bitmeden indirilemez. (2002 İspanya GP’sinde (Barselona)
Lollipop Adam işareti erken indirdiği için Montoya görevlinin ayakları üzerinden geçmişti).
Overdrive - Ekonomik Vites
Ekonomik yakıt tüketimi sağlayan vites anlamına geliyor. Kullanılan özel motor dişlileri sayesinde
kullanılan fazladan bir vites
aracın yüksek hızda daha az yakıt tüketimi yapmasını sağlıyor.
Oversteer - Oversteer Ön Kısımda Daha Fazla Tutunma
Formula 1 otomobilinin
seyir halindeyken ön kısmındaki tutunmanın arkaya oranla daha fazla olması durumudur. Şasinin böyle bir dengesizlik durumunda otomobilin arka (kuyruk) kısmı dramatik bir şekilde yana çeker. Aşırı Oversteer durumunda otomobil spin atar. (Bknz: “Spin”)
Pit Lane - Pit Geçişi
Pit Alanında garajların hemen önünde yer alan ve otomobillerin servis için giriş-çıkış yaptıkları yol. Formula 1’de hız sınırının uygulandığı tek bölüm burasıdır. (Bknz: “Speed Limits”)
Pole Position - Pol Pozisyonu
Bir yarışa başlamak için en mükemmel pozisyon. Grid’de en önde
yarışa 1’inci sırada başlamak için
bir önceki gün yapılan Sıralama Turlarında en hızlı tur zamanı ile (en iyi derece) Pol Pozisyonunu elde etmek gerekir. (Bknz: “Qualifying”)
Paddock - Padok
Her pistte yer alan bu özel bölüm
Pit Alanı ve garajların hemen arkasında bulunur ve Grand Prix’nin Merkezidir. Formula 1 takımlarının operasyon alanı olan bu bölümde takımların
motor ve lastik üreticilerinin nakliye araçları ile
ikram amacıyla kullandıkları karavanlar ve basın merkezleri yer alır.
Qualifying - Sıralama
Yarışa başlama sırasının ve Pol Pozisyonunun tesbiti için Cumartesi günleri süreye karşı yapılan turlar. 2003 sezonundan önce sadece Cumartesi günleri öğleden sonra
1 saat süre ve her pilot için 12’şer tur hakkıyla yapılan Sıralama Turları
bu yıl Cuma ve Cumartesi günleri 2 ayrı seansta ve 3’er tur hakkıyla yapılıyor. Her pilot
3 tur hakkından birisinde “en hızlı tur”unu atmak zorundadır. En hızlı tur zamanını alan pilot
Pol Pozisyonunu da alır.
Reconnaissance Lap - Keşif Turu
Her Grand Prix’nin resmi başlama saatinden 30 dakika önce otomobillerin pistte bir tur atmalarıdır. Bu tek turun sonunda otomobiller Sıralama Turlarında elde ettikleri sıraya göre Grid’deki yerlerini alırlar. İkinci bir keşif turu atmak isteyen pilotlar
Grid’den geçmemek koşuluyla
Pit Geçişinden hız limitine uyarak geçip bu haklarını kullanabilirler.
Speed Limits - Hız Sınırı
Formula 1’de hız sınırı sadece Pit Alanı için geçerlidir. Daha önce Serbest Antrenmanlarda 80 km/st olan bu hız limiti
2000’den bu yana 60 km/st olarak değiştirilmiştir. Isınma Turları ve Yarışta ise 120 km/st olan hız limiti 80 km/st olarak belirlenmiştir. Bu kuralın dışında tutulan tek yarış ise Monako GP’sidir. Burada 3 gün boyunca hız sınırı 60 km/st’tir. Pit Alanı girişinden çıkışına kadar çeşitli yerlere konmuş olan elektronik sensörler otomobillerin hızlarını tesbit eder. Yarış sırasında hız sınırını aşan pilota 10 saniye cezası
antrenmanlarda ise para cezası verilir. Formula 1 otomobillerinde bu durum için hız limitleyicileri bulunur. Pit alanına girerken pilot bir butona basarak bu cıhazı devreye sokar.
Speed Trap - Hız Tuzağı
Formula 1 yarışlarının yapıldığı pistlerin en uzun düzlüklerinin sonuna yerleştirilen bir elektronik aygıttır. Hız Tuzağının işlevi
bu noktadan geçen otomobillerin ulaştıkları en yüksek hızı ölçmektir.
Spin
Formula 1 otomobilinin çeşitli nedenlerle (kaygan zemin
oversteer
hatalı ve hızlı sollama gibi) ekseni etrafında dönerek pistten çıkmasıdır.
Telemetry - Telemetre
Hareket eden bir cisimle
sabit bir istasyon arasında elektronik olarak veri alış-verişi yapılması. Formula 1’de ise
pistte hareket eden otomobilin motor aksamı ve diğer parçalarla ilgili verilerin
kodlanmış elektronik veriler halinde radyo dalgalarıyla pit alanındaki merkezi bilgisayara aktarılmasıdır.
Traction Control - Çekiş Kontrol
Tekerleklerin
özellikle kalkış sırasında patinaj yapmalarını denetleyen ve duruma göre anında motorun gücünü ayarlayan bilgisayar kontrollü elektronik sistem.
Tyre Blanket - Lastik Battaniyesi
Elektrikle ısıtılan ve lastiklerin yarışa başlamadan önce belirli bir ısıda kalmasını sağlayan özel örtü. Bu örtü lastiklere
otomobil üzerindeyken (Grid’de start öncesi) takıldığı gibi
kenarda da takılabilir. Pit Molasına gelen bir otomobile takılacak lastikler örtüden çıkartılarak takılır. Formula 1’de kullanılan lastiklerin normal operasyonel ısıları 80 – 90 C derecedir. Lastiklerin daha sıcak olması
bir başka deyişle kauçuk hamurunun yüksek ısıda olması yarış sırasında lastiklerin zemine tutunmasını arttırır
Understeer - Understeer Arka Kısımda Daha Fazla Tutunma
Formula 1 otomobilinin
seyir halindeyken arka kısmındaki tutunmanın öne oranla daha fazla olması durumudur. Understeer durumunun şiddetine göre otomobil ya viraj alırken hafifçe yana kayarak geniş dönmesine yol açar
ya da daha aşırı durumlarda burun kısmı önce olmak üzere pistten çıkar.
Valve - Valf
Bu teknik genellikle motor gücünü sembolize eden GP ifadesiyle karıştırılıyor. Supap da denilen valf
hava-yakıt karışımının hızla emilmesini ve silindir içindeki havanın süratle tahliyesini sağlıyor. Dört silindirli motor için kullanılan 16 valf ifadesi ise o motorda silindir başına 4 supap bulunduğunu gösteriyor. Güçlü motorlarda bu sayı artarak 24 supaba kadar çıkabiliyor.
Warm-Up - Isınma
Serbest antrenman ve test amacıyla yapılan Isınma Turları 2003 öncesi Pazar günleri yarıştan 4
5 saat önce ve yarım saatlik süreyle yapılırdı. 2003 sezonunda uygulanan yeni kurallara göre Isınma Turları Cumartesi günleri 13:30-13:45 arasında 15 dakika olarak yapılıyor.
Wheel Cable - Tekerlek Kablosu
1999’da uygulamaya konulan bir kurala göre
bir kaza sırasında Formula 1 otomobilinin tekerleklerinin gövdeden koparak fırlamasını engelleyen özel kablo.
Wind Tunnel - Rüzgar Tüneli
Hareket halindeki havanın yarış otomobilleri üzerindeki etkisini ölçmek için kullanılan kapalı bir tünel. Tünelin bir ucundan değişik hızlarda verilen havaya karşı otomobilin yapısının ne tür tepki verdiği
rüzgar sensörleri ve diğer elektronik aygıtlarla ölçülür.
....Bu Konuyu Sabitleyebilirmisiniz...?